ปัญหาวาร เล่ม ๔๓

อุเปกฺขาสหคโต ธมฺโม อุเปกฺขาสหคตสฺส ธมฺมสฺส เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย. อุเปกฺขา-สหคตา เหตู สมฺปยุตฺตกานํ ขนฺธานํ เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย. ปฏิสนฺธิกฺขเณ ฯเปฯ (เอวํ จตฺตาริ ปญฺหา ยถา สวิตกฺกทุกสฺส.) อุเปกฺขาสหคโต ธมฺโม อุเปกฺขาสหคตสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย. อธิปติปจฺจเยน ปจฺจโย. (ยถา สปฺปีติกทุกํ, เอวํ อารมฺมณมฺปิ อธิปติปิ วิตฺถาเรตพฺพา. อุเปกฺขาติ นานํ.)

สภาวธรรมที่สหรคตด้วยอุเบกขาเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สหรคต ด้วยอุเบกขาโดยเหตุปัจจัย ได้แก่ เหตุที่สหรคตด้วยอุเบกขาเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์โดยเหตุปัจจัย ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ (ทั้ง ๔ วาระ เหมือนกับสวิตักกทุกะ)สภาวธรรมที่สหรคตด้วยอุเบกขาเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สหรคตด้วยอุเบกขา โดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอธิปติปัจจัย (อารัมมณปัจจัยและอธิปติปัจจัย พึงขยายให้พิสดารเหมือนกับสัปปีติกทุกะ ต่างกันเฉพาะคำว่าอุเบกขา)

อนนฺตราทิ อุเปกฺขาสหคโต ธมฺโม อุเปกฺขาสหคตสฺส ธมฺมสฺส อนนฺตรปจฺจเยน ปจฺจโย. ปุริมา ปุริมา อุเปกฺขาสหคตา ขนฺธา ปจฺฉิมานํ ปจฺฉิมานํ อุเปกฺขาสหคตานํ ขนฺธานํ อนนฺตรปจฺจเยน ปจฺจโย. (๑)

อุเปกฺขาสหคโต ธมฺโม นอุเปกฺขาสหคตสฺส ธมฺมสฺส อนนฺตรปจฺจเยน ปจฺจโย. ปุริมา ปุริมา อุเปกฺขาสหคตา ขนฺธา ปจฺฉิมาย ปจฺฉิมาย อุเปกฺขาย อนนฺตรปจฺจเยน ปจฺจโย. อุเปกฺขาสหคตํ จุติจิตฺตํ นอุเปกฺขาสหคตสฺส อุปปตฺติจิตฺตสฺส. อาวชฺชนา นอุเปกฺขาสหคตานํ ขนฺธานํ. วิปากมโนธาตุ นอุเปกฺขาสหคตาย วิปากมโนวิญฺญาณธาตุยา. อุเปกฺขาสหคตํ ภวงฺคํ นอุเปกฺขาสหคตสฺส ภวงฺคสฺส. อุเปกฺขาสหคตํ กุสลากุสลํ นอุเปกฺขาสหคตสฺส วุฏฺฐานสฺส. กิริยํ วุฏฺฐานสฺส. ผลํ วุฏฺฐานสฺส. นิโรธา วุฏฺฐหนฺตสฺส เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ นอุเปกฺขาสหคตาย ผลสมาปตฺติยา อนนฺตรปจฺจเยน ปจฺจโย. (๒)

อุเปกฺขาสหคโต ธมฺโม อุเปกฺขาสหคตสฺส จ นอุเปกฺขาสหคตสฺส จ ธมฺมสฺส อนนฺตรปจฺจเยน ปจฺจโย. ปุริมา ปุริมา อุเปกฺขาสหคตา ขนฺธา ปจฺฉิมานํ ปจฺฉิมานํ อุเปกฺขาสหคตานํ ขนฺธานํ อุเปกฺขาย จ อนนฺตรปจฺจเยน ปจฺจโย. (๓)

