นสเหตุกทุกนกุสลัตติกะ เล่ม ๔๕

นสเหตุกํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นสเหตุโก นกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. วิจิกิจฺฉาสหคตํ อุทฺธจฺจสหคตํ โมหํ ปฏิจฺจ จิตฺตสมุฏฺฐานํ รูปํ. เอกํ มหาภูตํ ปฏิจฺจ ตโย มหาภูตา ฯเปฯ เทฺว มหาภูเต ฯเปฯ นสเหตุกํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นอเหตุโก นกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. วิจิกิจฺฉาสหคตํ อุทฺธจฺจสหคตํ โมหํ ปฏิจฺจ สมฺปยุตฺตกา ขนฺธา. ปฏิสนฺธิกฺขเณ วตฺถุํ ปฏิจฺจ สเหตุกา ขนฺธา. นสเหตุกํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นสเหตุโก นกุสโล จ นอเหตุโก นกุสโล จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ เหตุปจฺจยา. (๓)

นอเหตุกํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นอเหตุโก นกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. ตีณิ.

นสเหตุกํ นกุสลญฺจ นอเหตุกํ นกุสลญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นสเหตุโก นกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. ตีณิ. (สงฺขิตฺตํ.)

เหตุยา นว, อารมฺมเณ ฉ, อธิปติยา ปญฺจ ฯเปฯ อวิคเต นว.

สภาวธรรมที่ไม่ใช่มีเหตุซึ่งไม่เป็นกุศลอาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่มีเหตุซึ่ง ไม่เป็นกุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย ได้แก่ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยโมหะที่สหรคต ด้วยวิจิกิจฉาและที่สหรคตด้วยอุทธัจจะเกิดขึ้น มหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น ฯลฯ อาศัยมหาภูตรูป ๒ ฯลฯ

สภาวธรรมที่มิใช่ไม่มีเหตุซึ่งไม่เป็นกุศลอาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่มีเหตุซึ่งไม่เป็น กุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย ได้แก่ สัมปยุตตขันธ์อาศัยโมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา และที่สหรคตด้วยอุทธัจจะเกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ที่มีเหตุอาศัยหทัยวัตถุ เกิดขึ้นสภาวธรรมที่ไม่ใช่มีเหตุและที่มิใช่ไม่มีเหตุซึ่งไม่เป็นกุศลอาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่ มีเหตุซึ่งไม่เป็นกุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๓)

สภาวธรรมที่มิใช่ไม่มีเหตุซึ่งไม่เป็นกุศลอาศัยสภาวธรรมที่มิใช่ไม่มีเหตุซึ่งไม่เป็น กุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ

สภาวธรรมที่ไม่ใช่มีเหตุซึ่งไม่เป็นกุศลอาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่มีเหตุและที่มิใช่ ไม่มีเหตุซึ่งไม่เป็นกุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ (ย่อ)

เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ

อารัมมณปัจจัย มี ๖ วาระ

อธิปติปัจจัย มี ๕ วาระ ฯลฯ

อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ

นสเหตุกํ นอกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นสเหตุโก นอกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. ตีณิ.

นอเหตุกํ นอกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นอเหตุโก นอกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. ตีณิ.

นสเหตุกํ นอกุสลญฺจ นอเหตุกํ นอกุสลญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นสเหตุโก นอกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. ตีณิ. (สงฺขิตฺตํ.)

เหตุยา นว, อารมฺมเณ จตฺตาริ, อธิปติยา ปญฺจ ฯเปฯ อญฺญมญฺเญ ฉ ฯเปฯ ปุเรชาเต อาเสวเน เทฺว ฯเปฯ อวิคเต นว.

