พระอภิธรรมปิฎก · วรรคที่ ๘
อรูเป รูปกถา เล่ม ๓๗
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๒๓๕–๑๒๔๑ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๘/๑๑ ในวรรคที่ ๘มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระอภิธรรมปิฎก กถาวัตถุ วรรคที่ ๘ อรูเป รูปกถา (ฉบับหลวง เล่ม ๓๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๘๑ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๗)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๓๗ หน้า ๖๑๐–๖๑๓
ส. ในรูปธาตุนั้นมีสัมผัสแข็ง อ่อน ละเอียด หยาบ สบาย ไม่สบาย กระด้าง นุ่มนวลหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๒๓๔} [๕๒๓] ป. ท่านไม่ยอมรับว่า“อัตภาพอันมีอายตนะ ๖ มีอยู่ในรูปธาตุ” หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. ในรูปธาตุนั้นมีฆานนิมิต ชิวหานิมิต กายนิมิตมิใช่หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. หากว่าในรูปธาตุนั้นมีฆานนิมิต ชิวหานิมิต กายนิมิต ด้วยเหตุนั้น ท่านก็ควรยอมรับว่า “อัตภาพอันมีอายตนะ ๖ มีอยู่ในรูปธาตุ”
จบ รูปธาตุยาอายตนกถา
(๘๐) ๘. อรูเปรูปกถา
ว่าด้วยเรื่องรูปมีอยู่ในอรูปภพ
{๑๒๓๕} [๕๒๔] สกวาทีถามว่า รูปมีอยู่ในอรูปภพหรือ ?
ส. อรูปภพเป็นภพที่มีรูป เป็นคติที่มีรูป เป็นสัตตาวาสที่มีรูป เป็นสงสารที่มีรูป เป็นกำเนิดที่มีรูป เป็นการได้อัตภาพที่มีรูปหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอันธกะ ซึ่งมีความเห็นว่าแม้ในอรูปภพก็ยังมีสุขุมรูป คือ รูปละเอียดที่ซ่านออกจากรูปหยาบ โดยอ้างพระพุทธพจน์ที่ว่า ‘เพราะวิญญาณเป็นปัจจัย จึงมีนามรูป’ (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๓๘)
ส. อรูปภพเป็นภพที่ไม่มีรูป เป็นคติที่ไม่มีรูป เป็นสัตตาวาสที่ไม่มีรูป เป็นสงสารที่ไม่มีรูป เป็นกำเนิดที่ไม่มีรูป เป็นการได้อัตภาพที่ไม่มีรูปมิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าอรูปภพเป็นภพที่ไม่มีรูป ... เป็นการได้อัตภาพที่ไม่มีรูป ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “รูปมีอยู่ในอรูปภพ”{๑๒๓๖} ส. รูปมีอยู่ในอรูปภพหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. อรูปภพเป็นปัญจโวการภพ เป็นคติ เป็นสัตตาวาส เป็นสงสาร เป็นกำเนิด เป็นวิญญาณฐิติ เป็นการได้อัตภาพที่มีขันธ์ ๕ หรือป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ....
ส. อรูปภพเป็นจตุโวการภพ ... เป็นการได้อัตภาพที่มีขันธ์ ๔ มิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าอรูปภพเป็นจตุโวการภพ เป็นคติ ... เป็นการได้อัตภาพที่มีขันธ์ ๔ ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “รูปมีอยู่ในอรูปภพ”{๑๒๓๗} [๕๒๕] ส. รูปมีอยู่ในรูปธาตุ และรูปธาตุนั้นภพที่มีรูป เป็นคติที่มีรูป เป็นสัตตาวาสที่มีรูป เป็นสงสารที่มีรูป เป็นกำเนิดที่มีรูป เป็นการได้อัตภาพที่มีรูปหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. รูปมีอยู่ในอรูปภพ และอรูปภพนั้นเป็ภพที่มีรูป เป็นคติที่มีรูป ... เป็นการได้อัตภาพที่มีรูปหรือ
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. รูปมีอยู่ในรูปธาตุ และรูปธาตุนั้นเป็นปัญจโวการภพ เป็นคติ ... เป็นการได้อัตภาพที่มีขันธ์ ๕ หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. รูปมีอยู่ในอรูปภพและอรูปภพนั้นเป็นปัญจโวการภพ เป็นคติ... เป็นการได้อัตภาพที่มีขันธ์ ๕ หรือ ?
ป.ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๒๓๘} ส. รูปมีอยู่ในอรูปภพ และอรูปภพนั้นเป็นภพที่ไม่มีรูป เป็นคติที่ไม่มีรูป เป็นสัตตาวาสที่ไม่มีรูป เป็นสงสารที่ไม่มีรูป เป็นกำเนิดที่ไม่มีรูป เป็นการได้อัตภาพที่ไม่มีรูปหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. รูปมีอยู่ในอรูปธาตุ และอรูปธาตุนั้นเป็นภพที่ไม่มีรูป เป็นคติที่ไม่มีรูป ... เป็นการได้อัตภาพที่ไม่มีรูปหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๒๓๙} ส. รูปมีอยู่ในอรูปภพ และอรูปภพนั้นเป็นจตุโวการภพ เป็นคติ ... เป็นการได้อัตภาพที่มีขันธ์ ๔ หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. รูปมีอยู่ในอรูปธาตุ และอรูปธาตุนั้นเป็นจตุโวการภพ เป็นคติ ... เป็นการได้อัตภาพที่มีขันธ์ ๔ หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๒๔๐} [๕๒๖] ส. รูปมีอยู่ในอรูปภพหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสการสลัดรูปออกไปว่าเป็นอรูปมิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าพระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสการสลัดรูปออกไปว่าเป็นอรูป ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “รูปมีอยู่ในอรูปภพ”
{๑๒๔๑} ส. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสการสลัดรูปออกไปว่าเป็นอรูป แต่รูปก็ยังมีอยู่ในอรูปภพหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสการสลัดกามออกไปว่าเป็นเนกขัมมะ โดยมีพระประสงค์ว่า “กามยังมีอยู่ในเนกขัมมะ อาสวะยังมีอยู่ในอนาสวะ สภาวธรรมที่นับเนื่องในวัฏฏทุกข์ยังมีอยู่ในสภาวธรรมที่ไม่นับเนื่องในวัฎฏทุกข์” หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
จบ อรูเปรูปกถา
(๘๑) ๙. รูปังกัมมันติกถา
ว่าด้วยเรื่องรูปเป็นกรรม
{๑๒๔๒} [๕๒๗] สกวาทีถามว่า กายกรรมรูปที่ตั้งขึ้นด้วยกุศลจิตเป็นกุศลหรือ ?
- ๑กายกรรมรูป รูปที่เป็นกายกรรม รูปที่เกิดจากการเคลื่อนไหวกาย หรือเรียกว่า กายวิญญัตติรูป รูปที่เป็นกายวิญญัติ (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๓๘)
- ๒ปรวาทีในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายมหิสาสกะและนิกายสมิติยะ ซึ่งมีความเห็นว่า กายวิญญัตติรูปและวจีวิญญัตติรูปนั่นแหละชื่อว่ากายกรรมและวจีกรรม คือ เป็นกรรมทางกายและทางวาจา เป็นได้ทั้งกุศลและอกุศล ซึ่งต่างจากความเห็นของฝ่ายสกวาทีที่เห็นว่า รูปใด ๆ ไม่จัดเป็นกรรม เจตนาเท่านั้นจัดเป็นกรรม (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๓๘)
จบ อรูเป รูปกถา