อนันตรปัจจัยเป็นต้น

สภาวธรรมที่สหรคตด้วยอุเบกขาเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สหรคต ด้วยอุเบกขาโดยอนันตรปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่สหรคตด้วยอุเบกขาซึ่งเกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่สหรคตด้วยอุเบกขาซึ่งเกิดหลัง ๆ โดยอนันตรปัจจัย (๑)

สภาวธรรมที่สหรคตด้วยอุเบกขาเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่สหรคตด้วย อุเบกขาโดยอนันตรปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่สหรคตด้วยอุเบกขาซึ่งเกิดก่อน ๆ เป็น ปัจจัยแก่อุเบกขาซึ่งเกิดหลัง ๆ โดยอนันตรปัจจัย จุติจิตที่สหรคตด้วยอุเบกขา เป็นปัจจัยแก่อุปปัตติจิตที่ไม่สหรคตด้วยอุเบกขา อาวัชชนจิตเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่ไม่ สหรคตด้วยอุเบกขา มโนธาตุที่เป็นวิบากเป็นปัจจัยแก่มโนวิญญาณธาตุที่เป็นวิบาก ซึ่งไม่สหรคตด้วยอุเบกขา ภวังคจิตที่สหรคตด้วยอุเบกขาเป็นปัจจัยแก่ภวังคจิตที่ไม่ สหรคตด้วยอุเบกขา กุศลและอกุศลที่สหรคตด้วยอุเบกขาเป็นปัจจัยแก่วุฏฐานะที่ ไม่สหรคตด้วยอุเบกขา กิริยาเป็นปัจจัยแก่วุฏฐานะ ผลเป็นปัจจัยแก่วุฏฐานะ เนวสัญญานาสัญญายตนะของท่านผู้ออกจากนิโรธ เป็นปัจจัยแก่ผลสมาบัติที่ไม่ สหรคตด้วยอุเบกขาโดยอนันตรปัจจัย (๒)สภาวธรรมที่สหรคตด้วยอุเบกขาเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สหรคตด้วยอุเบกขา และไม่สหรคตด้วยอุเบกขาโดยอนันตรปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่สหรคตด้วยอุเบกขาซึ่ง เกิดก่อนๆ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่สหรคตด้วยอุเบกขา และอุเบกขาที่เกิดหลัง ๆ โดยอนันตรปัจจัย (๓)

นอุเปกฺขาสหคโต ธมฺโม นอุเปกฺขาสหคตสฺส ธมฺมสฺส อนนฺตรปจฺจเยน ปจฺจโย. ปุริมา ปุริมา อุเปกฺขา ปจฺฉิมาย ปจฺฉิมาย อุเปกฺขาย อนนฺตรปจฺจเยน ปจฺจโย. ปุริมา ปุริมา นอุเปกฺขาสหคตา ขนฺธา ปจฺฉิมานํ ปจฺฉิมานํ นอุเปกฺขาสหคตานํ ขนฺธานํ อนนฺตรปจฺจเยน ปจฺจโย. อนุโลมํ โคตฺรภุสฺส ฯเปฯ อนุโลมํ ผลสมาปตฺติยา อนนฺตรปจฺจเยน ปจฺจโย. (มูลํ กาตพฺพํ.) ปุริมา ปุริมา อุเปกฺขา ปจฺฉิมานํ ปจฺฉิมานํ อุเปกฺขาสหคตานํ ขนฺธานํ อนนฺตรปจฺจเยน ปจฺจโย. นอุเปกฺขาสหคตํ จุติจิตฺตํ อุเปกฺขาสหคตสฺส อุปปตฺติจิตฺตสฺส. นอุเปกฺขาสหคตํ ภวงฺคํ อาวชฺชนาย. กายวิญฺญาณธาตุ วิปากมโนธาตุยา. นอุเปกฺขาสหคตา วิปากมโนวิญฺญาณธาตุ กิริยมโนวิญฺญาณธาตุยา. นอุเปกฺขาสหคตํ ภวงฺคํ อุเปกฺขาสหคตสฺส ภวงฺคสฺส. นอุเปกฺขาสหคตํ กุสลากุสลํ อุเปกฺขาสหคตสฺส วุฏฺฐานสฺส. กิริยํ วุฏฺฐานสฺส. ผลํ วุฏฺฐานสฺส อนนฺตรปจฺจเยน ปจฺจโย. (๒)

