ปฏิจจวาร เล่ม ๔๓

๖๑. จิตตสหภูทุกะ ๑. ปฏิจจวาร

๑. ปัจจยานุโลม ๑. วิภังควาร

เหตุปัจจัย

{๑๘๙} [๒๓๙] สภาวธรรมที่เกิดร่วมกับจิตอาศัยสภาวธรรมที่เกิดร่วมกับจิต เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๒ และจิตตสมุฏฐานรูปที่เกิดร่วมกับจิต อาศัยขันธ์ ๑ ที่เกิดร่วมกับจิตเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๑ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เกิดร่วมกับจิตเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๑ อาศัย ขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... (๑)สภาวธรรมที่ไม่เกิดร่วมกับจิตอาศัยสภาวธรรมที่เกิดร่วมกับจิตเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย คือ จิตและจิตตสมุฏฐานรูปที่ไม่เกิดร่วมกับจิตอาศัยขันธ์ ที่เกิดร่วมกับจิตเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ จิตและกฏัตตารูปอาศัยขันธ์ที่ เกิดร่วมกับจิตเกิดขึ้น ... (๒)

สภาวธรรมที่เกิดร่วมกับจิตและที่ไม่เกิดร่วมกับจิตอาศัยสภาวธรรมที่เกิด ร่วมกับจิตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๒ จิตและจิตตสมุฏฐานรูปที่ เกิดร่วมกับจิตและที่ไม่เกิดร่วมกับจิตอาศัยขันธ์ ๑ ที่เกิดร่วมกับจิตเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๑ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๒ จิตและกฏัตตารูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เกิดร่วมกับจิตเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๑ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... (๓)[๒๔๐] สภาวธรรมที่ไม่เกิดร่วมกับจิตอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เกิดร่วมกับ จิตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปที่ไม่เกิดร่วมกับจิตอาศัย จิตเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ กฏัตตารูปอาศัยจิตเกิดขึ้น ... หทัยวัตถุ อาศัยจิตเกิดขึ้น ... จิตอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... มหาภูตรูป ๑ ... จิตตสมุฏฐานรูปที่ไม่เกิดร่วมกับจิตกฏัตตารูปที่เป็นอุปาทายรูปอาศัยมหาภูตรูป ทั้งหลายเกิดขึ้น ... (๑)

สภาวธรรมที่เกิดร่วมกับจิตอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เกิดร่วมกับจิตเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย คือ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยจิต เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายอาศัยจิตเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ที่เกิดร่วมกับจิตอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... จิตตสมุฏฐานรูปที่เกิดร่วมกับจิตที่เป็นอุปาทายรูปอาศัยมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น … (๒)

สภาวธรรมที่เกิดร่วมกับจิตและที่ไม่เกิดร่วมกับจิตอาศัยสภาวธรรมที่ ไม่เกิดร่วมกับจิตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและ จิตตสมุฏฐานรูปที่เกิดร่วมกับจิตและที่ไม่เกิดร่วมกับจิตอาศัยจิตเกิดขึ้น … ในปฏิสนธิขณะ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและกฏัตตารูปอาศัยจิตเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ จิตและสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น … จิตตสมุฏฐานรูปที่เกิดร่วมกับจิตและที่ไม่เกิดร่วมกับจิตที่เป็นอุปาทายรูป อาศัยมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น ... (๓)[๒๔๑] สภาวธรรมที่เกิดร่วมกับจิตอาศัยสภาวธรรมที่เกิดร่วมกับจิต และที่ไม่เกิดร่วมกับจิตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ

