พระอภิธรรมปิฎก · วรรคที่ ๕
ปฏิสัมภิทากถา เล่ม ๓๗
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๐๕๙–๑๐๖๑ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๕/๑๐ ในวรรคที่ ๕มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระอภิธรรมปิฎก กถาวัตถุ วรรคที่ ๕ ปฏิสัมภิทากถา (ฉบับหลวง เล่ม ๓๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๘๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๗)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๓๗ หน้า ๕๐๐–๕๐๒
(๔๗) ๕. ปฏิสัมภิทากถา
ว่าด้วยเรื่องญาณทั้งปวงเป็นปฏิสัมภิทา
{๑๐๕๙} [๔๓๒] สกวาทีถามว่า ญาณทั้งปวงเป็นปฏิสัมภิทาหรือ ?
ส. สมมติญาณเป็นปฏิสัมภิทาหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. สมมติญาณเป็นปฏิสัมภิทาหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ชนเหล่าใดเหล่าหนึ่งรู้สมมติ ชนเหล่านั้นทั้งหมดเป็นผู้บรรลุปฏิสัมภิทาแล้วหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ญาณทั้งปวงเป็นปฏิสัมภิทาหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ญาณในการกำหนดรู้ใจผู้อื่นเป็นปฏิสัมภิทาหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ญาณในการกำหนดรู้ใจผู้อื่นเป็นปฏิสัมภิทาหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ชนเหล่าใดเหล่าหนึ่งรู้จิตของบุคคลอื่น ชนเหล่านั้นทั้งหมดเป็นผู้บรรลุปฏิสัมภิทาแล้วหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอันธกะ ซึ่งมีความเห็นว่าญาณทั้งหมดของพระอริยะเป็นโลกุตตระทั้งนั้น และจัดเป็นปฏิสัมภิทาได้ทั้งสิ้น (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๑๑-๒๑๒)
{๑๐๖๐} ส. ญาณทั้งปวงเป็นปฏิสัมภิทาหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ปัญญาทั้งปวงเป็นปฏิสัมภิทาหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ปัญญาทั้งปวงเป็นปฏิสัมภิทาหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. บุคคลผู้เข้าสมาบัติที่มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์ก็มีปัญญา ปัญญานั้นเป็นปฏิสัมภิทาหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. บุคคลผู้เข้าสมาบัติที่มีอาโปกสิณเป็นอารมณ์ ... ที่มีเตโชกสิณเป็นอารมณ์ ... ที่มีวาโยกสิณเป็นอารมณ์ ... ที่มีนีลกสิณเป็นอารมณ์ ... ที่มีปีตกสิณเป็นอารมณ์ ... ที่มีโลหิตกสิณเป็นอารมณ์ ... ที่มีโอทาตกสิณเป็นอารมณ์ ... บุคคลผู้เข้าอากาสานัญจายตนสมาบัติ ... วิญญาณัญจายตนสมาบัติ ... อากิญจัญญายตนสมาบัติ ... เนวสัญญานาสัญญายตนสมาบัติ ... บุคคลผู้ให้ทาน ... ผู้ให้จีวร ... ผู้ให้บิณฑบาต ... ผู้ให้เสนาสนะ ... ผู้ให้คิลานปัจจัยเภสัชชบริขารก็มีปัญญาเป็นปฏิสัมภิทาหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๐๖๑} [๔๓๓] ป. ท่านไม่ยอมรับว่า “ญาณทั้งปวงเป็นปฏิสัมภิทา” หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. ปัญญาอันเป็นโลกุตตระมีอยู่ ปัญญานั้นไม่เป็นปฏิสัมภิทาหรือ ?
ส. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ป. ถ้าอย่างนั้น ญาณทั้งปวงก็ต้องเป็นปฏิสัมภิทา
จบ ปฏิสัมภิทากถา
(๔๘) ๖. สัมมติญาณกถา
ว่าด้วยเรื่องสมมติญาณ
{๑๐๖๒} [๔๓๔] ปรวาทีถามว่า ท่านไม่ยอมรับว่า “สมมติญาณมีสัจจะเป็นอารมณ์เท่านั้น ไม่มีธรรมอื่นเป็นอารมณ์” หรือ ?
สกวาทีตอบว่า ถูกแล้ว
ป. บุคคลผู้เข้าสมาบัติที่มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์มีญาณและปฐวีกสิณเป็นสมมติสัจจะมิใช่หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. หากว่าบุคคลผู้เข้าสมาบัติที่มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์ มีญาณและปฐวีกสิณเป็นสมมติสัจจะ ด้วยเหตุนั้น ท่านก็ควรยอมรับว่า “สมมติญาณมีสัจจะเป็นอารมณ์เท่านั้น ไม่มีธรรมอื่นเป็นอารมณ์”{๑๐๖๓} ป. ท่านไม่ยอมรับว่า “สมมติญาณมีสัจจะเป็นอารมณ์เท่านั้น ไม่มีธรรมอื่นเป็นอารมณ์” หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. บุคคลผู้เข้าสมาบัติที่มีอาโปกสิณเป็นอารมณ์ ... ที่มีเตโชกสิณเป็นอารมณ์ ... บุคคลผู้ให้คิลานปัจจัยเภสัชบริขารมีญาณและคิลานปัจจัยเภสัชบริขารเป็นสมมติสัจจะมิใช่หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอันธกะ ซึ่งมีความเห็นว่าสมมติญาณ (ญาณที่รู้สมมติหรือบัญญัติ) มีสัจจะเป็นอารมณ์ คือสามารถเข้าถึงสัจจะได้ทั้งหมด โดยไม่ทำการแยกว่าสัจจะมี ๒ คือ สมมติสัจจะ และปรมัตถสัจจะ (อภิ.ปญจ.อ. ๒๑๒)
จบ ปฏิสัมภิทากถา