นอุเปกฺขาสหคโต ธมฺโม อุเปกฺขาสหคตสฺส จ นอุเปกฺขาสหคตสฺส จ ธมฺมสฺส อนนฺตรปจฺจเยน ปจฺจโย ปุริมา ปุริมา อุเปกฺขา ปจฺฉิมานํ ปจฺฉิมานํ อุเปกฺขาสหคตานํ ขนฺธานํ อุเปกฺขาย จ อนนฺตรปจฺจเยน ปจฺจโย. (๓)

สภาวธรรมที่ไม่สหรคตด้วยอุเบกขาเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ สหรคตด้วยอุเบกขาโดยอนันตรปัจจัย ได้แก่ อุเบกขาที่เกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่ อุเบกขาที่เกิดหลัง ๆ โดยอนันตรปัจจัย ขันธ์ที่ไม่สหรคตด้วยอุเบกขาซึ่งเกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่ไม่สหรคตด้วยอุเบกขาซึ่งเกิดหลัง ๆ โดยอนันตรปัจจัย อนุโลม เป็นปัจจัยแก่โคตรภู ฯลฯ อนุโลมเป็นปัจจัยแก่ผลสมาบัติโดยอนันตรปัจจัย (พึง เพิ่มบทที่เป็นมูล) อุเบกขาที่เกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่สหรคตด้วยอุเบกขาซึ่ง เกิดหลัง ๆ โดยอนันตรปัจจัย จุติจิตที่ไม่สหรคตด้วยอุเบกขาเป็นปัจจัยแก่อุปปัตติจิตที่สหรคตด้วยอุเบกขา ภวังคจิตที่ไม่สหรคตด้วยอุเบกขาเป็นปัจจัยแก่อาวัชชนจิต

กายวิญญาณธาตุเป็นปัจจัยแก่มโนธาตุที่เป็นวิบาก มโนวิญญาณธาตุที่เป็นวิบากซึ่ง ไม่สหรคตด้วยอุเบกขาเป็นปัจจัยแก่มโนวิญญาณธาตุที่เป็นกิริยา ภวังคจิตที่ไม่ สหรคตด้วยอุเบกขาเป็นปัจจัยแก่ภวังคจิตที่สหรคตด้วยอุเบกขา กุศลและอกุศลที่ไม่ สหรคตด้วยอุเบกขาเป็นปัจจัยแก่วุฏฐานะที่สหรคตด้วยอุเบกขา กิริยาเป็นปัจจัยแก่ วุฏฐานะ ผลเป็นปัจจัยแก่วุฏฐานะโดยอนันตรปัจจัย (๒)สภาวธรรมที่ไม่สหรคตด้วยอุเบกขาเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สหรคตด้วย อุเบกขาและไม่สหรคตด้วยอุเบกขาโดยอนันตรปัจจัย ได้แก่ อุเบกขาที่เกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่สหรคตด้วยอุเบกขาและอุเบกขาซึ่งเกิดหลัง ๆ โดยอนันตรปัจจัย (๓)

