พระอภิธรรมปิฎก · วรรคที่ ๗
วิปาโก วิปากธัมมธัมโมติกถา เล่ม ๓๗
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๑๘๗–๑๑๙๒ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑๐/๑๐ ในวรรคที่ ๗มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระอภิธรรมปิฎก กถาวัตถุ วรรคที่ ๗ วิปาโก วิปากธัมมธัมโมติกถา (ฉบับหลวง เล่ม ๓๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๘๑ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๗)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๓๗ หน้า ๕๗๗–๕๘๐
ส. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ป. โลกุตตรกุศลเป็นธรรมมีวิบาก แต่เป็นสภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานหรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. รูปาวจรกุศล... อรูปาวจรกุศลเป็นธรรมมีวิบากแต่เป็นสภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานหรือ ?
ส. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
จบ อริยธัมมวิปากกถา
(๗๒) ๑๐. วิปาโกวิปากธัมมธัมโมติกถา
ว่าด้วยวิบากเป็นสภาวธรรมที่เป็นเหตุให้เกิดวิบาก
{๑๑๘๗} [๕๐๑] สกวาทีถามว่า วิบากเป็นสภาวธรรมที่เป็นเหตุให้เกิดวิบากหรือ ?
ส. วิบากของวิบากนั้นก็เป็นสภาวธรรมที่เป็นเหตุให้เกิดวิบากหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. วิบากของวิบากนั้นก็เป็นสภาวธรรมที่เป็นเหตุให้เกิดวิบากหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอันธกะ ซึ่งมีความเห็นว่าแม้วิบากก็เป็นสภาวธรรมที่เป็นเหตุให้เกิดวิบากได้ หรือวิบากก็สามารถเป็นกรรมที่อำนวยผลได้ โดยอ้างหลักอัญญมัญญปัจจัยในคัมภีร์ปัฏฐานที่ว่า ‘วิบากเป็นปัจจัยแก่วิบากโดยอัญญมัญญปัจจัยเป็นต้น’ (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๓๐)
ส. วิบากนั้น ๆ ก็ไม่มีการทำที่สุดแห่งทุกข์ ไม่มีความขาดตอนแห่งวัฏฏะ ไม่มีอนุปาทาปรินิพพานหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๑๘๘} ส. วิบากเป็นสภาวธรรมที่เป็นเหตุให้เกิดวิบากหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. คำว่า วิบาก หรือว่า สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้เกิดวิบาก ก็ดี คำว่า สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้เกิดวิบาก หรือว่า วิบาก ก็ดี คำทั้งสองนี้ก็อย่างเดียวกัน เสมอกัน เท่ากัน เหมือนกันหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๑๘๙} ส. วิบากเป็นสภาวธรรมที่เป็นเหตุให้เกิดวิบากหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. วิบากกับสภาวธรรมที่เป็นเหตุให้เกิดวิบาก สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้เกิดวิบากกับวิบากสหรคตกัน เกิดร่วมกัน ระคนกัน สัมปยุตกัน เกิดดับพร้อมกัน มีวัตถุอันเดียวกัน มีอารมณ์อันเดียวกันหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น
{๑๑๙๐} ส. วิบากเป็นสภาวธรรมที่เป็นเหตุให้เกิดวิบากหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. อกุศลกับวิบากแห่งอกุศลเป็นอย่างเดียวกัน กุศลกับวิบากแห่งกุศลเป็นอย่างเดียวกันหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๑๙๑} ส. วิบากเป็นสภาวธรรมที่เป็นเหตุให้เกิดวิบากหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. บุคคลฆ่าสัตว์ด้วยจิตใด ก็ไหม้ในนรกด้วยจิตนั้นแหละ บุคคลให้ทานด้วยจิตใด ก็บันเทิงในสวรรค์ด้วยจิตนั้นแหละหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๑๙๒} [๕๐๒] ป. ท่านไม่ยอมรับว่า “วิบากเป็นสภาวธรรมที่เป็นเหตุให้เกิดวิบาก” หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. วิบากคือนามขันธ์ ๔ เป็นอัญญมัญญปัจจัยมิใช่หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. หากว่าวิบากคือนามขันธ์ ๔ เป็นอัญญมัญญปัจจัย ด้วยเหตุนั้น ท่านก็ควรยอมรับว่า “วิบากเป็นสภาวธรรมที่เป็นเหตุให้เกิดวิบาก”
จบ วิปาโกวิปากธัมมธัมโมติกถา
จบ สัตตมวรรค
รวมกถาที่มีในวรรคนี้ คือ
๑. สังคหิตกถา ๒. สัมปยุตตกถา
๓. เจตสิกกถา ๔. ทานกถา
๕. ปริโภคมยปุญญกถา ๖. อิโตทินนกถา
๗. ปฐวีกัมมวิปาโกติกถา ๘. ชรามรณวิปาโกติกถา
๙. อริยธัมมวิปากกถา ๑๐. วิปาโกวิปากธัมมธัมโมติกถา
๘. อัฏฐมวรรค
(๗๓) ๑. ฉคติกถา
ว่าด้วยเรื่องคติมี ๖
{๑๑๙๓} [๕๐๓] สกวาทีถามว่า คติมี ๖ หรือ ?
ส. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสคติไว้ ๕ คือ นรก กำเนิดสัตว์ดิรัจฉาน ปิตติวิสัย (เปรตวิสัย ภูมิแห่งเปรต) มนุษย์ เทวดามิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าพระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสคติไว้ ๕ คือ นรก กำเนิดสัตว์ดิรัจฉาน ปิตติวิสัย มนุษย์ เทวดา ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “คติมี ๖”{๑๑๙๔} ส. คติมี ๖ หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. อสูรพวกกาลกัญชิกามีรูปร่างเหมือนกัน มีการเสพกามอย่างเดียวกัน มีอาหารอย่างเดียวกัน มีอายุเท่ากันกับพวกเปรต ทำอาวาหวิวาหะกันกับพวกเปรตมิใช่หรือ ?
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอันธกะและอุตตราปถกะ ซึ่งมีความเห็นว่าคติคือทางไปเกิดของสรรพสัตว์มี ๖ โดยเพิ่มอสุรกายเข้ามาเป็นคติที่ ๖ ซึ่งผิดจากความเห็นของฝ่ายสกวาทีที่เห็นว่าคติมี ๕ เท่านั้น ทั้งนี้เพราะยึดตามหลักพระพุทธพจน์ที่ตรัสไว้ในมหาสีหนาทสูตรว่า ‘ดูก่อนสารีบุตร คติมี ๕ อย่างเหล่านี้แล คติ ๕ อย่างคืออะไรบ้าง คือ นรก ๑ กำเนิดดิรัจฉาน ๑ เปรตวิสัย ๑ มนุษย์ ๑ เทวดา ๑’ (ม.มู. (แปล) ๑๒/๑๕๓/๑๖๗) และอาศัยเหตุผลที่ว่า อสุรกายแม้จะจัดเป็น ๑ ในอบายภูมิ ๔ แต่ก็ไม่จัดเป็นคติ ทั้งนี้เพราะไม่มีการจัดแยกต่างหาก กล่าวคือ พวกอสูรกาลกัญชิกาจัดรวมอยู่ในคติของพวกเปรต ส่วนพวกอสูรที่เป็นบริวารของท้าวเวปจิตติจัดรวมอยู่ในคติของพวกเทวดา ดังนั้น จึงไม่มีอสุรกายคติที่แยกด่างหาก (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๓๒)
จบ วิปาโก วิปากธัมมธัมโมติกถา