ขันธ์ ๒ และจิตตสมุฏ ฐานรูป ที่เกิดร่วมกับจิตอาศัยขันธ์ ๑ ที่เกิดร่วมกับจิตและจิตเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๑ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เกิดร่วมกับจิตและจิตเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๑ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เกิดร่วมกับจิตและหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๑ อาศัย ขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... จิตตสมุฏฐานรูปที่เกิดร่วมกับจิตที่เป็นอุปาทายรูปอาศัย ขันธ์ที่เกิดร่วมกับจิตและมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น ... (๑)สภาวธรรมที่ไม่เกิดร่วมกับจิตอาศัยสภาวธรรมที่เกิดร่วมกับจิตและที่ ไม่เกิดร่วมกับจิตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปที่ไม่เกิดร่วมกับ จิตอาศัยขันธ์ที่เกิดร่วมกับจิตและจิตเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ กฏัตตารูป อาศัยขันธ์ที่เกิดร่วมกับจิตและจิตเกิดขึ้น … ในปฏิสนธิขณะ จิตอาศัย

ขันธ์ที่เกิดร่วมกับจิตและหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... จิตตสมุฏฐานรูปที่ไม่เกิดร่วม กับจิต กฏัตตารูปที่เป็นอุปาทายรูปอาศัยขันธ์ที่เกิดร่วมกับจิตและมหาภูตรูป ทั้งหลายเกิดขึ้น ... (๒)สภาวธรรมที่เกิดร่วมกับจิตและที่ไม่เกิดร่วมกับจิตอาศัยสภาวธรรมที่ เกิดร่วมกับจิตและที่ไม่เกิดร่วมกับจิตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๒ และจิตตสมุฏฐานรูปที่เกิดร่วมกับจิตและที่ไม่เกิดร่วมกับจิตอาศัยขันธ์ ๑ ที่ เกิดร่วมกับจิตและจิตเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๑ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๒ และกฏัตตารูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่เกิดร่วมกับจิตและจิต เกิดขึ้น ... ขันธ์ ๑ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๒ และ จิตอาศัยขันธ์ ๑ ที่เกิดร่วมกับจิตและหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๑ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... กฏัตตารูปที่เป็นอุปาทายรูปอาศัยขันธ์ที่เกิดร่วมกับจิตและ มหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น ... (ย่อ) (๓)

๑. ปัจจยานุโลม ๒. สังขยาวาร

{๑๙๐} [๒๔๒] ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาร

ในอารัมมณปัจจัย " ๙ "

(พึงยกอรูปทั้งหมดขึ้น เหมือนกับจิตตสมุฏฐานทุกะ)

ในอธิปติปัจจัยมี " ๙ วาร

(มหาภูตรูปทั้งหลายพึงทำแม้ในวารทั้ง ๖ อธิปติปัจจัย ไม่มีใน ๓ วาร)

ในอนันตรปัจจัยมี มี ๙ วาร

ในสมนันตรปัจจัย " ๙ "

ในสหชาตปัจจัย " ๙ "

ในอัญญมัญญปัจจัย " ๙ "

ในนิสสยปัจจัย มี ๙ วาร

ในอุปนิสสยปัจจัย " ๙ วาร

ในปุเรชาตปัจจัย " ๕ "

ในอาเสวนปัจจัย " ๕ "

ในกัมมปัจจัย " ๙ "

(ในทุก ๆ ปัจจัยมีปัจจัยละ ๙ วาร)

ในอวิคตปัจจัย มี ๙ วาร

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๒. วิภังควาร

นเหตุปัจจัย

{๑๙๑} [๒๔๓] สภาวธรรมที่เกิดร่วมกับจิตอาศัยสภาวธรรมที่เกิดร่วมกับจิต เกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๒ และจิตตสมุฏฐานรูปที่เกิดร่วมกับ จิตอาศัยขันธ์ ๑ ที่เกิดร่วมกับจิตซึ่งเป็นอเหตุกะเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๑ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ ... โมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะอาศัยขันธ์ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ เกิดขึ้น ... (แม้วาร ทั้ง ๙ ก็พึงทำอย่างนี้ พึงกำหนดบทว่าอเหตุกะ พึงทำเหมือนกับที่ได้ในอนุโลม มี ๓ วาร มีโมหะ พึงทำให้เหมือนกับ ในจิตตสมุฏฐานทุกะนั่นแล)

นกัมมปัจจัย

{๑๙๓} [๒๔๔] สภาวธรรมที่เกิดร่วมกับจิตอาศัยสภาวธรรมที่เกิดร่วมกับจิต เกิดขึ้นเพราะนกัมมปัจจัย คือ เจตนาที่เกิดร่วมกับจิตอาศัยขันธ์ที่เกิดร่วม กับจิตเกิดขึ้น ...