สภาวธรรมที่ไม่ใช่มีเหตุซึ่งไม่เป็นอกุศลอาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่มีเหตุซึ่ง ไม่เป็นอกุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระสภาวธรรมที่มิใช่ไม่มีเหตุซึ่งไม่เป็นอกุศลอาศัยสภาวธรรมที่มิใช่ไม่มีเหตุซึ่งไม่ เป็นอกุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระสภาวธรรมที่ไม่ใช่มีเหตุซึ่งไม่เป็นอกุศลอาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่มีเหตุและที่มิใช่ ไม่มีเหตุซึ่งไม่เป็นอกุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ (ย่อ)

เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ

อารัมมณปัจจัย มี ๔ วาระ

อธิปติปัจจัย มี ๕ วาระ ฯลฯ

อัญญมัญญปัจจัย มี ๖ วาระ ฯลฯ

ปุเรชาตปัจจัย มี ๒ วาระ

อาเสวนปัจจัย มี ๒ วาระ ฯลฯ

อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ

นสเหตุกํ นอพฺยากตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นอเหตุโก นอพฺยากโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. (๑)

นอเหตุกํ นอพฺยากตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นอเหตุโก นอพฺยากโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. (๑)

นสเหตุกํ นอพฺยากตญฺจ นอเหตุกํ นอพฺยากตญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นอเหตุโก นอพฺยากโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. (๑) (สงฺขิตฺตํ.)

เหตุยา ตีณิ, อารมฺมเณ ปญฺจ, อธิปติยา เอกํ ฯเปฯ อวิคเต ปญฺจ.

(เหตุสมฺปยุตฺตทุกํ สเหตุกทุกสทิสํ.) ๔. เหตุสเหตุกทุก ๑. กุสลตฺติก

สภาวธรรมที่มิใช่ไม่มีเหตุซึ่งไม่เป็นอัพยากฤตอาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่มี เหตุซึ่งไม่เป็นอัพยากฤตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑)สภาวธรรมที่มิใช่ไม่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่มิใช่ไม่มีเหตุซึ่งไม่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑)

สภาวธรรมที่มิใช่ไม่มีเหตุซึ่งไม่เป็นอัพยากฤตอาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่มีเหตุ และที่มิใช่ไม่มีเหตุซึ่งไม่เป็นอัพยากฤตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑) (ย่อ)

เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ

อารัมมณปัจจัย มี ๕ วาระ

อธิปติปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ

อวิคตปัจจัย มี ๕ วาระ

(เหตุสัมปยุตตทุกะเหมือนกับสเหตุกทุกะ)

นเหตุญฺเจว นอเหตุกญฺจ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นเหตุ เจว นอเหตุโก จ นกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. นเหตุญฺเจว นอเหตุกญฺจ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นอเหตุโก เจว นน จ เหตุ นกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. นเหตุญฺเจว นอเหตุกญฺจ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นเหตุ เจว นอเหตุโก จ นกุสโล จ นอเหตุโก เจว นน จ เหตุ นกุสโล จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ เหตุปจฺจยา. (๓)

นอเหตุกญฺเจว นน จ เหตุํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นอเหตุโก เจว นน จ เหตุ นกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. ตีณิ.

นเหตุญฺเจว นอเหตุกญฺจ นกุสลญฺจ นอเหตุกญฺเจว นน จ เหตุํ นกุสลญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นเหตุ เจว นอเหตุโก จ นกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. ตีณิ. (สงฺขิตฺตํ.)

เหตุยา นว ฯเปฯ อวิคเต นว.

๔. เหตุสเหตุกทุกะ ๑. กุสลติกะ

สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและที่มิใช่ไม่มีเหตุซึ่งไม่เป็นกุศลอาศัยสภาวธรรม ที่ไม่เป็นเหตุและที่มิใช่ไม่มีเหตุซึ่งไม่เป็นกุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย

สภาวธรรมที่มิใช่ไม่มีเหตุและที่มิใช่ไม่เป็นเหตุซึ่งไม่เป็นกุศลอาศัยสภาวธรรม ที่ไม่เป็นเหตุและที่มิใช่ไม่มีเหตุซึ่งไม่เป็นกุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยสภาวธรรมที่มิใช่ไม่เป็นเหตุมิใช่ไม่มีเหตุและที่มิใช่ไม่มีเหตุมิใช่ไม่เป็นเหตุซึ่ง ไม่เป็นกุศลอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและที่มิใช่ไม่มีเหตุซึ่งไม่เป็นกุศลเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย (๓)สภาวธรรมที่มิใช่ไม่มีเหตุและที่มิใช่ไม่เป็นเหตุซึ่งไม่เป็นกุศลอาศัยสภาวธรรมที่ มิใช่ไม่มีเหตุและที่มิใช่ไม่เป็นเหตุซึ่งไม่เป็นกุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและที่มิใช่ไม่มีเหตุซึ่งไม่เป็นกุศลอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็น เหตุมิใช่ไม่มีเหตุและที่มิใช่ไม่มีเหตุมิใช่ไม่เป็นเหตุซึ่งไม่เป็นกุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ (ย่อ)

เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ

อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ

นเหตุญฺเจว นอเหตุกญฺจ นอกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นเหตุ เจว นอเหตุโก จ นอกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. (สงฺขิตฺตํ.)

เหตุยา นว ฯเปฯ อวิคเต นว.

สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและที่มิใช่ไม่มีเหตุซึ่งไม่เป็นอกุศลอาศัยสภาวธรรม ที่ไม่เป็นเหตุและที่มิใช่ไม่มีเหตุซึ่งไม่เป็นอกุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)

เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ

อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ

นเหตุญฺเจว นอเหตุกญฺจ นอพฺยากตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นเหตุ เจว นอเหตุโก จ นอพฺยา-กโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. (สงฺขิตฺตํ.)

เหตุยา นว ฯเปฯ อวิคเต นว. (วิปากํ นตฺถิ.)

(เหตุเหตุสมฺปยุตฺตทุกํ เหตุสเหตุกทุกสทิสํ.) ๖. นเหตุสเหตุกทุก ๑. กุสลตฺติก

สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและที่มิใช่ไม่มีเหตุซึ่งไม่เป็นอัพยากฤตอาศัย สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและที่มิใช่ไม่มีเหตุซึ่งไม่เป็นอัพยากฤตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)

เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ

อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ (ไม่มีวิบาก)

(เหตุเหตุสัมปยุตตทุกะเหมือนกับเหตุสเหตุกทุกะ)

นเหตุํ นสเหตุกํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นเหตุ นสเหตุโก นกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. (สงฺขิตฺตํ.)

เหตุยา นว, อารมฺมเณ จตฺตาริ, อธิปติยา ปญฺจ ฯเปฯ อญฺญมญฺเญ ฉ ฯเปฯ ปุเรชาเต อาเสวเน เทฺว ฯเปฯ อวิคเต นว.

๖. นเหตุสเหตุกทุกะ ๑. กุสลติกะ

สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและที่ไม่ใช่มีเหตุซึ่งไม่เป็นกุศลอาศัยสภาวธรรม ที่ไม่เป็นเหตุและที่ไม่ใช่มีเหตุซึ่งไม่เป็นกุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)

เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ

อารัมมณปัจจัย มี ๔ วาระ

อธิปติปัจจัย มี ๕ วาระ ฯลฯ

อัญญมัญญปัจจัย มี ๖ วาระ ฯลฯ

ปุเรชาตปัจจัย มี ๒ วาระ

อาเสวนปัจจัย มี ๒ วาระ ฯลฯ

อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ

นเหตุํ นสเหตุกํ นอกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นเหตุ นสเหตุโก นอกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. (สงฺขิตฺตํ.)

เหตุยา นว, อารมฺมเณ จตฺตาริ, อธิปติยา ปญฺจ ฯเปฯ อญฺญมญฺเญ ฉ เปฯ ปุเรชาเต อาเสวเน เทฺว ฯเปฯ อวิคเต นว.

สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและที่ไม่ใช่มีเหตุซึ่งไม่เป็นอกุศลอาศัยสภาวธรรม ที่ไม่เป็นเหตุและที่ไม่ใช่มีเหตุซึ่งไม่เป็นอกุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)

เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ

อารัมมณปัจจัย มี ๔ วาระ

อธิปติปัจจัย มี ๕ วาระ ฯลฯ

อัญญมัญญปัจจัย มี ๖ วาระ ฯลฯ

ปุเรชาตปัจจัย มี ๒ วาระ

อาเสวนปัจจัย มี ๒ วาระ ฯลฯ

อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ

นเหตุํ นอเหตุกํ นอพฺยากตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นเหตุ นอเหตุโก นอพฺยากโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. (เอกปญฺจเมว. เอเตน อุปาเยน กุสลากุสลทุกํ กุสลตฺติกเมว เอตฺถ วฏฺฏติ.) ๗. จูฬนฺตรทุก ๑. กุสลตฺติก

สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและที่มิใช่ไม่มีเหตุซึ่งไม่เป็นอัพยากฤตอาศัย สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและที่มิใช่ไม่มีเหตุซึ่งไม่เป็นอัพยากฤตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย(มีเพียง ๑ วาระเท่านั้นโดยอุบายนี้ กุสลากุสลทุกะและกุสลติกะเท่านั้น ควร แสดงในที่นี้)

นอปฺปจฺจยํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ฯเปฯ. (สพฺพตฺถ เอกํ.) นอสงฺขตํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ฯเปฯ (สพฺพตฺถ เอกํ. )

๗. จูฬันตรทุกะ ๑. กุสลติกะ

... อาศัยสภาวธรรมที่มิใช่ไม่มีปัจจัยปรุงแต่งซึ่งไม่เป็นกุศล ฯลฯ (ทุก ปัจจัยมีปัจจัยละ ๑ วาระ)

... อาศัยสภาวธรรมที่มิใช่ปัจจัยไม่ปรุงแต่งซึ่งไม่เป็นกุศล ฯลฯ (ทุกปัจจัยมี ปัจจัยละ ๑ วาระ)

นสนิทสฺสนํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ. (สงฺขิตฺตํ.)

เหตุยา ตีณิ, อารมฺมเณ เอกํ ฯเปฯ อวิคเต ตีณิ.

... อาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่เห็นได้ซึ่งไม่เป็นกุศล (ย่อ)

เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ

อารัมมณปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ

อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ

นสปฺปฏิฆํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ฯเปฯ นอปฺปฏิฆํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ. (สงฺขิตฺตํ.)

เหตุยา นว, อารมฺมเณ เอกํ ฯเปฯ อารมฺมเณ ฉ ฯเปฯ อวิคเต นว.

... อาศัยสภาวธรรมที่มิใช่กระทบได้ซึ่งไม่เป็นกุศล ฯลฯ

... อาศัยสภาวธรรมที่มิใช่กระทบไม่ได้ซึ่งไม่เป็นกุศล (ย่อ)

เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ

อารัมมณปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ

อัญญมัญญปัจจัย มี ๖ วาระ ฯลฯ

อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ

นรูปึ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ฯเปฯ นอรูปึ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ. (สงฺขิตฺตํ.)

เหตุยา นว, อารมฺมเณ ตีณิ, อธิปติยา ปญฺจ ฯเปฯ อารมฺมเณ ฉ ฯเปฯ ปุเรชาเต อาเสวเน เอกํ ฯเปฯ อวิคเต นว.

... อาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นรูปซึ่งไม่เป็นกุศล ฯลฯ

... อาศัยสภาวธรรมที่มิใช่ไม่เป็นรูปซึ่งไม่เป็นกุศล (ย่อ)

เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ

อารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ

อธิปติปัจจัย มี ๕ วาระ ฯลฯ

อัญญมัญญปัจจัย มี ๖ วาระ ฯลฯ

ปุเรชาตปัจจัย มี ๑ วาระ

อาเสวนปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ

อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ

นโลกิยํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ฯเปฯ นโลกุตฺตรํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ. (สงฺขิตฺตํ.)

เหตุยา ปญฺจ, อารมฺมเณ เทฺว ฯเปฯ อาเสวเน เอกํ ฯเปฯ อวิคเต ปญฺจ.

... อาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นโลกิยะซึ่งไม่เป็นกุศล ฯลฯ

... อาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นโลกุตตระซึ่งไม่เป็นกุศล (ย่อ)

เหตุปัจจัย มี ๕ วาระ

อารัมมณปัจจัย มี ๒ วาระ ฯลฯ

อาเสวนปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ

อวิคตปัจจัย มี ๕ วาระ

นเกนจิ วิญฺเญยฺยํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ฯเปฯ นนเกนจิ วิญฺเญยฺยํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ. (สงฺขิตฺตํ.)

เหตุยา นว ฯเปฯ อวิคเต นว. ๑๔. อาสวโคจฺฉก ๑. กุสลตฺติก

... อาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่จิตบางดวงรู้ได้ซึ่งไม่เป็นกุศล ฯลฯ

... อาศัยสภาวธรรมที่มิใช่ไม่ใช่จิตบางดวงรู้ได้ซึ่งไม่เป็นกุศล (ย่อ)

เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ

อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