ปัจจยวาร เล่ม ๔๓

๖๙. อุปาทานทุกะ ๓. ปัจจยวาร

๑. ปัจจยานุโลมาทิ

เหตุปัจจัย

{๓๙๙} [๑๒] สภาวธรรมที่เป็นอุปาทาน อาศัยสภาวธรรมที่เป็นอุปาทาน เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ กามุปาทานอาศัยทิฏฐุปาทานเกิดขึ้น มี ๓ วาร (เหมือนกับปฏิจจวาร)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทานอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทานเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็น อุปาทานเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ... ในปฏิสนธิขณะ ... หทัยวัตถุอาศัยขันธ์เกิดขึ้น ... (พึงเพิ่มข้อความเข้ามาจนถึงมหาภูตรูปที่เป็นภายใน) ขันธ์ที่ไม่เป็น อุปาทานอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... (๑)สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทานเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานอาศัยขันธ์ที่ไม่เป็น อุปาทานเกิดขึ้น สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... (๒)

สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานและที่ไม่เป็นอุปาทานอาศัยสภาวธรรมที่ไม่ เป็นอุปาทานเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยคือ ขันธ์ ๓ สภาวธรรมที่เป็น อุปาทานและจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นอุปาทานเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ... สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น ... สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานและสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... (๓)[๑๓] สภาวธรรมที่เป็นอุปาทาน อาศัยสภาวธรรมที่เป็นอุปาทานและ ที่ไม่เป็นอุปาทานเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ กามุปาทานอาศัยทิฏฐุปาทาน และสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายเกิดขึ้น ... ทิฏฐุปาทานอาศัยกามุปาทานและ

สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายเกิดขึ้น ... (พึงผูกให้เป็นจักรนัย) (๑) กามุปาทาน อาศัยทิฏฐุปาทานและหทัยวัตถุเกิดขึ้น (พึงผูกให้เป็นจักรนัย)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทานอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอุปาทานและที่ไม่ เป็นอุปาทานเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นอุปาทานและสภาวธรรมที่เป็นอุปาทานเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ... (พึงผูกให้เป็นจักรนัย) จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยสภาวธรรมที่เป็น อุปาทานและมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น ... ขันธ์ที่ไม่เป็นอุปาทานอาศัย สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานและหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... (๒)สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานและที่ไม่เป็นอุปาทานอาศัยสภาวธรรมที่ เป็นอุปาทานและที่ไม่เป็นอุปาทานเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ กามุปาทานและจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นอุปาทานและ ทิฏฐุปาทานเกิดขึ้น ... (พึงผูกให้เป็นจักรนัย) กามุปาทานและสัมปยุตต ขันธ์ทั้งหลายอาศัยทิฏฐุปาทานและหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... (พึงผูกให้เป็นจักร นัย) (๓)เพราะอารัมมณปัจจัย (ในอารัมมณปัจจัย พึงทำอายตนะ ๕ และ หทัยวัตถุไว้ในบทที่มีสภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทานเป็นมูล)

{๔๐๐} ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาร

ในอารัมมณปัจจัย " ๙ "

ในอธิปติปัจจัย " ๙ "

(ในทุก ๆ ปัจจัยมีปัจจัยละ ๙ วาร)

ในวิปากปัจจัย มี ๑ วาร

ในอวิคตปัจจัย " ๙ "

จบ อนุโลม

{๔๐๑} [๑๔] สภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทาน อาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็น อุปาทานเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ ... ขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นอุปาทาน ซึ่งเป็นอเหตุกะ ... ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ ... (พึงเพิ่มข้อความเข้ามา จนถึงพวกอสัญญสัตตบุคคล) จักขุวิญญาณอาศัยจักขายตนะเกิดขึ้น ... กายวิญญาณอาศัยกายายตนะเกิดขึ้น ... ขันธ์ที่ไม่เป็นอุปาทานซึ่งเป็น อเหตุกะอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... โมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคต ด้วยอุทธัจจะอาศัยขันธ์ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะเกิดขึ้น ...

{๔๐๒} ในนเหตุปัจจัย มี ๑ วาร

ในนอารัมมณปัจจัย " ๓ "

ในนอธิปติปัจจัย " ๙ "

ในนอนันตรปัจจัย " ๓ "

ในนสมนันตรปัจจัย " ๓ " ...

ในนปุเรชาตปัจจัย " ๙ "...

ในนกัมมปัจจัย " ๓ "

ในนวิปากปัจจัย " ๙ "

(เหมือนกับปฏิจจวาร) ...

ในโนวิคตปัจจัย มี ๓ วาร

จบ ปัจจนียะ

(การนับ ๒ วารนอกนี้ก็ดี นิสสยวารก็ดี พึงทำอย่างนี้)

๖๙. อุปาทานทุกะ ๕. สังสัฏฐวาร

๑. ปัจจยานุโลมาทิปัจจัย

{๔๐๓} [๑๕] สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานระคนกับสภาวธรรมที่เป็น อุปาทานเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย คือ กามุปาทานระคนกับทิฏฐุปาทาน เกิดขึ้น ทิฏฐุปาทานระคนกับกามุปาทานเกิดขึ้น (พึงผูกให้เป็นจักรนัย พึงขยายวารทั้ง ๙ อย่างนี้)

{๔๐๔} ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาร

ในอารัมมณปัจจัย " ๙ "

ในอธิปติปัจจัย " ๙ "

(ในทุก ๆ ปัจจัยมีปัจจัยละ ๙ วาร)

ในวิปากปัจจัย มี ๑ วาร ...

ในวิคตปัจจัย " ๙ "

ในอวิคตปัจจัย " ๙ "

จบ อนุโลม

[๑๖] สภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทานระคนกับสภาวธรรมที่ไม่เป็น อุปาทานเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ ระคนกับขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็น อุปาทานซึ่งเป็นอเหตุกะเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ... ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ ... โมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะระคนกับขันธ์ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะเกิดขึ้น

{๔๐๖} ในนเหตุปัจจัย มี ๑ วาร

ในนอธิปติปัจจัย " ๙ "

ในนปุเรชาตปัจจัย " ๙ "

ในนปัจฉาชาตปัจจัย " ๙ "