พระอภิธรรมปิฎก · วรรคที่ ๘
ฉคติกถา เล่ม ๓๗
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๑๙๓–๑๑๙๗ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑/๑๑ ในวรรคที่ ๘มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระอภิธรรมปิฎก กถาวัตถุ วรรคที่ ๘ ฉคติกถา (ฉบับหลวง เล่ม ๓๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๘๑ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๗)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๓๗ หน้า ๕๘๐–๕๘๒
๘. อัฏฐมวรรค
(๗๓) ๑. ฉคติกถา
ว่าด้วยเรื่องคติมี ๖
{๑๑๙๓} [๕๐๓] สกวาทีถามว่า คติมี ๖ หรือ ?
ส. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสคติไว้ ๕ คือ นรก กำเนิดสัตว์ดิรัจฉาน ปิตติวิสัย (เปรตวิสัย ภูมิแห่งเปรต) มนุษย์ เทวดามิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าพระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสคติไว้ ๕ คือ นรก กำเนิดสัตว์ดิรัจฉาน ปิตติวิสัย มนุษย์ เทวดา ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “คติมี ๖”{๑๑๙๔} ส. คติมี ๖ หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. อสูรพวกกาลกัญชิกามีรูปร่างเหมือนกัน มีการเสพกามอย่างเดียวกัน มีอาหารอย่างเดียวกัน มีอายุเท่ากันกับพวกเปรต ทำอาวาหวิวาหะกันกับพวกเปรตมิใช่หรือ ?
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอันธกะและอุตตราปถกะ ซึ่งมีความเห็นว่าคติคือทางไปเกิดของสรรพสัตว์มี ๖ โดยเพิ่มอสุรกายเข้ามาเป็นคติที่ ๖ ซึ่งผิดจากความเห็นของฝ่ายสกวาทีที่เห็นว่าคติมี ๕ เท่านั้น ทั้งนี้เพราะยึดตามหลักพระพุทธพจน์ที่ตรัสไว้ในมหาสีหนาทสูตรว่า ‘ดูก่อนสารีบุตร คติมี ๕ อย่างเหล่านี้แล คติ ๕ อย่างคืออะไรบ้าง คือ นรก ๑ กำเนิดดิรัจฉาน ๑ เปรตวิสัย ๑ มนุษย์ ๑ เทวดา ๑’ (ม.มู. (แปล) ๑๒/๑๕๓/๑๖๗) และอาศัยเหตุผลที่ว่า อสุรกายแม้จะจัดเป็น ๑ ในอบายภูมิ ๔ แต่ก็ไม่จัดเป็นคติ ทั้งนี้เพราะไม่มีการจัดแยกต่างหาก กล่าวคือ พวกอสูรกาลกัญชิกาจัดรวมอยู่ในคติของพวกเปรต ส่วนพวกอสูรที่เป็นบริวารของท้าวเวปจิตติจัดรวมอยู่ในคติของพวกเทวดา ดังนั้น จึงไม่มีอสุรกายคติที่แยกด่างหาก (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๓๒)
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าอสูรพวกกาลกัญชิกามีรูปร่างเหมือนกัน มีการเสพกามอย่างเดียวกัน มีอาหารอย่างเดียวกัน มีอายุเท่ากันกับพวกเปรต ทำอาวาหวิวาหะกันกับพวกเปรต ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “คติมี ๖”{๑๑๙๕} ส. คติมี ๖ หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พวกอสูรบริษัทของท้าวเวปจิตติมีรูปร่างเหมือนกัน มีการเสวยกามคุณ ๕ อย่างเดียวกัน มีอาหารอย่างเดียวกัน มีอายุเท่ากันกับพวกเทวดา ทำอาวาหวิวาหะกันกับพวกเทวดา มิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าพวกอสูรบริษัทของท้าวเวปจิตติมีรูปร่างเหมือนกัน มีการเสวยกามคุณ ๕ อย่างเดียวกัน มีอาหารอย่างเดียวกัน มีอายุเท่ากันกับพวกเทวดา ทำอาวาหวิวาหะกันกับพวกเทวดา ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “คติมี ๖”{๑๑๙๖} ส. คติมี ๖ หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พวกอสูรบริษัทของท้าวเวปจิตติเคยเป็นเทวดา มิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าพวกอสูรบริษัทของท้าวเวปจิตติเคยเป็นเทวดา ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “คติมี ๖”
{๑๑๙๗} [๕๐๔] ป. ท่านไม่ยอมรับว่า “คติมี ๖” หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. อสุรกายมีอยู่มิใช่หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. หากว่าอสุรกายมีอยู่ ด้วยเหตุนั้น ท่านก็ควรยอมรับว่า “คติมี ๖’
จบ ฉคติกถา
(๗๔) ๒. อันตราภวกถา
ว่าด้วยเรื่องมีอันตราภพ
{๑๑๙๘} [๕๐๕] สกวาทีถามว่า อันตราภพมีอยู่หรือ ?
ส. อันตราภพเป็นกามภพหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. อันตราภพมีอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. อันตราภพเป็นรูปภพหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายปุพพเสลิยะและนิกายสมิติยะ ซึ่งกำหนดบทแห่งพระสูตร (สุตตบท) ที่ว่า ‘อันตราปรินิพพายี’ โดยไม่แยบคาย จึงมีความเห็นว่า ‘อันตราภพ (ภาวะชีวิตที่อยู่ในระหว่างตายกับเกิด) มีอยู่ ซึ่งเป็นภพที่สัตว์ไม่มีตาทิพย์ก็เป็นเหมือนมีตาทิพย์ ไม่มีฤทธิ์ก็เป็นเหมือนมีฤทธิ์ เฝ้ารอการอยู่ร่วมกัน(ร่วมสังวาส)ของมารดาบิดาและอุตุสมัย(ระยะมีระดูของหญิงมารดา) ดำรงอยู่ได้ ๗ วันหรือเกิน ๗ วัน’ หรือกล่าวง่าย ๆ คือมีความเห็นว่าสัตว์หลังจากตายไป วิญญาณจะล่องลอยคอยหาที่เกิดใหม่ โดยขณะที่ล่องลอยอยู่นี้เรียกว่าอันตราภพ ซึ่งผิดจากความเห็นของฝ่ายสกวาทีที่เห็นว่าสัตว์หลังจากตายไป ย่อมมีปฏิสนธิจิตสืบต่อจากจุติจิตทันทีหรือตายแล้วเกิดโดยทันที (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๓๓)
จบ ฉคติกถา