พระอภิธรรมปิฎก · วรรคที่ ๕
สัมมติญาณกถา เล่ม ๓๗
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๐๖๒–๑๐๖๔ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๖/๑๐ ในวรรคที่ ๕มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระอภิธรรมปิฎก กถาวัตถุ วรรคที่ ๕ สัมมติญาณกถา (ฉบับหลวง เล่ม ๓๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๘๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๗)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๓๗ หน้า ๕๐๒–๕๐๓
(๔๘) ๖. สัมมติญาณกถา
ว่าด้วยเรื่องสมมติญาณ
{๑๐๖๒} [๔๓๔] ปรวาทีถามว่า ท่านไม่ยอมรับว่า “สมมติญาณมีสัจจะเป็นอารมณ์เท่านั้น ไม่มีธรรมอื่นเป็นอารมณ์” หรือ ?
สกวาทีตอบว่า ถูกแล้ว
ป. บุคคลผู้เข้าสมาบัติที่มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์มีญาณและปฐวีกสิณเป็นสมมติสัจจะมิใช่หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. หากว่าบุคคลผู้เข้าสมาบัติที่มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์ มีญาณและปฐวีกสิณเป็นสมมติสัจจะ ด้วยเหตุนั้น ท่านก็ควรยอมรับว่า “สมมติญาณมีสัจจะเป็นอารมณ์เท่านั้น ไม่มีธรรมอื่นเป็นอารมณ์”{๑๐๖๓} ป. ท่านไม่ยอมรับว่า “สมมติญาณมีสัจจะเป็นอารมณ์เท่านั้น ไม่มีธรรมอื่นเป็นอารมณ์” หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. บุคคลผู้เข้าสมาบัติที่มีอาโปกสิณเป็นอารมณ์ ... ที่มีเตโชกสิณเป็นอารมณ์ ... บุคคลผู้ให้คิลานปัจจัยเภสัชบริขารมีญาณและคิลานปัจจัยเภสัชบริขารเป็นสมมติสัจจะมิใช่หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอันธกะ ซึ่งมีความเห็นว่าสมมติญาณ (ญาณที่รู้สมมติหรือบัญญัติ) มีสัจจะเป็นอารมณ์ คือสามารถเข้าถึงสัจจะได้ทั้งหมด โดยไม่ทำการแยกว่าสัจจะมี ๒ คือ สมมติสัจจะ และปรมัตถสัจจะ (อภิ.ปญจ.อ. ๒๑๒)
ป. หากว่าบุคคลผู้ให้คิลานปัจจัยเภสัชบริขารมีญาณและคิลานปัจจัยเภสัชบริขารเป็นสมมติสัจจะ ด้วยเหตุนั้น ท่านก็ควรยอมรับว่า “สมมติญาณมีสัจจะเป็นอารมณ์เท่านั้น ไม่มีธรรมอื่นเป็นอารมณ์”{๑๐๖๔} [๔๓๕] ส. สมมติญาณมีสัจจะเป็นอารมณ์เท่านั้น ไม่มีธรรมอื่นเป็นอารมณ์หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. บุคคลกำหนดรู้ทุกข์ได้ ละสมุทัยได้ ทำให้แจ้งซึ่งนิโรธได้ เจริญมรรคได้ด้วยญาณนั้นหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
จบ สัมมติญาณกถา
(๔๙) ๗. จิตตารัมมณกถา
ว่าด้วยเจโตปริยญาณมีแต่จิตเป็นอารมณ์
{๑๐๖๕} [๔๓๖] สกวาทีถามว่า เจโตปริยญาณ (ความรู้ในการกำหนดรู้ใจผู้อื่น) มีจิตเป็นอารมณ์เท่านั้น ไม่มีธรรมอื่นเป็นอารมณ์หรือ ?
ส. มีบางคนจิตมีราคะก็รู้ชัดว่าจิตมีราคะมิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอันธกะ ซึ่งมีความเห็นว่าเจโตปริยญาณมีแต่จิตเป็นอารมณ์เท่านั้น คือรู้ได้เฉพาะจิต ไม่สามารถรู้ถึงเจตสิก (อภิ.ปญจ.อ. ๒๑๓)
จบ สัมมติญาณกถา