อุเปกฺขาสหคโต จ นอุเปกฺขาสหคโต จ ธมฺมา อุเปกฺขาสหคตสฺส ธมฺมสฺส อนนฺตรปจฺจเยน ปจฺจโย. ปุริมา ปุริมา อุเปกฺขาสหคตา ขนฺธา จ อุเปกฺขา จ ปจฺฉิมานํ ปจฺฉิมานํ อุเปกฺขาสหคตานํ ขนฺธานํ อนนฺตรปจฺจเยน ปจฺจโย. (มูลํ กาตพฺพํ.) ปุริมา ปุริมา อุเปกฺขาสหคตา ขนฺธา จ อุเปกฺขา จ ปจฺฉิมาย ปจฺฉิมาย อุเปกฺขาย อนนฺตรปจฺจเยน ปจฺจโย. อุเปกฺขาสหคตํ จุติจิตฺตญฺจ อุเปกฺขา จ นอุเปกฺขาสหคตสฺส อุปปตฺติจิตฺตสฺส. อาวชฺชนา จ อุเปกฺขา จ นอุเปกฺขาสหคตานํ ขนฺธานํ. วิปากมโนธาตุ จ อุเปกฺขา จ นอุเปกฺขาสหคตาย วิปากมโนวิญฺญาณธาตุยา. นอุเปกฺขาสหคตํ (๑) ภวงฺคญฺจ อุเปกฺขา จ นอุเปกฺขาสหคตสฺส ภวงฺคสฺส. อุเปกฺขาสหคตํ กุสลากุสลญฺจ อุเปกฺขา จ นอุเปกฺขาสหคตสฺส วุฏฺฐานสฺส. กิริยญฺจ อุเปกฺขา จ วุฏฺฐานสฺส. ผลญฺจ อุเปกฺขา จ วุฏฺฐานสฺส. นิโรธา วุฏฺฐหนฺตสฺส เนวสญฺญานาสญฺญายตนญฺจ อุเปกฺขา จ นอุเปกฺขาสหคตาย ผลสมาปตฺติยา อนนฺตรปจฺจเยน ปจฺจโย. (มูลํ กาตพฺพํ.) ปุริมา ปุริมา อุเปกฺขาสหคตา ขนฺธา จ อุเปกฺขา จ ปจฺฉิมานํ ปจฺฉิมานํ อุเปกฺขาสหคตานํ ขนฺธานํ อุเปกฺขาย จ อนนฺตรปจฺจเยน ปจฺจโย. (๓)

สมนนฺตรปจฺจเยน ปจฺจโย. สหชาตปจฺจเยน ปจฺจโย. นว. อญฺญมญฺญปจฺจเยน ปจฺจโย. นว. นิสฺสยปจฺจเยน ปจฺจโย. นว.

สภาวธรรมที่สหรคตด้วยอุเบกขาและไม่สหรคตด้วยอุเบกขา เป็น ปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สหรคตด้วยอุเบกขาโดยอนันตรปัจจัย ได้แก่ ขันธ์สหรคต ด้วยอุเบกขาและอุเบกขาซึ่งเกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่สหรคตด้วยอุเบกขาซึ่ง เกิดหลัง ๆ โดยอนันตรปัจจัย (พึงเพิ่มบทที่เป็นมูล) ขันธ์ที่สหรคตด้วยอุเบกขาและ อุเบกขาซึ่งเกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่อุเบกขาที่เกิดหลัง ๆ โดยอนันตรปัจจัย จุติจิตที่สหรคตด้วยอุเบกขาและอุเบกขาเป็นปัจจัยแก่อุปปัตติจิตที่ไม่สหรคตด้วยอุเบกขา อาวัชชนจิตและอุเบกขาเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่ไม่สหรคตด้วยอุเบกขา มโนธาตุที่เป็น วิบากและอุเบกขาเป็นปัจจัยแก่มโนวิญญาณธาตุที่เป็นวิบากซึ่งไม่สหรคตด้วยอุเบกขา

ภวังคจิตที่ไม่สหรคตด้วยอุเบกขาและอุเบกขาเป็นปัจจัยแก่ภวังคจิตที่ไม่สหรคตด้วย อุเบกขา กุศลและอกุศลที่สหรคตด้วยอุเบกขาและอุเบกขาเป็นปัจจัยแก่วุฏฐานะที่ไม่ สหรคตด้วยอุเบกขา กิริยาและอุเบกขาเป็นปัจจัยแก่วุฏฐานะ ผลและอุเบกขาเป็น ปัจจัยแก่วุฏฐานะ เนวสัญญานาสัญญายตนะของท่านผู้ออกจากนิโรธและอุเบกขา เป็นปัจจัยแก่ผลสมาบัติที่ไม่สหรคตด้วยอุเบกขาโดยอนันตรปัจจัย (พึงเพิ่มบทที่เป็นมูล) ขันธ์ที่สหรคตด้วยอุเบกขาและอุเบกขาซึ่งเกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่สหรคตด้วย อุเบกขาและอุเบกขาซึ่งเกิดหลังๆ โดยอนันตรปัจจัย (๓)

