พระอภิธรรมปิฎก · วรรคที่ ๒๑
ปรินิพพานกถา เล่ม ๓๗
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๘๕๕–๑๘๕๗ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๙/๑๖ ในวรรคที่ ๒๑มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระอภิธรรมปิฎก กถาวัตถุ วรรคที่ ๒๑ ปรินิพพานกถา (ฉบับหลวง เล่ม ๓๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๘๑ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๗)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๓๗ หน้า ๙๙๘–๙๙๙
๒๒. ทวาวีสติมวรรค
(๒๐๘) ๑. ปรินิพพานกถา
ว่าด้วยเรื่องการปรินิพพาน
{๑๘๕๕} [๘๙๒] สกวาทีถามว่า การที่พระอรหันต์ยังไม่ละสังโยชน์บางอย่างแล้วปรินิพพานมีอยู่หรือ ?
ส. การที่พระอรหันต์ยังไม่ละสักกายทิฎฐิ ... ยังไม่ละอโนตตัปปะบางอย่างแล้วปรินิพพานมีอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๘๕๖} ส. การที่พระอรหันต์ยังไม่ละสังโยชน์บางอย่างแล้วปรินิพพานมีอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระอรหันต์ยังมีราคะ ... ยังมีกิเลสอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. พระอรหันต์หมดราคะแล้ว ... หมดกิเลสแล้วมิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าพระอรหันต์หมดราคะแล้ว ... หมดกิเลสแล้ว ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “การที่พระอรหันต์ยังไม่ละสังโยชน์บางอย่างแล้วปรินิพพานมีอยู่”
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอันธกะ ซึ่งมีความเห็นว่า เพราะเหตุที่พระอรหันต์เป็น ผู้ละสังโยชน์ไม่ได้ในวิสัยแห่งพระสัพพัญญูพุทธเจ้าย่อมปรินิพพานไป ฉะนั้น จึงถือว่า มีการปรินิพพานโดยที่ยังละสังโยชน์บางอย่างไม่ได้อยู่ (อภิ.ปญฺจ.อ. ๓๑๙)
{๑๘๕๗} [๘๙๓] ป. ท่านไม่ยอมรับว่า “การที่พระอรหันต์ยังไม่ละสังโยชน์บางอย่างแล้วปรินิพพานมีอยู่” หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. พระอรหันต์รู้พุทธวิสัยทั้งปวงหรือ ?
ส. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ป. ถ้าอย่างนั้น การที่พระอรหันต์ยังไม่ละสังโยชน์บางอย่างแล้วปรินิพพานก็ต้องมีอยู่
จบ ปรินิพพานกถา
(๒๐๙) ๒. กุสลจิตตกถา
ว่าด้วยเรื่องพระอรหันต์มีกุศลจิตปรินิพพาน
{๑๘๕๘} [๘๙๔] สกวาทีถามว่า พระอรหันต์มีจิตเป็นกุศลปรินิพพานหรือ ?
ส. พระอรหันต์สะสมอยู่ซึ่งบุญญาภิสังขาร สะสมอยู่ซึ่งอเนญชาภิสังขาร ทำอยู่ซึ่งกรรมที่เป็นไปเพื่อคติ เพื่อภพ เพื่อความเป็นใหญ่ เพื่อความเป็นอธิบดี เพื่อสมบัติใหญ่ เพื่อบริวารมาก เพื่อความงามในเทพ เพื่อความงามในมนุษย์ปรินิพพานหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๘๕๙} ส. พระอรหันต์มีจิตเป็นกุศลปรินิพพานหรือ ?
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอันธกะ ซึ่งมีความเห็นว่า เพราะเหตุที่พระอรหันต์เป็นผู้ถึงความไพบูลย์แห่งสติ แม้เมื่อจะปรินิพพาน ก็จะมีสติสัมปชัญญะปรินิพพาน ฉะนั้น จึงถือว่า พระอรหันต์เป็นผู้มีจิตเป็นกุศลปรินิพพาน (อภิ.ปญฺจ.อ. ๓๑๙)
จบ ปรินิพพานกถา