พระอภิธรรมปิฎก · วรรคที่ ๘
รูปธาตุกถา เล่ม ๓๗
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๒๑๗–๑๒๑๘ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๕/๑๑ ในวรรคที่ ๘มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระอภิธรรมปิฎก กถาวัตถุ วรรคที่ ๘ รูปธาตุกถา (ฉบับหลวง เล่ม ๓๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๘๑ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๗)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๓๗ หน้า ๕๙๘–๖๐๑
ป. ถูกแล้ว
ส. ถ้าอย่างนั้น ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “อายตนะ ๕ เท่านั้นเป็นกาม”
จบ กามกถา
(๗๗) ๕. รูปธาตุกถา
ว่าด้วยเรื่องรูปธรรมเป็นรูปธาตุ
{๑๒๑๗} [๕๑๕] สกวาทีถามว่า รูปธรรมเป็นรูปธาตุหรือ ?
ส. รูปเป็นภพ เป็นคติ เป็นสัตตาวาส เป็นสงสาร เป็นกำเนิด เป็นวิญญาณฐิติ เป็นการได้อัตภาพหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. กรรมอันยังสัตว์ให้เข้าถึงรูปมีอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. สัตว์ผู้เข้าถึงรูปมีอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอันธกะ ซึ่งมีความเห็นว่ารูปธรรม (สภาวธรรมที่เป็นรูปหรือรูป ๒๘) เท่านั้นชื่อว่ารูปธาตุ (ธาตุคือรูปารมณ์) ซึ่งต่างจากความเห็นของฝ่ายสกวาทีที่เห็นว่า รูปธาตุคือรูปภพ หมายถึงขันธ์ ธาตุ อายตนะที่นับเนื่องในรูปาวจร หรือรูปพรหม ๑๖ ชั้น ซึ่งกำหนดตั้งแต่พรหมโลกชั้นต่ำไปจนถึงชั้นสูงสุดคืออกนิฏฐภพ หรืออีกนัยหนึ่ง รูปธาตุคือสภาวะที่ประกอบด้วยรูป เกี่ยวเนื่องกับรูป ซึ่งได้แก่ภพที่มีขันธ์ ๕ และภพที่มีขันธ์ ๑ หรือกล่าวโดยย่อ คือ กามภพและรูปภพ (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๓๖, ขุ.อิติ.อ. ๒๐๘)
ส. สัตว์ทั้งหลายเกิด แก่ ตาย จุติ อุบัติอยู่ในรูปหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณมีอยู่ในรูปหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. รูปเป็นปัญจโวการภพหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๒๑๘} ส. รูปธาตุเป็นภพ เป็นคติ ... เป็นการได้อัตภาพหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. รูปเป็นภพ เป็นคติ ... เป็นการได้อัตภาพหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. กรรมอันยังสัตว์ให้เข้าถึงรูปธาตุมีอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. กรรมอันยังสัตว์ให้เข้าถึงรูปมีอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. สัตว์ผู้เข้าถึงรูปธาตุมีอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. สัตว์ผู้เข้าถึงรูปมีอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. สัตว์ทั้งหลายเกิด แก่ ตาย จุติ อุบัติอยู่ในรูปธาตุหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. สัตว์ทั้งหลายเกิด แก่ ตาย จุติ อุบัติอยู่ในรูปหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณมีอยู่ในรูปธาตุหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณมีอยู่ในรูปหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. รูปธาตุเป็นปัญจโวการภพหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. รูปเป็นปัญจโวการภพหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
[๕๑๖] ส. รูปธรรมเป็นรูปธาตุ รูปมีอยู่ในกามธาตุหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. กามธาตุกับรูปธาตุเป็นอย่างเดียวกันหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. กามธาตุกับรูปธาตุเป็นอย่างเดียวกันหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. บุคคลผู้ประกอบด้วยกามภพ เป็นผู้ประกอบด้วยภพ ๒ คือ กามภพและรูปภพหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
จบ รูปธาตุกถา
(๗๘) ๖. อรูปธาตุกถา
ว่าด้วยรื่องอรูปธรรมเป็นอรูปธาตุ
{๑๒๑๙} [๕๑๗] สกวาทีถามว่า อรูปธรรมเป็นอรูปธาตุหรือ ?
ส. เวทนาเป็นภพ เป็นคติ เป็นสัตตาวาส เป็นสงสาร เป็นกำเนิด เป็นวิญญาณฐิติ เป็นการได้อัตภาพหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น...
ส. กรรมอันยังสัตว์ให้เข้าถึงเวทนามีอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น...
ส. สัตว์ผู้เข้าถึงเวทนามีอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น...
ส. สัตว์ทั้งหลายเกิด แก่ ตาย จุติ อุบัติอยู่ในเวทนาหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น...
ส. เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณมีอยู่ในเวทนาหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น...
ส. เวทนาเป็นจตุโวการภพหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น...
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอันธกะ ซึ่งมีความเห็นว่าอรูปธรรมหรือนามธรรมทั้งหมดมีเวทนาเป็นต้นชื่อว่าอรูปธาตุ ซึ่งต่างจากความเห็นของฝ่ายสกวาทีที่เห็นว่า อรูปธาตุคือสภาวะที่เป็นอรูปธรรม หมายถึงขันธ์ ธาตุ อายตนะที่นับเนื่องในอรูปาวจร หรืออรูปพรหม ๔ ชั้น ซึ่งกำหนดตั้งแต่ชั้นต่ำสุดคืออากาสานัญจายตนภพไปจนถึงชั้นสูงสุดคือเนวสัญญานาสัญญายตนภพ หรือหมายถึงสภาวะที่ปราศจากรูป ซึ่งได้แก่ภพที่มีขันธ์ ๔ หรือเรียกว่าอรูปภพ (นัย อภิ.ปญฺจ.อ.๒๓๖-๒๓๗, ขุ.อิติ.อ.๒๐๘))
จบ รูปธาตุกถา