... เป็นปัจจัยโดยสมนันตรปัจจัย มี ๙ วาระ

... เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย มี ๙ วาระ

... เป็นปัจจัยโดยอัญญมัญญปัจจัย มี ๙ วาระ

... เป็นปัจจัยโดยนิสสยปัจจัย มี ๙ วาระ

อุปนิสฺสย อุเปกฺขาสหคโต ธมฺโม อุเปกฺขาสหคตสฺส ธมฺมสฺส อุปนิสฺสยปจฺจเยน ปจฺจโย. ตีณิ.

นอุเปกฺขาสหคโต ธมฺโม นอุเปกฺขาสหคตสฺส ธมฺมสฺส อุปนิสฺสยปจฺจเยน ปจฺจโย. อารมฺมณูปนิสฺสโย, อนนฺตรูปนิสฺสโย, ปกตูปนิสฺสโย ฯเปฯ ปกตูปนิสฺสโย: นอุเปกฺขาสหคตํ สทฺธํ อุปนิสฺสาย นอุเปกฺขาสหคเตน จิตฺเตน ทานํ เทติ. สีลํ ฯเปฯ อุโปสถกมฺมํ ฯเปฯ นอุเปกฺขาสหคตํ ฌานํ ฯเปฯ วิปสฺสนํ ฯเปฯ มคฺคํ ฯเปฯ สมาปตฺตึ อุปฺปาเทติ. มานํ ชปฺเปติ. ทิฏฺฐึ คณฺหาติ. นอุเปกฺขาสหคตํ สีลํ ฯเปฯ ปญฺญํ ฯเปฯ ราคํ. โทสํ. โมหํ. มานํ. ทิฏฺฐ. ปตฺถนํ. กายิกํ สุขํ. กายิกํ ทุกฺขํ. อุตุํ. โภชนํ. เสนาสนํ อุเปกฺขํ อุปนิสฺสาย นอุเปกฺขาสหคเตน จิตฺเตน ทานํ เทติ ฯเปฯ สมาปตฺตึ อุปฺปาเทติ. ปาณํ หนติ ฯเปฯ สํฆํ ภินฺทติ. นอุเปกฺขาสหคตา สทฺธา ฯเปฯ เสนาสนํ อุเปกฺขา จ นอุเปกฺขาสหคตาย สทฺธาย ฯเปฯ ปญฺญาย ฯเปฯ ราคสฺส ฯเปฯ ปตฺถนาย ฯเปฯ กายิกสฺส สุขสฺส ฯเปฯ กายิกสฺส ทุกฺขสฺส ฯเปฯ มคฺคสฺส. ผลสมาปตฺติยา อุเปกฺขาย จ อุปนิสฺสยปจฺจเยน ปจฺจโย. (๑)

นอุเปกฺขาสหคโต ธมฺโม อุเปกฺขาสหคตสฺส ธมฺมสฺส อุปนิสฺสยปจฺจเยน ปจฺจโย. (ตีณิปิ อุปนิสฺสยา.) นอุเปกฺขาสหคตํ สทฺธํ อุปนิสฺสาย อุเปกฺขาสหคเตน จิตฺเตน ทานํ เทติ ฯเปฯ สมาปตฺตึ อุปฺปาเทติ. มานํ ชปฺเปติ. ทิฏฺฐึ คณฺหาติ. นอุเปกฺขาสหคตํ สีลํ ฯเปฯ เสนาสนํ อุเปกฺขํ อุปนิสฺสาย อุเปกฺขาสหคเตน จิตฺเตน ทานํ เทติ ฯเปฯ สมาปตฺตึ อุปฺปาเทติ. อุเปกฺขาสหคเตน จิตฺเตน อทินฺนํ อาทิยติ. มุสา ภณติ. ปิสุณํ ฯเปฯ สมฺผํ ฯเปฯ สนฺธึ ฯเปฯ นิลฺโลปํ ฯเปฯ เอกาคาริกํ ฯเปฯ ปริปนฺเถ ฯเปฯ ปรทารํ ฯเปฯ คามฆาตํ ฯเปฯ นิคมฆาตํ กโรติ. นอุเปกฺขาสหคตา สทฺธา ฯเปฯ เสนาสนํ (๑) อุเปกฺขาสหคตาย สทฺธาย ฯเปฯ ปตฺถนาย ฯเปฯ มคฺคสฺส, ผลสมาปตฺติยา อุปนิสฺสยปจฺจเยน ปจฺจโย.

