ปฏิจจวาร เล่ม ๔๓

๑๑. อุปาทานโคจฉกะ

๖๙. อุปาทานทุกะ ๑. ปฏิจจวาร

๑. ปัจจยานุโลม ๑. วิภังควาร

เหตุปัจจัย

{๓๙๐} [๑] สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอุปาทานเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย คือ กามุปาทานอาศัยทิฏฐุปาทานเกิดขึ้น ... ทิฏฐุปาทาน อาศัยกามุปาทานเกิดขึ้น ... กามุปาทานอาศัยสีลัพพตุปาทานเกิดขึ้น ... สีลัพพตุปาทานอาศัยกามุปาทานเกิดขึ้น ... กามุปาทานอาศัย อัตตวาทุปาทานเกิดขึ้น ... อัตตวาทุปาทานอาศัยกามุปาทานเกิดขึ้น ... (๑)สภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทานอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอุปาทานเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย คือ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปอาศัย สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานเกิดขึ้น ... (๒)

สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานและที่ไม่เป็นอุปาทานอาศัยสภาวธรรมที่ เป็นอุปาทานเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ กามุปาทาน สัมปยุตตขันธ์ ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยทิฏฐุปาทานเกิดขึ้น ... (พึงผูกให้เป็น จักรนัยทั้งหมด) (๓)

[๒] สภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทาน อาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทาน เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นอุปาทานเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ... ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ และกฏัตตารูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นอุปาทานเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ... หทัยวัตถุ อาศัยขันธ์เกิดขึ้น ... ขันธ์อาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... มหาภูตรูป ๑ ... จิตตสมุฏฐานรูปกฏัตตารูปที่เป็นอุปาทายรูปอาศัยมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น ... (๑)

สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทานเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัยคือ สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานอาศัยขันธ์ที่ไม่เป็น อุปาทานเกิดขึ้น ... (๒)

สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานและที่ไม่เป็นอุปาทานอาศัยสภาวธรรมที่ไม่ เป็นอุปาทานเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ สภาวธรรมที่เป็น อุปาทานและจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นอุปาทานเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานและจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... (๓)[๓] สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอุปาทานและที่ ไม่เป็นอุปาทานเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ กามุปาทานอาศัย ทิฏฐุปาทานและสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายเกิดขึ้น ... (พึงผูกให้เป็นจักรนัยทั้งหมด) (๑)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทานอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอุปาทานและที่ไม่ เป็นอุปาทานเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นอุปาทานและสภาวธรรมที่เป็นอุปาทานเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ... จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอุปาทานและมหาภูตรูป ทั้งหลายเกิดขึ้น ... (๒)สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานและที่ไม่เป็นอุปาทานอาศัยสภาวธรรมที่ เป็นอุปาทานและที่ไม่เป็นอุปาทานเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ กามุปาทานและจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นอุปาทานและ ทิฏฐุปาทานเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ... (พึงผูกให้เป็นจักรนัย) (๓)

อารัมมณปัจจัย

{๓๙๑} [๔] สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอุปาทานเกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย (พึงขยายวารทั้ง ๙ พึงเว้นรูป)

๑. ปัจจยานุโลม ๒. สังขยาวาร

{๓๙๒} [๕] ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาร

ในอารัมมณปัจจัย " ๙ "

ในอธิปติปัจจัย " ๙ "

(ในทุก ๆ ปัจจัยมีปัจจัยละ ๙ วาร)

ในวิปากปัจจัย มี ๑ วาร ...

ในอวิคตปัจจัย " ๙ "

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๑. วิภังควาร

นเหตุปัจจัย

{๓๙๓} [๖] สภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทาน อาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทาน เกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ ไม่เป็นอุปาทานซึ่งเป็นอเหตุกะเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ... ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ ... หทัยวัตถุอาศัยขันธ์เกิดขึ้น ... ขันธ์อาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... มหาภูตรูป ๑ ... จิตตสมุฏฐานรูป กฏัตตารูปที่เป็นอุปาทายรูปอาศัยมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น ... ที่เป็นพาหิระ ... ที่มีอาหารเป็นสมุฏฐาน ... ที่มีอุตุเป็นสมุฏฐาน ... มหาภูตรูป ๑ สำหรับพวกอสัญญสัตตบุคคล ... โมหะที่สหรคตด้วย วิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะอาศัยขันธ์ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคต ด้วยอุทธัจจะเกิดขึ้น ... (๑)

นอารัมมณาทิปัจจัย

{๓๙๔} [๗] สภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทาน อาศัยสภาวธรรมที่เป็นอุปาทาน เกิดขึ้นเพราะนอารัมมณปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยสภาวธรรมที่ เป็นอุปาทานเกิดขึ้น ... (๑)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทานอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทานเกิดขึ้น เพราะนอารัมมณปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่ไม่เป็นอุปาทาน เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... กฏัตตารูปอาศัยขันธ์ที่ไม่เป็นอุปาทานเกิดขึ้น ... หทัยวัตถุอาศัยขันธ์เกิดขึ้น ... มหาภูตรูป ๑ ... (พึงเพิ่มข้อความเข้ามา จนถึงพวกอสัญญสัตตบุคคล) (๑)สภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทานอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอุปาทานและที่ไม่เป็น อุปาทานเกิดขึ้นเพราะนอารัมมณปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยสภาว ธรรมที่เป็นอุปาทานและสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายเกิดขึ้น ... จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยสภาวธรรมที่เป็นอุปาทานและมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น ... (๑)เพราะนอธิปติปัจจัย เพราะนอนันตรปัจจัย ... เพราะนอุปนิสสยปัจจัย

