พระอภิธรรมปิฎก · วรรคที่ ๕
อนาคตญาณกถา เล่ม ๓๗
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๐๖๙–๑๐๗๒ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๘/๑๐ ในวรรคที่ ๕มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระอภิธรรมปิฎก กถาวัตถุ วรรคที่ ๕ อนาคตญาณกถา (ฉบับหลวง เล่ม ๓๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๘๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๗)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๓๗ หน้า ๕๐๖–๕๐๘
(๕๐) ๘. อนาคตญาณกถา
ว่าด้วยเรื่องอนาคตญาณ
{๑๐๖๙} [๔๓๙] สกวาทีถามว่า อนาคตญาณ (ความหยั่งรู้อนาคต) มีอยู่หรือ ?
ส. อนาคตญาณนั้นรู้อนาคตได้โดยมูล รู้ได้โดยเหตุ รู้ได้โดยนิทานรู้ได้โดยสมภพ รู้ได้โดยประภพ รู้ได้โดยสมุฏฐาน รู้ได้โดยอาหาร รู้ได้โดยอารมณ์ รู้ได้โดยปัจจัย รู้ได้โดยสมุทัยหรือป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๐๗๐} ส. อนาคตญาณมีอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. อนาคตญาณนั้นรู้ความเป็นเหตุปัจจัยที่เป็นอนาคตได้ รู้ความเป็นอารัมมณปัจจัยที่เป็นอนาคตได้ รู้ความเป็นอธิปติปัจจัยที่เป็นอนาคตได้ รู้ความเป็นอนันตรปัจจัยที่เป็นอนาคตได้ รู้ความเป็นสมนันตรปัจจัยที่เป็นอนาคตได้หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๐๗๑} ส. อนาคตญาณมีอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอันธกะ ซึ่งมีความเห็นว่าอนาคตญาณสามารถหยั่งรู้อนาคตได้ทั้ง ๒ ประเภท คือ ทั้งอันตรอนาคต คือช่วงระยะไกล หรือช่วงขณะจิตที่มีวิถีจิตหนึ่งหรือชวนจิตหนึ่งคั่น และอนันตรอนาคต คือช่วงระยะใกล้ หรือช่วงต่อเนื่องกันไปโดยไม่มีช่องว่างระหว่างขณะจิตหนึ่งกับอีกขณะจิตหนึ่ง ซึ่งผิดจากหลักการของฝ่ายสกวาทีที่เห็นว่าอนาคตญาณ สามารถรู้อนาคตได้เฉพาะอันตรอนาคตเท่านั้น (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๑๓)
ส. โคตรภูบุคคลมีความรู้ในโสดาปัตติมรรคหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. บุคคลผู้ปฏิบัติเพื่อทำให้แจ้งซึ่งโสดาปัตติผลมีความรู้ในโสดาปัตติผลหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. บุคคลผู้ปฏิบัติเพื่อทำให้แจ้งซึ่งสกทาคามิผล ... เพื่อทำให้แจ้งซึ่งอนาคามิผล ... เพื่อทำให้แจ้งซึ่งอรหัตตผลมีความรู้ในอรหัตตผลหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๐๗๒} [๔๔๐] ป. ท่านไม่ยอมรับว่า “อนาคตญาณมีอยู่” หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า “ดูก่อนอานนท์ และเมืองปาฏลีบุตรจักมีอันตราย ๓ ประการ คือ จากไฟ ๑ จากนํ้า ๑ จากภายใน คือความแตกสามัคคีกัน ๑” ดังนี้ มีพระสูตรอยู่จริง มิใช่หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. ถ้าอย่างนั้น อนาคตญาณก็ต้องมีอยู่
จบ อนาคตญาณกถา
- ๑พึงดูเทียบใน ที.ม. (แปล) ๑๐/๑๕๒/๑๒๕, ขุ.อุ. (แปล) ๒๕/๗๖/๓๒๑
(๕๑) ๙. ปัจจุปปันนญาณกถา
ว่าด้วยปัจจุปปันนญาณ
{๑๐๗๓} [๔๔๑] สกวาทีถามว่า ปัจจุปปันนญาณมีอยู่หรือ ?
ส. บุคคลรู้ญาณนั้นได้ด้วยปัจจุปปันนญาณนั้นหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. บุคคลรู้ญาณนั้นได้ด้วยปัจจุปปันนญาณนั้นหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. บุคคลรู้ญาณนั้นว่าเป็นญาณได้ด้วยปัจจุปปันนญาณนั้นหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. บุคคลรู้ญาณนั้นว่าเป็นญาณได้ด้วยปัจจุปปันนญาณนั้นหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ญาณนั้นเป็นอารมณ์แห่งปัจจุปปันนญาณนั้นหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ญาณนั้นเป็นอารมณ์แห่งปัจจุปปันนญาณนั้นหรือ ?'
ป. ถูกแล้ว
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอันธกะ ซึ่งมีความเห็นว่าปัจจุปปันนญาณ (ญาณที่หยั่งรู้อารมณ์ปัจจุบัน) สามารถรู้ปัจจุบันได้ทั้งหมดครบทั้ง ๓ ช่วง คือ ช่วงขณปัจจุบัน (คือช่วงที่จิตดวงหนึ่ง ๆ เกิดขึ้น ตั้งอยู่ ดับไป) ช่วงสันตติปัจจุบัน (คือช่วงที่จิตสืบต่อมาจากช่วงขณปัจจุบันประมาณ ๒ หรือ ๓ วิถีจิต) และช่วงอัทธานปัจจุบัน (คือช่วงเวลาที่ยาวออกไปจากช่วงขณปัจจุบันประมาณ ๔ วิถีจิต) เพราะยึดถือคำว่า ‘เมื่อพระโยคาวจรเห็นสังขารทั้งปวงโดยความเป็นของไม่เที่ยงแล้ว แม้ญาณนั้นก็เป็นอันพระโยคาวจรได้เห็นโดยความเป็นของไม่เที่ยงด้วย’ ซึ่งต่างจากความเห็นของฝ่ายสกวาทีที่เห็นว่าปัจจุปันนญาณสามารถหยั่งรู้ได้เฉพาะช่วงสันตติปัจจุบันกับอัทธานปัจจุบันเท่านั้น (นัย อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๑๔-๒๑๕)
จบ อนาคตญาณกถา