นอุเปกฺขาสหคโต ธมฺโม อุเปกฺขาสหคตสฺส จ นอุเปกฺขาสหคตสฺส จ ธมฺมสฺส อุปนิสฺสยปจฺจเยน ปจฺจโย. (ตีณิ อุปนิสฺสยา, ทุติยคมนสทิสา.) (๓)

อุเปกฺขาสหคโต จ นอุเปกฺขาสหคโต จ ธมฺมา อุเปกฺขาสหคตสฺส ธมฺมสฺส อุปนิสฺสยปจฺจเยน ปจฺจโย. ตีณิ.

อุปนิสสยปัจจัย

สภาวธรรมที่สหรคตด้วยอุเบกขาเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สหรคต ด้วยอุเบกขาโดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๓ วาระ

สภาวธรรมที่ไม่สหรคตด้วยอุเบกขาเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่สหรคตด้วย อุเบกขาโดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๓ อย่าง คือ อารัมมณูปนิสสยะ อนันตรูปนิสสยะ และปกตูปนิสสยะ ฯลฯ

ปกตูปนิสสยะ ได้แก่ บุคคลอาศัยศรัทธาที่ไม่สหรคตด้วยอุเบกขาแล้วให้ทาน สมาทานศีล รักษาอุโบสถด้วยจิตที่ไม่สหรคตด้วยอุเบกขา ฯลฯ ทําฌานที่ไม่ สหรคตด้วยอุเบกขา ฯลฯ วิปัสสนา ฯลฯ มรรค ฯลฯ ทำสมาบัติให้เกิดขึ้น มีมานะ ถือทิฏฐิ อาศัยศีลที่ไม่สหรคตด้วยอุเบกขา ฯลฯ ปัญญา ฯลฯ ราคะ ... โทสะ ... โมหะ ... มานะ ... ทิฏฐิ ... ความปรารถนา ... สุขทางกาย ...

ทุกข์ทางกาย ... อุตุ ... โภชนะ ฯลฯ เสนาสนะ และอุเบกขาแล้ว ให้ทาน ด้วยจิตที่ไม่สหรคตด้วยอุเบกขา ฯลฯ ทําสมาบัติให้เกิดขึ้น ฆ่าสัตว์ ฯลฯ ทํา ลายสงฆ์ ศรัทธาที่ไม่สหรคตด้วยอุเบกขา ฯลฯ เสนาสนะและอุเบกขาเป็นปัจจัย แก่ศรัทธาที่ไม่สหรคตด้วยอุเบกขา ฯลฯ ปัญญา ฯลฯ ราคะ ฯลฯ ความปรารถนา ฯลฯ สุขทางกาย ฯลฯ ทุกข์ทางกาย ฯลฯ มรรค ... ผลสมาบัติและอุเบกขา โดยอุปนิสสยปัจจัย (๑)

