พระอภิธรรมปิฎก · วรรคที่ ๒๑
อาเนญชกถา เล่ม ๓๗
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๘๖๑–๑๘๖๔ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑๑/๑๖ ในวรรคที่ ๒๑มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระอภิธรรมปิฎก กถาวัตถุ วรรคที่ ๒๑ อาเนญชกถา (ฉบับหลวง เล่ม ๓๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๘๑ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๗)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๓๗ หน้า ๑๐๐๑–๑๐๐๓
ส. ถูกแล้ว
ป. หากว่าพระอรหันต์มีสติตั้งมั่น มีสติสัมปชัญญะปรินิพพาน ด้วยเหตุนั้น ท่านก็ควรยอมรับว่า “พระอรหันต์มีจิตเป็นกุศลปรินิพพาน”
จบ กุสลจิตตกถา
(๒๑๐) ๓. อาเนญชกถา
ว่าด้วยเรื่องพระอรหันต์ปรินิพพานขณะอยู่ในอาเนญชสมาธิ
{๑๘๖๑} [๘๙๖] สกวาทีถามว่า พระอรหันต์ดำรงอยู่ในอาเนญชสมาธิปรินิพพานหรือ ?
ส. พระอรหันต์ดำรงอยู่ในความเป็นผู้มีจิตเป็นปกติปรินิพพานมิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าพระอรหันต์ดำรงอยู่ในความเป็นผู้มีจิตเป็นปกติปรินิพพาน ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “พระอรหันต์ดำรงอยู่ในอาเนญชสมาธิปรินิพพาน”{๑๘๖๒} ส. พระอรหันต์ดำรงอยู่ในอาเนญชสมาธิปรินิพพานหรือ ?
- ๑อาเนญชสมาธิ สมาธิอันไม่หวั่นไหว ภาวะจิตที่ตั้งมั่นโดยไม่หวั่นไหว หมายถึงอรหัตตผลสมาธิซึ่งมีจตุตถฌานเป็นบาทฐาน บ้างก็ว่ามีอรูปฌานเป็นบาทฐาน หรือสมาธิขั้นจตุตถฌานในไป หรือเจตนาที่แน่วแน่ในอรูปฌาน ๔ (ม.อุ.อ. ๔๒, ขุ.อุ.อ. ๑๙๕)
- ๒ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอุตตราปถกะบางพวก ซึ่งมีความเห็นว่า พระอรหันต์ดำรงอยู่ในอาเนญชสมาธิปรินิพพาน เพราะเข้าใจว่า พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงดำรงอยู่ในจตุตถานเสด็จดับขันธปรินิพพาน ซึ่งต่างจากความเห็นของฝ่ายสกวาทีที่เห็นว่า ต้องออกจากอาเนญชสมาธิหรือจตุตถฌานก่อนแล้วจึงเสด็จดับขันธปรินิพพาน (อภิ.ปญฺจ.อ. ๓๑๙-๓๒๐)
ป. ถูกแล้ว
ส. พระอรหันต์ดำรงอยู่ในกิริยมยจิต (กิริยาจิต) ปรินิพพานหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. พระอรหันต์ดำรงอยู่ในวิปากจิตปรินิพพานมิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าพระอรหันต์ดำรงอยู่ในวิปากจิตปรินิพพาน ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “พระอรหันต์ดำรงอยู่ในอาเนญชสมาธิปรินิพพาน”{๑๘๖๓} ส. พระอรหันต์ดำรงอยู่ในอาเนญชสมาธิปรินิพพานหรือ ?
ป. .ถูกแล้ว
ส. พระอรหันต์ดำรงอยู่ในจิตที่เป็นอัพยากฤตฝ่ายกิริยาปรินิพพานหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. พระอรหันต์ดำรงอยู่ในจิตที่เป็นอัพยากฤตฝ่ายวิบากปรินิพพานมิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าพระอรหันต์ดำรงอยู่ในจิตที่เป็นอัพยากฤตฝ่ายวิบากปรินิพพาน ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “พระอรหันต์ดำรงอยู่ในอาเนญชสมาธิปรินิพพาน”{๑๘๖๔} ส. พระอรหันต์ดำรงอยู่ในอาณญชสมาธิ<*>ปรินิพพานหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงออกจากจตุตถฌานแล้วจึงเสด็จปรินิพพานในลำดับอันกระชั้นชิดมิใช่หรือ ?
ป. .ถูกแล้ว
- อาเนญชสมาธิ ตามพจนานุกรมฉบับบัณฑิตราชยสถาน - ผู้รวบรวม
ส. หากว่าพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงออกจากจตุตถฌานแล้วจึงเสด็จปรินิพพานในลำดับอันกระชั้นชิด ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “พระอรหันต์ดำรงอยู่ในอาเนญชสมาธิปรินิพพาน”
จบ อาเนญชกถา
(๒๑๑) ๔. ธัมมาภิสมยกถา
ว่าด้วยเรื่องสัตว์ผู้อยู่ไนครรภ์บรรลุธรรมได้
{๑๘๖๕} [๘๙๗] สกวาทีถามว่า การบรรลุธรรมมีแก่สัตว์ผู้อยู่ในครรภ์หรือ ?
ส. การแสดงธรรม การฟังธรรม การสนทนาธรรม การสอบถาม การสมาทานศีล ความคุ้มครองทวารในอินทรีย์ทั้งหลาย ความเป็นผู้รู้จักประมาณในโภชนะ การประกอบความเพียรเครื่องตื่นอยู่ในปฐมยามและปัจฉิมยามแห่งราตรีมีแก่สัตว์ผู้อยู่ในครรภ์หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. การแสดงธรรม ... การฟังธรรม การประกอบความเพียร เครื่องตื่นอยู่ในปฐมยามและปัจฉิมยามแห่งราตรีไม่มีแก่สัตว์ผู้อยู่ในครรภ์หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าการแสดงธรรม การฟังธรรม ... การประกอบความเพียร เครื่องตื่นอยู่ในปฐมยามและปัจฉิมยามแห่งราตรีไม่มีแก่สัตว์ผู้อยู่ในครรภ์ ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “การบรรลุธรรมมีแก่สัตว์ผู้อยู่ในครรภ์”
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอุตตราปถกะบางพวก ซึ่งมีความเห็นว่า การบรรลุธรรมของสัตว์ผู้อยู่ในครรภ์สามารถมีได้ โดยอ้างถึงการที่บุคคลเป็นพระโสดาบันในภพก่อนแล้วกลับมาเกิดเป็นมนุษย์ต้องอยู่ในครรภ์มารดาแล้วคลอดออกมา (อภิ.ปญฺจ.อ. ๓๒๐)
จบ อาเนญชกถา