พระอภิธรรมปิฎก · วรรคที่ ๘
อรูปธาตุกถา เล่ม ๓๗
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๒๑๙–๑๒๒๐ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๖/๑๑ ในวรรคที่ ๘มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระอภิธรรมปิฎก กถาวัตถุ วรรคที่ ๘ อรูปธาตุกถา (ฉบับหลวง เล่ม ๓๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๘๑ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๗)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๓๗ หน้า ๖๐๑–๖๐๔
(๗๘) ๖. อรูปธาตุกถา
ว่าด้วยรื่องอรูปธรรมเป็นอรูปธาตุ
{๑๒๑๙} [๕๑๗] สกวาทีถามว่า อรูปธรรมเป็นอรูปธาตุหรือ ?
ส. เวทนาเป็นภพ เป็นคติ เป็นสัตตาวาส เป็นสงสาร เป็นกำเนิด เป็นวิญญาณฐิติ เป็นการได้อัตภาพหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น...
ส. กรรมอันยังสัตว์ให้เข้าถึงเวทนามีอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น...
ส. สัตว์ผู้เข้าถึงเวทนามีอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น...
ส. สัตว์ทั้งหลายเกิด แก่ ตาย จุติ อุบัติอยู่ในเวทนาหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น...
ส. เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณมีอยู่ในเวทนาหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น...
ส. เวทนาเป็นจตุโวการภพหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น...
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอันธกะ ซึ่งมีความเห็นว่าอรูปธรรมหรือนามธรรมทั้งหมดมีเวทนาเป็นต้นชื่อว่าอรูปธาตุ ซึ่งต่างจากความเห็นของฝ่ายสกวาทีที่เห็นว่า อรูปธาตุคือสภาวะที่เป็นอรูปธรรม หมายถึงขันธ์ ธาตุ อายตนะที่นับเนื่องในอรูปาวจร หรืออรูปพรหม ๔ ชั้น ซึ่งกำหนดตั้งแต่ชั้นต่ำสุดคืออากาสานัญจายตนภพไปจนถึงชั้นสูงสุดคือเนวสัญญานาสัญญายตนภพ หรือหมายถึงสภาวะที่ปราศจากรูป ซึ่งได้แก่ภพที่มีขันธ์ ๔ หรือเรียกว่าอรูปภพ (นัย อภิ.ปญฺจ.อ.๒๓๖-๒๓๗, ขุ.อิติ.อ.๒๐๘))
{๑๒๒๐} ส. อรูปธาตุเป็นภพ เป็นคติ ... เป็นการได้อัตภาพหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. เวทนาเป็นภพ เป็นคติ ... เป็นการได้อัตภาพหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. กรรมอันยังสัตว์ให้เข้าถึงอรูปธาตุมีอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. กรรมอันยังสัตว์ให้เข้าถึงเวทนามีอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. สัตว์ผู้เข้าถึงอรูปธาตุมีอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. สัตว์ผู้เข้าถึงเวทนามีอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. สัตว์ทั้งหลายเกิด แก่ ตาย จุติ อุบัติอยู่ในอรูปธาตุหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. สัตว์ทั้งหลายเกิด แก่ ตาย จุติ อุบัติอยู่ในเวทนาหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณมีอยู่ในอรูปธาตุหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณมีอยู่ในเวทนาหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. อรูปธาตุเป็นจตุโวการภพหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. เวทนาเป็นจตุโวการภพหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
[๕๑๘] ส. อรูปธรรมเป็นอรูปธาตุ เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณมีอยู่ในกามธาตุหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. กามธาตุกับอรูปธาตุเป็นอย่างเดียวกันหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. กามธาตุกับอรูปธาตุเป็นอย่างเดียวกันหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. บุคคลผู้ประกอบด้วยกามภพ เป็นผู้ประกอบด้วยภพ ๒ คือ กามภพและอรูปภพหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. รูปธรรมเป็นรูปธาตุ อรูปธรรมเป็นอรูปธาตุ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณมีอยู่ในกามธาตุหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. กามธาตุ รูปธาตุ และอรูปธาตุเป็นอย่างเดียวกันหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. กามธาตุ รูปธาตุ และอรูปธาตุเป็นอย่างเดียวกันหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. บุคคลผู้ประกอบด้วยกามภพเป็นผู้ประกอบด้วยภพ ๓ คือ กามภพ รูปภพ และอรูปภพหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
จบ อรูปธาตุกถา
(๗๙) ๗. รูปธาตุยาอายตนกถา
ว่าด้วยเรื่องอายตนะของรูปพรหมในรูปธาตุ
{๑๒๒๑} [๕๑๙] สกวาทีถามว่า อัตภาพอันมีอายตนะ ๖ มีอยู่ในรูปธาตุหรือ ?
ส. ในรูปธาตุนั้นมีฆานายตนะหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ในรูปธาตุนั้นมีคันธายตนะหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ในรูปธาตุนั้นมีชิวหายตนะหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ในรูปธาตุนั้นมีรสายตนะหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ในรูปธาตุนั้นมีกายายตนะหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ในรูปธาตุนั้นมีโผฏฐัพพายตนะหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๒๒๒} ส. ในรูปธาตุนั้นไม่มีคันธายตนะหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอันธกะและนิกายสมิติยะ ซึ่งมีความเห็นว่าพวกเทวดาชั้นรูปพรหมมีอายตนะครบ ๖ โดยยึดพระสูตรที่ว่า ‘ยังมีอัตตาอย่างอื่นอีกที่เป็นทิพย์ มีรูป สำเร็จด้วยใจ มีอวัยวะใหญ่น้อยครบถ้วน มีอินทรีย์ไม่บกพร่อง’ (ที.สี. (แปล) ๙/๘๗/๔๙) เป็นข้ออ้าง ซึ่งต่างจากความเห็นของฝ่ายสกวาทีที่เห็นว่ารูปพรหมมีอายตนะเพียง ๓ คือ จักขายตนะ โสตายตนะ มนายตนะ อายตนะอีก ๓ เรียกว่านิมิต คือ ฆานนิมิต ชิวหานิมิต กายนิมิต (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๓๗)
จบ อรูปธาตุกถา