สภาวธรรมที่ไม่สหรคตด้วยอุเบกขา เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สหรคตด้วย อุเบกขาโดยอุปนิสสยปัจจัย (อุปนิสสยปัจจัย มี ๓ อย่าง) ได้แก่ บุคคลอาศัย ศรัทธาที่ไม่สหรคตด้วยอุเบกขาแล้ว ให้ทานด้วยจิตที่สหรคตด้วยอุเบกขา ฯลฯ ทําสมาบัติให้เกิดขึ้น มีมานะ ถือทิฏฐิ อาศัยศีลที่ไม่สหรคตด้วยอุเบกขา ฯลฯ เสนาสนะ และอุเบกขาแล้ว ให้ทาน ด้วยจิตที่สหรคตด้วยอุเบกขา ฯลฯ ทํา สมาบัติให้เกิดขึ้น บุคคลมีจิตที่สหรคตด้วยอุเบกขาลักทรัพย์ พูดเท็จ พูดส่อเสียด ฯลฯ พูดคําหยาบ ฯลฯ พูดเพ้อเจ้อ ฯลฯ งัดแงะ ฯลฯ ปล้นไม่ให้เหลือ ฯลฯ ปล้นเรือนหลังเดียว ฯลฯ ดักจี้ในทางเปลี่ยว ฯลฯ ล่วงเกินภรรยาผู้อื่น ฯลฯ ฆ่าชาวบ้าน ฯลฯ ฆ่าชาวนิคม ศรัทธาที่ไม่สหรคตด้วยอุเบกขา ฯลฯ เสนาสนะ เป็นปัจจัยแก่ศรัทธาที่สหรคตด้วยอุเบกขา ฯลฯ ความปรารถนา ฯลฯ มรรค และผลสมาบัติโดยอุปนิสสยปัจจัยสภาวธรรมที่ไม่สหรคตด้วยอุเบกขาเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สหรคตด้วย อุเบกขาและไม่สหรคตด้วยอุเบกขาโดยอุปนิสสยปัจจัย (อุปนิสสยปัจจัย มี ๓ อย่าง เหมือนกับข้อความตอนที่ ๒) (๓)

สภาวธรรมที่สหรคตด้วยอุเบกขาและไม่สหรคตด้วยอุเบกขาเป็นปัจจัยแก่ สภาวธรรมที่สหรคตด้วยอุเบกขาโดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๓ วาระ

ปุเรชาต นอุเปกฺขาสหคโต ธมฺโม นอุเปกฺขาสหคตสฺส ธมฺมสฺส ปุเรชาตปจฺจเยน ปจฺจโย. ตีณิ. (สปฺปีติกทุกสทิสา.)

ปุเรชาตปัจจัย

สภาวธรรมที่ไม่สหรคตด้วยอุเบกขาเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ สหรคตด้วยอุเบกขาโดยปุเรชาตปัจจัย มี ๓ วาระ (เหมือนกับสัปปีติกทุกะ)

ปจฺฉาชาตาทิ อุเปกฺขาสหคโต ธมฺโม นอุเปกฺขาสหคตสฺส ธมฺมสฺส ปจฺฉาชาตปจฺจเยน ปจฺจโย. ตีณิ. อาเสวนปจฺจเยน ปจฺจโย. นว. กมฺมปจฺจเยน ปจฺจโย. ฉ. (จตฺตาริ สหชาตา นานากฺขณิกา กาตพฺพา. เทฺว นานากฺขณิกา จ.) วิปากปจฺจเยน ปจฺจโย. นว. อาหารปจฺจเยน ปจฺจโย. จตฺตาริ. อินฺทฺริยปจฺจเยน ปจฺจโย. นว. ฌานปจฺจเยน ปจฺจโย. นว. มคฺคปจฺจเยน ปจฺจโย. จตฺตาริ. สมฺปยุตฺตปจฺจเยน ปจฺจโย. ฉ. วิปฺปยุตฺตปจฺจเยน ปจฺจโย. ปญฺจ. อตฺถิปจฺจเยน ปจฺจโย. นว. นตฺถิปจฺจเยน ปจฺจโย. วิคตปจฺจเยน ปจฺจโย. อวิคตปจฺจเยน ปจฺจโย. (อิมานิ ปจฺจยา สปฺปีติกกรเณน วิภชิตพฺพานิ.) ๑. ปจฺจยานุโลม ๒. สงฺขฺยาวาร

ปัจฉาชาตปัจจัยเป็นต้น

สภาวธรรมที่สหรคตด้วยอุเบกขาเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่สหรคต ด้วยอุเบกขาโดยปัจฉาชาตปัจจัย มี ๓ วาระ

