พระอภิธรรมปิฎก · วรรคที่ ๒๑
อาเนญชกถา เล่ม ๓๗
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๘๖๑–๑๘๖๔ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑๑/๑๖ ในวรรคที่ ๒๑มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
_______
๒๒. พาวีสติมวคฺค
(๒๑๐) ๓. อาเนญฺชกถา
๓. อาเนญชกถา (๒๑๐)
ว่าด้วยอาเนญชสมาธิ (จตุตถฌานจิต)
พระอภิธรรมปิฎก กถาวัตถุ วรรคที่ ๒๑ อาเนญชกถา (ฉบับหลวง เล่ม ๓๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๘๑ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๗)
บาลี (มหาจุฬาฯ) เล่ม ๓๗ หน้า ๕๑๐–๕๑๑ · ไทย (มหาจุฬาฯ ๒) เล่ม ๓๗ หน้า ๙๒๖–๙๒๗
*อรหา อาเนญฺเช ฐิโต ปรินิพฺพายตีติ? อามนฺตา. นนุ อรหา ปกติจิตฺเต ฐิโต ปรินิพฺพายตีติ? อามนฺตา. หญฺจิ อรหา ปกติจิตฺเต ฐิโต ปรินิพฺพายติ, โน จ วต เร วตฺตพฺเพ “อรหา อาเนญฺเช ฐิโต ปรินิพฺพายตี”ติ. *อรหา อาเนญฺเช ฐิโต ปรินิพฺพายตีติ? อามนฺตา. อรหา กิริยมเย จิตฺเต ฐิโต ปรินิพฺพายตีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ นนุ อรหา วิปากจิตฺเต ฐิโต ปรินิพฺพายตีติ? อามนฺตา. หญฺจิ อรหา วิปากจิตฺเต ฐิโต ปรินิพฺพายติ, โน จ วต เร วตฺตพฺเพ “อรหา อาเนญฺเช ฐิโต ปรินิพฺพายตี”ติ.
*อรหา อาเนญฺเช ฐิโต ปรินิพฺพายตีติ? อามนฺตา. อรหา กิริยาพฺยากเต จิตฺเต ฐิโต ปรินิพฺ-พายตีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ นนุ อรหา วิปากาพฺยากเต จิตฺเต ฐิโต ปรินิพฺพายตีติ? อามนฺตา. หญฺจิ อรหา วิปากาพฺยากเต จิตฺเต ฐิโต ปรินิพฺพายติ, โน จ วต เร วตฺตพฺเพ “อรหา อาเนญฺเช ฐิโต ปรินิพฺพายตี”ติ.
*อรหา อาเนญฺเช ฐิโต ปรินิพฺพายตีติ? อามนฺตา. นนุ ภควา จตุตฺถชฺฌานา วุฏฺฐหิตฺวา สมนนฺตรา ปรินิพฺพุโตติ? อามนฺตา. หญฺจิ ภควา จตุตฺถชฺฌานา วุฏฺฐหิตฺวา สมนนฺตรา ปรินิพฺพุโต, โน จ วต เร วตฺตพฺเพ “อรหา อาเนญฺเช ฐิโต ปรินิพฺพายตี”ติ. อาเนญฺชกถา นิฏฺฐิตา.
สก. พระอรหันต์ดำรงอยู่ในอาเนญชสมาธิ ปรินิพพานใช่ไหม
สก. พระอรหันต์ดำรงอยู่ในปกติจิต ปรินิพพานมิใช่หรือ
ปร. ใช่
สก. หากพระอรหันต์ดำรงอยู่ในปกติจิตปรินิพพาน ท่านก็ไม่ควรยอมรับ ว่า “พระอรหันต์ดำรงอยู่ในอาเนญชสมาธิ ปรินิพพาน”สก. พระอรหันต์ดำรงอยู่ในอาเนญชสมาธิ ปรินิพพานใช่ไหม
ปร. ใช่
สก. พระอรหันต์ดำรงอยู่ในกิริยาจิต ปรินิพพานใช่ไหม
ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ
สก. พระอรหันต์ดำรงอยู่ในวิปากจิต ปรินิพพานมิใช่หรือ
ปร. ใช่
สก. หากพระอรหันต์ดำรงอยู่ในวิปากจิต ปรินิพพาน ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “พระอรหันต์ดำรงอยู่ในอาเนญชสมาธิ ปรินิพพาน”สก. พระอรหันต์ดำรงอยู่ในอาเนญชสมาธิ ปรินิพพานใช่ไหม
ปร. ใช่
สก. พระอรหันต์ดำรงอยู่ในอัพยากตกิริยาจิต ปรินิพพานใช่ไหม
ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ
สก. พระอรหันต์ดำรงอยู่ในอัพยากตวิปากจิต ปรินิพพานมิใช่หรือ
ปร. ใช่
สก. หากพระอรหันต์ดำรงอยู่ในอัพยากตวิปากจิต ปรินิพพาน ท่านก็ไม่ควร ยอมรับว่า “พระอรหันต์ดำรงอยู่ในอาเนญชสมาธิ ปรินิพพาน”สก. พระอรหันต์ดำรงอยู่ในอาเนญชสมาธิ ปรินิพพานใช่ไหม
ปร. ใช่
สก. พระผู้มีพระภาคทรงออกจากจตุตถฌานแล้วปรินิพพานในลำดับติดต่อกัน มิใช่หรือ
ปร. ใช่
สก. หากพระผู้มีพระภาคทรงออกจากจตุตถฌานแล้วปรินิพพานในลำดับติดต่อกัน ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “พระอรหันต์ดำรงอยู่ในอาเนญชสมาธิปรินิพพาน”
อาเนญชกถา จบ
- ๑ปร. หมายถึงภิกษุในนิกายอุตตราปถกะบางพวก (อภิ.ปญฺจ.อ. ๘๙๖/๓๑๙-๓๒๐)
- ๒เพราะมีความเห็นว่า พระอรหันต์ปรินิพพานขณะดำรงอยู่ในอาเนญชสมาธิ(จตุตถฌานจิต)โดยอ้าง พระสูตรที่ว่า พระผู้มีพระภาคปรินิพพานขณะอยู่ในอาเนญชสมาธิ ซึ่งต่างกับความเห็นของสกวาทีที่เห็นว่า พระผู้มีพระภาคทรงออกจากอาเนญชสมาธิก่อนแล้วจึงปรินิพพาน (อภิ.ปญฺจ.อ. ๘๙๖/๓๑๙-๓๒๐)
- ๓ปกติจิต ในที่นี้หมายถึงภวังคจิต (อภิ.ปญฺจ.อ. ๘๙๖/๓๒๐)
จบ อาเนญชกถา