สัพพสังคาหิกวาร เล่ม ๓๕

๑๘. ธัมมหทยวิภังค์

๑. สัพพสังคาหิกวาร

(วาระว่าด้วยการรวบรวมสภาวธรรมทั้งหมด)

{๑๐๗๓} [๙๗๘] ขันธ์มีเท่าไร อายตนะมีเท่าไร ธาตุมีเท่าไร สัจจะมีเท่าไร อินทรีย์มีเท่าไร เหตุมีเท่าไร อาหารมีเท่าไร ผัสสะมีเท่าไร เวทนามีเท่าไร สัญญามีเท่าไร เจตนามีเท่าไร จิตมีเท่าไร{๑๐๗๔} ขันธ์มี ๕ อายตนะมี ๑๒ ธาตุมี ๑๘ สัจจะมี ๔ อินทรีย์มี ๒๒ เหตุมี ๙ อาหารมี ๔ ผัสสะมี ๗ เวทนามี ๗ สัญญามี ๗ เจตนามี ๗ จิตมี ๗

{๑๐๗๕} [๙๗๙] ในสภาวธรรมเหล่านั้น ขันธ์ ๕ เป็นไฉน

คือ รูปขันธ์ เวทนาขันธ์ สัญญาขันธ์ สังขารขันธ์ วิญญาณขันธ์ เหล่านี้เรียกว่าขันธ์ ๕ (๑)

{๑๐๗๖} [๙๘๐] อายตนะ ๑๒ เป็นไฉน

คือ จักขายตนะ รูปายตนะ โสตายตนะ สัททายตนะ ฆานายตนะ คันธายตนะ ชิวหายตนะ รสายตนะ กายายตนะ โผฏฐัพพายตนะ มนายตนะ ธัมมายตนะ เหล่านี้เรียกว่าอายตนะ ๑๒ (๒){๑๐๗๗} [๙๘๑] ธาตุ ๑๘ เป็นไฉน

คือ จักขุธาตุ รูปธาตุ จักขุวิญญาณธาตุ โสตธาตุ สัททธาตุ โสตวิญญาณธาตุ ฆานธาตุ คันธธาตุ ฆานวิญญาณธาตุ ชิวหาธาตุ รสธาตุ ชิวหาวิญญาณธาตุ กายธาตุ โผฏฐัพพธาตุ กายวิญญาณธาตุ มโนธาตุ ธัมมธาตุ มโนวิญญาณธาตุ เหล่านี้เรียกว่าธาตุ ๑๘ (๓)

{๑๐๗๘} [๙๘๒] สัจจะ ๔ เป็นไฉน

คือ ทุกขสัจ สมุทยสัจ มัคคสัจ นิโรธสัจ เหล่านี้เรียกว่าสัจจะ ๔ (๔)

{๑๐๗๙} [๙๘๓] อินทรีย์ ๒๒ เป็นไฉน

คือ จักขุนทรีย์ โสตินทรีย์ ฆานินทรีย์ ชิวหินทรีย์ กายินทรีย์ มนินทรีย์ อิตถินทรีย์ ปุริสินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ สุขินทรีย์ ทุกขินทรีย์ โสมนัสสินทรีย์ โทมนัสสินทรีย์ อุเปกขินทรีย์ สัทธินทรีย์ วิริยินทรีย์ สตินทรีย์ สมาธินทรีย์ ปัญญินทรีย์ อนัญญาตัญญัสสามีตินทรีย์ อัญญินทรีย์ อัญญาตาวินทรีย์ เหล่านี้เรียกว่าอินทรีย์ ๒๒ (๕){๑๐๘๐} [๙๘๔] เหตุ ๙ เป็นไฉน

คือ กุศลเหตุ ๓ อกุศลเหตุ ๓ อัพยากตเหตุ ๓

ในเหตุ ๙ เหล่านั้น กุศลเหตุ ๓ เป็นไฉน

คือ กุศลเหตุคืออโลภะ กุศลเหตุคืออโทสะ กุศลเหตุคืออโมหะ เหล่านี้เรียกว่ากุศลเหตุ ๓

อกุศลเหตุ ๓ เป็นไฉน

คือ อกุศลเหตุคือโลภะ อกุศลเหตุคือโทสะ อกุศลเหตุคือโมหะ เหล่านี้เรียกว่าอกุศลเหตุ ๓

อัพยากตเหตุ ๓ เป็นไฉน

คือ อโลภะ อโทสะ อโมหะ ฝ่ายวิบากแห่งกุศลธรรมทั้งหลาย หรือในกิริยาอัพยากตธรรมทั้งหลาย เหล่านี้เรียกว่าอัพยากตเหตุเหล่านี้เรียกว่าเหตุ ๙ (๖)

{๑๐๘๑} [๙๘๕] อาหาร ๔ เป็นไฉน

คือ กพฬิงการาหาร ผัสสาหาร มโนสัญเจตนาหาร วิญญาณาหาร เหล่านี้เรียกว่าอาหาร ๔ (๗)