สภาวธรรมที่ไม่เกิดร่วมกับจิตอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เกิดร่วมกับจิตเกิด ขึ้นเพราะนกัมมปัจจัย คือ ... ที่เป็นภายนอก ... ที่มีอาหารเป็นสมุฏฐาน ... ที่มีอุตุเป็นสมุฏฐาน ...

สภาวธรรมที่เกิดร่วมกับจิตอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เกิดร่วมกับจิตเกิดขึ้น เพราะนกัมมปัจจัย คือ สัมปยุตตเจตนาอาศัยจิตเกิดขึ้น ...

สภาวธรรมที่เกิดร่วมกับจิตอาศัยสภาวธรรมที่เกิดร่วมกับจิตและที่ไม่ เกิดร่วมกับจิตเกิดขึ้นเพราะนกัมมปัจจัย คือ สัมปยุตตเจตนาอาศัยขันธ์ที่ เกิดร่วมกับจิตและจิตเกิดขึ้น ...

นฌานปัจจัย

{๑๙๕} [๒๔๕] สภาวธรรมที่เกิดร่วมกับจิตอาศัยสภาวธรรมที่เกิดร่วมกับจิตเกิด ขึ้นเพราะนฌานปัจจัย คือ ...อาศัยขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยปัญจวิญญาณ …

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๒. สังขยาวาร

สุทธนัย

{๑๙๒} [๒๔๖] ในนเหตุปัจจัย มี ๙ วาร

ในนอารัมมณปัจจัย " ๙ "

ในนอธิปติปัจจัย " ๙ "

ในนอนันตรปัจจัย " ๙ "

ในนสมนันตรปัจจัย " ๙ "

ในนอัญญมัญญปัจจัย " ๙ "

ในนอุปนิสสยปัจจัย " ๙ "

ในนปุเรชาตปัจจัย " ๙ "

ในนปัจฉาชาตปัจจัย " ๙ "

ในนอาเสวนปัจจัย มี ๙ วาร

{๑๙๔} ในนกัมมปัจจัย " ๔ "

ในนวิปากปัจจัย " ๙ "

ในนอาหารปัจจัย " ๑ "

ในนอินทริยปัจจัย " ๑ "

{๑๙๖} ในนฌานปัจจัย " ๖ "

ในนมัคคปัจจัย " ๙ "

ในนสัมปยุตตปัจจัย " ๙ "

ในนวิปปยุตตปัจจัย " ๖ "

ในโนนัตถิปัจจัย " ๙ "

ในโนวิคตปัจจัย " ๙ "

(แม้การนับ ๒ วารนอกนี้ ก็พึงทำอย่างนี้)

(แม้สหชาตวารก็เหมือนกับปฏิจจวาร)

๖๑. จิตตสหภูทุกะ ๓.ปัจจยวาร

๑. ปัจจยานุโลม ๑. วิภังควาร

เหตุปัจจัย

{๑๙๗} [๒๔๗] สภาวธรรมที่เกิดร่วมกับจิตทำสภาวธรรมที่เกิดร่วมกับจิต ให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยมี ๓ วาร (เหมือนกับปฏิจจวาร)สภาวธรรมที่ไม่เกิดร่วมกับจิตทำสภาวธรรมที่ไม่เกิดร่วมกับจิต ให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ จิตทำหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... จิตตสมุฏฐานรูปที่ไม่เกิดร่วมกับจิตทำจิตให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... (เหมือนกับปฏิจจวารมหาภูตรูปทั้งหมดก็พึงทำ) (๑)