... เป็นปัจจัยโดยอาเสวนปัจจัย มี ๙ วาระ

... เป็นปัจจัยโดยกัมมปัจจัย มี ๖ วาระ

(พึงเพิ่มสหชาตะ และนานาขณิกะ เป็น ๔ วาระ และเพิ่มนานาขณิกะ เป็น ๒ วาระ)

... เป็นปัจจัยโดยวิปากปัจจัย มี ๙ วาระ

... เป็นปัจจัยโดยอาหารปัจจัย มี ๔ วาระ

... เป็นปัจจัยโดยอินทรียปัจจัย มี ๙ วาระ

... เป็นปัจจัยโดยฌานปัจจัย มี ๙ วาระ

... เป็นปัจจัยโดยมัคคปัจจัย มี ๔ วาระ

... เป็นปัจจัยโดยสัมปยุตตปัจจัย มี ๖ วาระ

... เป็นปัจจัยโดยวิปปยุตตปัจจัย มี ๕ วาระ

... เป็นปัจจัยโดยอัตถิปัจจัย มี ๙ วาระ

... เป็นปัจจัยโดยนัตถิปัจจัย มี ๙ วาระ

... เป็นปัจจัยโดยวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ

... เป็นปัจจัยโดยอวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ

(พึงจําแนกปัจจัยเหล่านี้ โดยนัยแห่งสัปปีติกทุกะ)

สุทฺธ เหตุยา จตฺตาริ, อารมฺมเณ นว, อธิปติยา นว, อนนฺตเร นว, สมนนฺตเร นว, สหชาเต นว, อญฺญมญฺเญ นว, นิสฺสเย นว, อุปนิสฺสเย นว, ปุเรชาเต ตีณิ, ปจฺฉาชาเต ตีณิ, อาเสวเน นว, กมฺเม ฉ, วิปาเก นว, อาหาเร จตฺตาริ, อินฺทฺริเย นว, ฌาเน นว, มคฺเค จตฺตาริ, สมฺปยุตฺเต ฉ, วิปฺปยุตฺเต ปญฺจ, อตฺถิยา นว, นตฺถิยา นว, วิคเต นว, อวิคเต นว.

(เอวํ ปจฺจนียวิภงฺโคปิ อิตเร ตีณิ คณนาปิ สปฺปีติกทุกสทิสา กาตพฺพา.) อุเปกฺขาสหคตทุกํ นิฏฺฐิตํ. ๙๓. กามาวจรทุก ๑. ปฏิจฺจวาร ๑. ปจฺจยานุโลม ๑. วิภงฺควาร

๑. ปัจจยานุโลม ๒. สังขยาวาร

สุทธนัย

เหตุปัจจัย มี ๔ วาระ

อารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ

อธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ

อนันตรปัจจัย มี ๙ วาระ

สมนันตรปัจจัย มี ๙ วาระ

สหชาตปัจจัย มี ๙ วาระ

อัญญมัญญปัจจัย มี ๙ วาระ

นิสสยปัจจัย มี ๙ วาระ

อุปนิสสยปัจจัย มี ๙ วาระ

ปุเรชาตปัจจัย มี ๓ วาระ

ปัจฉาชาตปัจจัย มี ๓ วาระ

อาเสวนปัจจัย มี ๙ วาระ

กัมมปัจจัย มี ๖ วาระ

วิปากปัจจัย มี ๙ วาระ

อาหารปัจจัย มี ๔ วาระ

อินทรียปัจจัย มี ๙ วาระ

ฌานปัจจัย มี ๙ วาระ

มัคคปัจจัย มี ๔ วาระ

สัมปยุตตปัจจัย มี ๖ วาระ

วิปปยุตตปัจจัย มี ๕ วาระ

อัตถิปัจจัย มี ๙ วาระ

นัตถิปัจจัย มี ๙ วาระ

วิคตปัจจัย มี ๙ วาระ

อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ

(ปัจจนียวิภังค์ และการนับ ๓ อย่างนอกนี้ พึงทําให้เหมือนกับสัปปีติกทุกะ อย่างนี้)

อุเปกขาสหคตทุกะ จบ