พระอภิธรรมปิฎก · วรรคที่ ๒๑
ธรรมกถา เล่ม ๓๗
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๘๔๗–๑๘๕๐ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๗/๑๖ ในวรรคที่ ๒๑มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระอภิธรรมปิฎก กถาวัตถุ วรรคที่ ๒๑ ธรรมกถา (ฉบับหลวง เล่ม ๓๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๘๑ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๗)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๓๗ หน้า ๙๙๑–๙๙๔
ส. พระพุทธเจ้าสถิตอยู่ในทิศใต้ ... ในทิศตะวันตก ... ในทิศเหนือ ... ในทิศเบื้องล่างหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. พระพุทธเจ้าสถิตอยู่ในทิศเบื้องล่างหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นพระนามว่ากระไร ... เสด็จอยู่ในชนบทไหนป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. พระพุทธเจ้าสถิตอยู่ในทิศเบื้องบนหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. พระพุทธเจ้าสถิตอยู่ในทิศเบื้องบนหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. สถิตอยู่ในชั้นจาตุมมหาราช ... สถิตอยู่ในชั้นดาวดึงส์ ... สถิตอยู่ในชั้นยามา ... สถิตอยู่ในชั้นดุสิต ... สถิตอยู่ในชั้นนิมมานรดี ... สถิตอยู่ในชั้นปรนิมมิตวสวัตตี<*> ... สถิตอยู่ในพรหมโลกหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
จบ สัพพทิสากถา
(๒๐๖) ๗. ธัมมกถา
ว่าด้วยเรื่องสภาวธรรมทั้งปวงเป็นนิยตะ
{๑๘๔๗} [๘๘๗] สกวาทีถามว่า สภาวธรรมทั้งปวงเป็นนิยตะหรือ ?
- สวัตดี - ผู้รวบรวม
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. กองสภาวธรรมอันเป็นอนิยตะไม่มีหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. กองสภาวธรรมอันเป็นอนิยตะมีอยู่มิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่ากองแห่งสภาวธรรมอันเป็นอนิยตะมีอยู่ ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “สภาวธรรมทั้งปวงเป็นนิยตะ”{๑๘๔๘} ส. สภาวธรรมทั้งปวงเป็นนิยตะหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสกอง ๓ คือ กองสภาวธรรมอันเป็นมิจฉัตตนิยตะ ๑ กองสภาวธรรมอันเป็นสัมมัตตนิยตะ ๑ กองสภาวธรรมอันเป็นอนิยตะ ๑ มิใช่หรือ ?
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอันธกะและอุตตราปถกะบางพวก ซึ่งมีความเห็นว่า เพราะเหตุที่สภาวธรรมมีรูปเป็นต้นเป็นนิยตะคือเป็นสิ่งแน่นอนโดยสภาวะว่าเป็นรูปเป็นต้น ย่อมไม่ละสภาวะนั้น (คือเป็นรูป ก็เป็นรูป ไม่เป็นเวทนา) ฉะนั้น สภาวธรรมทั้งปวงจึงจัดเป็นนิยตะคือมีความแน่นอนตามภาวะของตน (อภิ.ปญฺจ.อ.๓๑๗)
- ๒มิจฉัตตนิยตะ หมายถึงเป็นสภาวะที่แน่นอนโดยความเป็นผิด ได้แก่ อนันตริยกรรม ๕ ซึ่งมีความแน่นอนต่อการยังบุคคลผู้ทำให้ดิ่งลงสู่นรกโดยไม่มีภพชาติอื่นมาคั่น สัมมัตตนิยตะ หมายถึงเป็นสภาวะที่แน่นอนโดยความเป็นชอบ ได้แก่ อริยมรรค ซึ่งมีความแน่นอนต่อความเป็นผู้ไม่ตกต่ำไปสู่อบายภูมิและแน่นอนต่อการให้ผลบังเกิดขึ้น (อภิ.ก. ๓๗/๖๔๒/๔๓๙, อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๖๔)
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าพระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสกอง ๓ คือ กองสภาวธรรมอันเป็นมิจฉัตตนิยตะ ๑ กองสภาวธรรมอันเป็นสัมมัตตนิยตะ ๑ กองสภาวธรรมอันเป็นอนิยตะ ๑ ท่านก็่ไม่ควรยอมรับว่า “สภาวธรรมทั้งปวงเป็นนิยตะ”{๑๘๔๙} ส. รูปเป็นนิยตะโดยสภาวะว่าเป็นรูปหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. เป็นมิจฉัตตนิยตะหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. เป็นสัมมัตตนิยตะหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. เวทนา ... สัญญา ... สังขาร ... วิญญาณเป็นนิยตะโดยสภาวะว่าเป็นวิญญาณหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. เป็นมิจฉัตตนิยตะหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. เป็นสัมมัตตนิยตะหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๘๕๐} [๘๘๘] ป. ท่านไม่ยอมรับว่า รูปเป็นนิยตะโดสภาวะว่าเป็นรูป ... เวทนา ... สัญญา ... สังขาร ... วิญญาณเป็นนิยตะโดยสภาวะว่าเป็นวิญญาณหรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. รูปเป็นเวทนา เป็นสัญญา เป็นสังขาร เป็นวิญญาณ เวทนา สัญญา ... สังขาร ... วิญญาณเป็นรูป เป็นเวทนา เป็นสัญญา เป็นสังขารหรือ ?
ส. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ป. ถ้าอย่างนั้น รูปก็ต้องเป็นนิยตะโดยสภาวะว่าเป็นรูป เวทนา ... สัญญา ... สังขาร ... วิญญาณเป็นนิยตะโดยสภาวะว่าเป็นวิญญาณ
จบ ธัมมกถา
(๒๐๗) ๘. กัมมกถา
ว่าด้วยเรื่องกรรมเป็นนิยตะ
{๑๘๕๑} [๘๘๙] สกวาทีถามว่า กรรมทั้งปวงเป็นนิยตะหรือ ?
ส. เป็นมิจฉัตตนิยตะหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. เป็นสัมมัตตนิยตะหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. กองสภาวธรรมอันเป็นอนิยตะไม่มีหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอันธกะและอุตตราปถกะบางพวก ซึ่งมีความเห็นว่า เพราะเหตุที่กรรมทั้งหลายมีทิฏฐธัมมเวทนียกรรมเป็นต้นเป็นนิยตะคือมีความแน่นอนต่อการให้ผลในอัตภาพปัจจุบันเป็นต้น ฉะนั้น กรรมทั้งปวงจึงจัดเป็นนิยตะ คือมีความแน่นอนในการให้ผลโดยไม่เปลี่ยนแปลง (อภิ.ปญฺจ.อ. ๓๑๘)
จบ ธรรมกถา