กุสลจิตตกถา เล่ม ๓๗

*อรหา กุสลจิตฺโต ปรินิพฺพายตีติ? อามนฺตา. อรหา ปุญฺญาภิสงฺขารํ อภิสงฺขโรนฺโต ฯเปฯ อาเนญฺชาภิสงฺขารํ อภิสงฺขโรนฺโต ฯเปฯ คติสํวตฺตนิยํ กมฺมํ กโรนฺโต ฯเปฯ ภวสํวตฺตนิยํ กมฺมํ กโรนฺโต ฯเปฯ อิสฺสริยสํวตฺตนิยํ กมฺมํ กโรนฺโต ฯเปฯ อธิปจฺจสํวตฺตนิยํ กมฺมํ กโรนฺโต ฯเปฯ มหาโภคสํวตฺตนิยํ กมฺมํ กโรนฺโต ฯเปฯ มหาปริวารสํวตฺตนิยํ กมฺมํ กโรนฺโต ฯเปฯ เทวโสภคฺย-สํวตฺตนิยํ กมฺมํ กโรนฺโต ฯเปฯ มนุสฺสโสภคฺยสํวตฺตนิยํ กมฺมํ กโรนฺโต ฯเปฯ มนุสฺสโสภคฺยสํวตฺตนิยํ กมฺมํ กโรนฺโต ปรินิพฺพายตีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

*อรหา กุสลจิตฺโต ปรินิพฺพายตีติ? อามนฺตา. อรหา อาจินนฺโต อปจินนฺโต ฯเปฯ ปชหนฺโต อุปาทิยนฺโต ฯเปฯ วิสิเนนฺโต อุสฺสิเนนฺโต ฯเปฯ วิธูเปนฺโต สนฺธูเปนฺโต ปรินิพฺพายตีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ เปฯ นนุ อรหา เนวาจินาติ น อปจินาติ, อปจินิตฺวา ฐิโตติ? อามนฺตา. หญฺจิ อรหา เนวา- จินาติ, น อปจินาติ, อปจินิตฺวา ฐิโต, โน จ วต เร วตฺตพฺเพ “อรหา กุสลจิตฺโต ปรินิพฺพายตี”ติ. นนุ อรหา เนว ปชหติ น อุปาทิยติ, ปชหิตฺวา ฐิโต. เนว วิสิเนติ น อุสฺสิเนติ, วิสิเนตฺวา ฐิโต. นนุ อรหา เนว วิธูเปติ น สนฺธูเปติ, วิธูเปตฺวา ฐิโตติ? อามนฺตา. หญฺจิ อรหา เนว วิธูเปติ น สนฺธูเปติ, วิธูเปตฺวา ฐิโต, โน จ วต เร วตฺตพฺเพ “อรหา กุสลจิตฺโต ปรินิพฺพายตี”ติ.

สก. พระอรหันต์ มีจิตเป็นกุศลปรินิพพานใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. พระอรหันต์ยังสร้างสมปุญญาภิสังขาร ฯลฯ อาเนญชาภิสังขาร ฯลฯ ทำกรรมที่เป็นไปเพื่อคติ ฯลฯ เพื่อภพ ฯลฯ เพื่อความเป็นผู้มีอำนาจ ฯลฯ เพื่อความเป็นใหญ่ ฯลฯ เพื่อมีสมบัติมาก ฯลฯ เพื่อมีบริวารมาก ฯลฯ เพื่อ ความงามในหมู่เทพ ฯลฯ เพื่อความงามในมนุษย์แล้วปรินิพพานใช่ไหมปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. พระอรหันต์มีจิตเป็นกุศลปรินิพพานใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. พระอรหันต์สั่งสมอยู่ ไม่สั่งสมอยู่ ฯลฯ ละอยู่ ยึดมั่นอยู่ ฯลฯ กำจัดอยู่ ก่ออยู่ ฯลฯ ทำลายอยู่ ปรับปรุงอยู่ ปรินิพพานใช่ไหม

ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. พระอรหันต์สั่งสมอยู่ก็มิใช่ ไม่สั่งสมอยู่ก็มิใช่ แต่เป็นผู้ไม่สั่งสมแล้ว ดำรงอยู่มิใช่หรือ

ปร. ใช่

สก. หากพระอรหันต์สั่งสมอยู่ก็มิใช่ ไม่สั่งสมอยู่ก็มิใช่ แต่เป็นผู้ไม่สั่งสม แล้วดำรงอยู่ ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “พระอรหันต์มีจิตเป็นกุศลปรินิพพาน”สก. พระอรหันต์ละอยู่ก็มิใช่ ยึดมั่นอยู่ก็มิใช่ แต่เป็นผู้ละแล้วดำรงอยู่ กำจัดอยู่ก็มิใช่ ก่ออยู่ก็มิใช่ แต่เป็นผู้กำจัดแล้วดำรงอยู่ ทำลายอยู่ก็มิใช่ ปรับปรุงอยู่ก็มิใช่ แต่เป็นผู้ทำลายแล้วดำรงอยู่มิใช่หรือปร. ใช่

สก. หากพระอรหันต์ทำลายอยู่ก็มิใช่ ปรับปรุงอยู่ก็มิใช่ แต่เป็นผู้ทำลาย แล้วดำรงอยู่ ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “พระอรหันต์มีจิตเป็นกุศลปรินิพพาน”

*น วตฺตพฺพํ “อรหา กุสลจิตฺโต ปรินิพฺพายตี”ติ? อามนฺตา. นนุ อรหา อุปฏฺฐิตสฺสติ สโต สมฺปชาโน ปรินิพฺพายตีติ? อามนฺตา. หญฺจิ อรหา อุปฏฺฐิตสฺสติ สโต สมฺปชาโน ปรินิพฺพายติ, เตน วต เร วตฺตพฺเพ “อรหา กุสลจิตฺโต ปรินิพฺพายตี”ติ. กุสลจิตฺตกถา นิฏฺฐิตา.

ปร. ท่านไม่ยอมรับว่า “พระอรหันต์มีจิตเป็นกุศลปรินิพพาน” ใช่ไหม

สก. ใช่

ปร. พระอรหันต์มีสติตั้งมั่น มีสติสัมปชัญญะปรินิพพานมิใช่หรือ

สก. ใช่

ปร. หากพระอรหันต์มีสติตั้งมั่น มีสติสัมปชัญญะปรินิพพาน ดังนั้น ท่าน จึงควรยอมรับว่า “พระอรหันต์มีจิตเป็นกุศลปรินิพพาน”

กุสลจิตตกถา จบ