{๑๐๘๒} [๙๘๖] ผัสสะ ๗ เป็นไฉน

คือ จักขุสัมผัส โสตสัมผัส ฆานสัมผัส ชิวหาสัมผัส กายสัมผัส มโนธาตุสัมผัส มโนวิญญาณธาตุสัมผัส เหล่านี้เรียกว่าผัสสะ ๗ (๘)

{๑๐๘๓} [๙๘๗] เวทนา ๗ เป็นไฉน

คือ เวทนาที่เกิดจากจักขุสัมผัส เวทนาที่เกิดจากโสตสัมผัส เวทนาที่เกิดจากฆานสัมผัส เวทนาที่เกิดจากชิวหาสัมผัส เวทนาที่เกิดจากกายสัมผัส เวทนาที่เกิดจากมโนธาตุสัมผัส เวทนาที่เกิดจากมโนวิญญาณธาตุสัมผัส เหล่านี้เรียกว่าเวทนา ๗ (๙){๑๐๘๔} [๙๘๘] สัญญา ๗ เป็นไฉน

คือ สัญญาที่เกิดจากจักขุสัมผัส สัญญาที่เกิดจากโสตสัมผัส สัญญาที่เกิดจากฆานสัมผัส สัญญาที่เกิดจากชิวหาสัมผัส สัญญาที่เกิดจากกายสัมผัส สัญญาที่เกิดจากมโนธาตุสัมผัส สัญญาที่เกิดจากมโนวิญญาณธาตุสัมผัส เหล่านี้เรียกว่าสัญญา ๗ (๑๐){๑๐๘๕} [๙๘๙] เจตนา ๗ เป็นไฉน

คือ เจตนาที่เกิดจากจักขุสัมผัส เจตนาที่เกิดจากโสตสัมผัส เจตนาที่เกิดจากฆานสัมผัส เจตนาที่เกิดจากชิวหาสัมผัส เจตนาที่เกิดจากกายสัมผัส เจตนาที่เกิดจากมโนธาตุสัมผัส เจตนาที่เกิดจากมโนวิญญาณธาตุสัมผัส เหล่านี้เรียกว่าเจตนา ๗ (๑๑){๑๐๘๖} [๙๙๐] จิต ๗ เป็นไฉน

คือ จักขุวิญญาณ โสตวิญญาณ ฆานวิญญาณ ชิวหาวิญญาณ กายวิญญาณ มโนธาตุ มโนวิญญาณธาตุ เหล่านี้เรียกว่าจิต ๗ (๑๒)

๒. อุปปัตตานุปปัตติวาร

(วาระว่าด้วยการแสดงสภาวธรรมที่เกิดได้และไม่ได้)

๑. กามธาตุ

{๑๐๘๗} [๙๙๑] ในกามธาตุ ขันธ์มีเท่าไร อายตนะมีเท่าไร ธาตุมีเท่าไร สัจจะมีเท่าไร อินทรีย์มีเท่าไร เหตุมีเท่าไร อาหารมีเท่าไร ผัสสะมีเท่าไร เวทนามีเท่าไร สัญญามีเท่าไร เจตนามีเท่าไร จิตมีเท่าไรในกามธาตุ ขันธ์มี ๕ อายตนะมี ๑๒ ธาตุมี ๑๘ สัจจะมี ๓ อินทรีย์ มี ๒๒ เหตุมี ๙ อาหารมี ๔ ผัสสะมี ๗ เวทนามี ๗ สัญญามี ๗ เจตนามี ๗ จิตมี ๗[๙๙๒] บรรดาสภาวธรรมเหล่านั้น ขันธ์ ๕ ในกามธาตุ เป็นไฉน

คือ รูปขันธ์ เวทนาขันธ์ สัญญาขันธ์ สังขารขันธ์ วิญญาณขันธ์ เหล่านี้เรียกว่าขันธ์ ๕ ในกามธาตุ (๑)

อายตนะ ๑๒ ในกามธาตุ เป็นไฉน

คือ จักขายตนะ รูปายตนะ ... มนายตนะ ธัมมายตนะ เหล่านี้เรียกว่าอายตนะ ๑๒ ในกามธาตุ (๒)

ธาตุ ๑๘ ในกามธาตุ เป็นไฉน

คือ จักขุธาตุ รูปธาตุ จักขุวิญญาณธาตุ ... มโนธาตุ ธัมมธาตุ มโนวิญญาณธาตุ เหล่านี้เรียกว่าธาตุ ๑๘ ในกามธาตุ (๓)สัจจะ ๓ ในกามธาตุ เป็นไฉน

คือ ทุกขสัจ สมุทยสัจ มัคคสัจ เหล่านี้เรียกว่าสัจจะ ๓ ในกามธาตุ (๔)