นปุเรชาตปัจจัย

{๓๙๕} [๘] สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอุปาทานเกิดขึ้น เพราะนปุเรชาตปัจจัย คือ ในอรูปภพ กามุปาทานอาศัยอัตตวาทุปาทาน เกิดขึ้น ... อัตตวาทุปาทานอาศัยกามุปาทานเกิดขึ้น ... (๑)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทานอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอุปาทานเกิดขึ้น เพราะนปุเรชาตปัจจัย คือ ในอรูปภพ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายอาศัยสภาว ธรรมที่เป็นอุปาทานเกิดขึ้น ... จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยสภาวธรรมที่เป็น อุปาทานเกิดขึ้น ... (ย่อ มี ๙ วาร ในอรูปภพ มีอุปาทาน ๒)

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๒. สังขยาวาร

สุทธนัย

{๓๙๖} [๙] ในนเหตุปัจจัย มี ๑ วาร

ในนอารัมมณปัจจัย " ๓ "

ในนอธิปติปัจจัย " ๙ "

ในนอนันตรปัจจัย " ๓ "...

ในนอุปนิสสยปัจจัย " ๓ "

ในนปุเรชาตปัจจัย " ๙ "

ในนปัจฉาชาตปัจจัย " ๙ "

ในนอาเสวนปัจจัย " ๙ "

ในนกัมมปัจจัย " ๓ "

ในนวิปากปัจจัย " ๙ "

ในนอาหารปัจจัย " ๑ "

ในนอินทริยปัจจัย " ๑ "

ในนฌานปัจจัย " ๑ "

ในนมัคคปัจจัย " ๑ "

ในนสัมปยุตตปัจจัย " ๓ "

ในนวิปปยุตตปัจจัย " ๙ "

ในโนนัตถิปัจจัย " ๓ "

ในโนวิคตปัจจัย " ๓ "

๓. ปัจจยานุโลมปัจจนียะ

{๓๙๗} [๑๐] ในนอารัมมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๓ วาร

ในนอธิปติปัจจัย " " ๙ "...

ในนอุปนิสสยปัจจัย " " ๓ "

ในนปุเรชาตปัจจัย " " ๙ "

ในนปัจฉาชาตปัจจัย " " ๙ "

ในนอาเสวนปัจจัย " " ๙ "

ในนกัมมปัจจัย " " ๓ "

ในนวิปากปัจจัย " " ๙ "

ในนสัมปยุตตปัจจัย " " ๓ "

ในนวิปปยุตตปัจจัย " " ๙ "

ในโนนัตถิปัจจัย " " ๓ "

ในโนวิคตปัจจัย " " ๓ "

๔. ปัจจยปัจจนียานุโลม

{๓๙๘} [๑๑] ในอารัมมณปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๑ วาร

(ในทุก ๆ ปัจจัยมีปัจจัยละ ๑ วาร)

ในมัคคปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๑ วาร...

ในอวิคตปัจจัย " " ๑ "

(แม้สหชาตวารก็เหมือนกับปฏิจจวาร ท่านผู้รู้เมื่อจะจำแนกก็พึง ขยายว่ากามุปาทานเกิดร่วมกับทิฏฐุปาทาน)

๖๙. อุปาทานทุกะ ๓. ปัจจยวาร

๑. ปัจจยานุโลมาทิ

เหตุปัจจัย

{๓๙๙} [๑๒] สภาวธรรมที่เป็นอุปาทาน อาศัยสภาวธรรมที่เป็นอุปาทาน เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ กามุปาทานอาศัยทิฏฐุปาทานเกิดขึ้น มี ๓ วาร (เหมือนกับปฏิจจวาร)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทานอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทานเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็น อุปาทานเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ... ในปฏิสนธิขณะ ... หทัยวัตถุอาศัยขันธ์เกิดขึ้น ... (พึงเพิ่มข้อความเข้ามาจนถึงมหาภูตรูปที่เป็นภายใน) ขันธ์ที่ไม่เป็น อุปาทานอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... (๑)สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทานเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานอาศัยขันธ์ที่ไม่เป็น อุปาทานเกิดขึ้น สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... (๒)

สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานและที่ไม่เป็นอุปาทานอาศัยสภาวธรรมที่ไม่ เป็นอุปาทานเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยคือ ขันธ์ ๓ สภาวธรรมที่เป็น อุปาทานและจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นอุปาทานเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ... สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น ... สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานและสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... (๓)[๑๓] สภาวธรรมที่เป็นอุปาทาน อาศัยสภาวธรรมที่เป็นอุปาทานและ ที่ไม่เป็นอุปาทานเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ กามุปาทานอาศัยทิฏฐุปาทาน และสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายเกิดขึ้น ... ทิฏฐุปาทานอาศัยกามุปาทานและ