พระอภิธรรมปิฎก · วรรคที่ ๘
รูปธาตุยา อายตนะกถา เล่ม ๓๗
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๒๒๑–๑๒๓๔ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๗/๑๑ ในวรรคที่ ๘มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระอภิธรรมปิฎก กถาวัตถุ วรรคที่ ๘ รูปธาตุยา อายตนะกถา (ฉบับหลวง เล่ม ๓๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๘๑ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๗)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๓๗ หน้า ๖๐๔–๖๑๐
(๗๙) ๗. รูปธาตุยาอายตนกถา
ว่าด้วยเรื่องอายตนะของรูปพรหมในรูปธาตุ
{๑๒๒๑} [๕๑๙] สกวาทีถามว่า อัตภาพอันมีอายตนะ ๖ มีอยู่ในรูปธาตุหรือ ?
ส. ในรูปธาตุนั้นมีฆานายตนะหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ในรูปธาตุนั้นมีคันธายตนะหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ในรูปธาตุนั้นมีชิวหายตนะหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ในรูปธาตุนั้นมีรสายตนะหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ในรูปธาตุนั้นมีกายายตนะหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ในรูปธาตุนั้นมีโผฏฐัพพายตนะหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๒๒๒} ส. ในรูปธาตุนั้นไม่มีคันธายตนะหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอันธกะและนิกายสมิติยะ ซึ่งมีความเห็นว่าพวกเทวดาชั้นรูปพรหมมีอายตนะครบ ๖ โดยยึดพระสูตรที่ว่า ‘ยังมีอัตตาอย่างอื่นอีกที่เป็นทิพย์ มีรูป สำเร็จด้วยใจ มีอวัยวะใหญ่น้อยครบถ้วน มีอินทรีย์ไม่บกพร่อง’ (ที.สี. (แปล) ๙/๘๗/๔๙) เป็นข้ออ้าง ซึ่งต่างจากความเห็นของฝ่ายสกวาทีที่เห็นว่ารูปพรหมมีอายตนะเพียง ๓ คือ จักขายตนะ โสตายตนะ มนายตนะ อายตนะอีก ๓ เรียกว่านิมิต คือ ฆานนิมิต ชิวหานิมิต กายนิมิต (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๓๗)
ส. ในรูปธาตุนั้นไม่มีฆานายตนะหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ในรูปธาตุนั้นไม่มีรสายตนะหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ในรูปธาตุนั้นไม่มีชิวหายตนะหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ในรูปธาตุนั้นไม่มีโผฏฐัพพายตนะหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ในรูปธาตุนั้นไม่มีกายายตนะหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๒๒๓} [๕๒๐] ส. ในรูปธาตุนั้นมีจักขายตนะและรูปายตนะหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ในรูปธาตุนั้นมีฆานายตนะและคันธายตนะหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ในรูปธาตุนั้นมีจักขายตนะและรูปายตนะหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ในรูปธาตุนั้นมีชิวหายตนะและรสายตนะ ... ในรูปธาตุนั้นมีกายายตนะและมีโผฏฐัพพายตนะหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๒๒๔} ส. ในรูปธาตุนั้นมีโสตายตนะและสัททายตนะ ... ในรูปธาตุนั้นมีมนายตนะและธัมมายตนะหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ในรูปธาตุนั้นมีฆานายตนะและคันธายตนะหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ในรูปธาตุนั้นมีมนายตนะและธัมมายตนะหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ในรูปธาตุนั้นมีชิวหายตนะและรสายตนะ ... ในรูปธาตุนั้นมีกายายตนะและมีโผฏฐัพพายตนะหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๒๒๕} ส. ในรูปธาตุนั้นมีฆานายตนะ แต่ไม่มีคันธายตนะหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ในรูปธาตุนั้นมีจักขายตนะ แต่ไม่มีรูปายตนะหรือ ?
ป.ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ในรูปธาตุนั้นมีฆานายตนะแต่ไม่มีคันธายตนะหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ในรูปธาตุนั้นมีโสตายตนะ แต่ไม่มีสัททายตนะ ... ในรูปธาตุนั้นมีมนายตนะ แต่ไม่มีธัมมายตนะหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น...
{๑๒๒๖} ส. ในรูปธาตุนั้นมีชิวหายตนะ แต่ไม่มีรสายตนะ ... ในรูปธาตุนั้นมีกายายตนะ แต่ไม่มีโผฏฐัพพายตนะหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ในรูปธาตุนั้นมีจักขายตนะ แต่ไม่มีรูปายตนะหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ในรูปธาตุนั้นมีกายายตนะ แต่ไม่มีโผฏฐัพพายตนะหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ในรูปธาตุนั้นมีโสตายตนะ แต่ไม่มีสัททายตนะ ... ในรูปธาตุนั้นมีมนายตนะ แต่ไม่มีธัมมายตนะหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๒๒๗} [๕๒๑] ส. ในรูปธาตุนั้นมีจักขายตนะ มีรูปายตนะ และเห็นรูปนั้นได้ด้วยจักขุนั้นหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ในรูปธาตุนั้นมีฆานายตนะ มีคันธายตนะ และสูดดมกลิ่นนั้นได้ด้วยฆานะนั้นหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ในรูปธาตุนั้นมีจักขายตนะ มีรูปายตนะ และเห็นรูปนั้นได้ด้วยจักขุนั้นหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ในรูปธาตุนั้นมีชิวหายตนะ มีรสายตนะ และลิ้มรสนั้นได้ด้วยชิวหานั้น ... ในรูปธาตุนั้นมีกายายตนะ มีโผฏฐัพพายตนะ และถูกต้องโผฏฐัพพะนั้นได้ด้วยกายนั้นหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๒๒๘} ส. ในรูปธาตุนั้นมีโสตายตนะ มีสัททายตนะ ... ในรูปธาตุนั้นมีมนายตนะ มีธัมมายตนะ และรู้แจ้งธรรมนั้นได้ด้วยมโนนั้นหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ในรูปธาตุนั้นมีฆานายตนะ มีคันธายตนะ และสูดดมกลิ่นนั้นได้ด้วยฆานะนั้นหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ในรูปธาตุนั้นมีมนายตนะ มีธัมมายตนะ และรู้แจ้งธรรมนั้นได้ด้วยมโนนั้นหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ในรูปธาตุนั้นมีชิวหายตนะมีรสายตนะ ... ในรูปธาตุนั้นมีกายายตนะมีโผฏฐัพพายตนะ และถูกต้องโผฏฐัพพะนั้นได้ด้วยกายนั้นหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๒๒๙} ส. ในรูปธาตุนั้นมีฆานายตนะ มีคันธายตนะแต่สูดดมกลิ่นนั้นด้วยฆานะนั้นไม่ได้หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ในรูปธาตุนั้นมีจักขายตนะ มีรูปายตนะ แต่เห็นรูปนั้นด้วยจักขุนั้นไม่ได้หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ในรูปธาตุนั้นมีฆานายตนะ มีคันธายตนะ แต่สูดดมกลิ่นนั้นด้วยฆานะนั้นไม่ได้หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ในรูปธาตุนั้นมีโสตายตนะ มีสัททายตนะ ... ในรูปธาตุนั้นมีมนายตนะ มีธัมมายตนะ แต่รู้แจ้งธรรมนั้นด้วยมโนนั้นไม่ได้หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๒๓๐} ส. ในรูปธาตุนั้นมีชิวหายตนะ มีรสายตนะ ... ในรูปธาตุนั้นมีกายายตนะ มีโผฏฐัพพายตนะ แต่ถูกต้องโผฏฐัพพะนั้นด้วยกายนั้นไม่ได้หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ในรูปธาตุนั้นมีจักขายตนะ มีรูปายตนะ แต่เห็นรูปนั้นด้วยจักขุนั้นไม่ได้หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ในรูปธาตุนั้นมีกายายตนะ มีโผฏฐัพพายตนะ แต่ถูกต้องโผฏฐัพพะนั้นด้วยกายนั้นไม่ได้หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ในรูปธาตุนั้นมีโสตายตนะ มีสัททายตนะ ... ในรูปธาตุนั้นมีมนายตนะ มีธัมมายตนะ แต่รู้แจ้งธรรมนั้นด้วยมโนนั้นไม่ได้หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๒๓๑} [๕๒๒] ส. ในรูปธาตุนั้นมีฆานายตนะ มีคันธายตนะ และสูดดมกลิ่นนั้นได้ด้วยฆานะนั้นหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ในรูปธาตุนั้นมีกลิ่นเกิดแต่ราก กลิ่นเกิดแต่แก่น กลิ่นเกิดแต่เปลือก กลิ่นเกิดแต่ใบ กลิ่นเกิดแต่ดอก กลิ่นเกิดแต่ผล กลิ่นเกิดแต่ของสด กลิ่นเป็นพิษ กลิ่นหอม กลิ่นเหม็นหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๒๓๒} ส. ในรูปธาตุนั้นมีชิวหายตนะ มีรสายตนะ และลิ้มรสนั้นได้ด้วยชิวหานั้นหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ในรูปธาตุนั้นมีรสเกิดแต่ราก รสเกิดแต่ลำต้น รสเกิดแต่เปลือก รสเกิดแต่ใบ รสเกิดแต่ดอก รสเกิดแต่ผล รสเปรี้ยว รสหวาน รสขม รสเผ็ด รสเค็ม รสปร่า รสเฝื่อน รสฝาด รสดี รสไม่ดีหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๒๓๓} ส. ในรูปธาตุนั้นมีกายายตนะ มีโผฏฐัพพายตนะ และบุคคลถูกต้องโผฏฐัพพะนั้นได้ด้วยกายนั้นหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ในรูปธาตุนั้นมีสัมผัสแข็ง อ่อน ละเอียด หยาบ สบาย ไม่สบาย กระด้าง นุ่มนวลหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๒๓๔} [๕๒๓] ป. ท่านไม่ยอมรับว่า“อัตภาพอันมีอายตนะ ๖ มีอยู่ในรูปธาตุ” หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. ในรูปธาตุนั้นมีฆานนิมิต ชิวหานิมิต กายนิมิตมิใช่หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. หากว่าในรูปธาตุนั้นมีฆานนิมิต ชิวหานิมิต กายนิมิต ด้วยเหตุนั้น ท่านก็ควรยอมรับว่า “อัตภาพอันมีอายตนะ ๖ มีอยู่ในรูปธาตุ”
จบ รูปธาตุยาอายตนกถา
(๘๐) ๘. อรูเปรูปกถา
ว่าด้วยเรื่องรูปมีอยู่ในอรูปภพ
{๑๒๓๕} [๕๒๔] สกวาทีถามว่า รูปมีอยู่ในอรูปภพหรือ ?
ส. อรูปภพเป็นภพที่มีรูป เป็นคติที่มีรูป เป็นสัตตาวาสที่มีรูป เป็นสงสารที่มีรูป เป็นกำเนิดที่มีรูป เป็นการได้อัตภาพที่มีรูปหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอันธกะ ซึ่งมีความเห็นว่าแม้ในอรูปภพก็ยังมีสุขุมรูป คือ รูปละเอียดที่ซ่านออกจากรูปหยาบ โดยอ้างพระพุทธพจน์ที่ว่า ‘เพราะวิญญาณเป็นปัจจัย จึงมีนามรูป’ (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๓๘)
จบ รูปธาตุยา อายตนะกถา