อัญญาณกถา เล่ม ๓๗

{๔๘๙} ส. เพราะผู้อื่นพึงนำจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ คิลานปัจจัยเภสัชบริขารแก่พระอรหันต์ ฉะนั้น การที่บุคคลอื่นนำปัจจัยเข้าไปให้แก่พระอรหันต์จึงมีอยู่หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ผู้อื่นพึงนำโสดาปัตติผล สกทาคามิผล อนาคามิผล หรืออรหัตตผลเข้าไปให้แก่พระอรหันต์หรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

จบ ปรูปหารกถา

(๑๑) ๒. อัญญาณกถา

ว่าด้วยเรื่องความไม่รู้ของพระอรหันต์

{๔๙๐} [๓๑๔] สกวาทีถามว่า ความไม่รู้ของพระอรหันต์มีอยู่หรือ ?

ปรวาทีตอบว่า ถูกแล้ว

ส. อวิชชา (ความไม่รู้) อวิชโชฆะ (กิเลสดุจห้วงน้ำคืออวิชชา) อวิชชาโยคะ (กิเลสเครื่องประกอบคืออวิชชา) อวิชชานุสัย (กิเลสที่นอนเนื่องในสันดานคืออวิชชา) อวิชชาปริยุฏฐาน (กิเลสเครื่องกลุ้มรุมจิตคืออวิชชา) อวิชชาสังโยชน์ (กิเลสเครื่องประกอบสัตว์ไว้ในภพคืออวิชชา) อวิชชานิวรณ์ (กิเลสเครื่องกั้นจิตมิให้บรรลุความดีคืออวิชชา) ของพระอรหันต์มีอยู่หรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๔๙๑} ส. อวิชชา อวิชโชฆะ อวิชชาโยคะ อวิชชานุสัย อวิชชาปริยุฏฐาน อวิชชาสังโยชน์ อวิชชานิวรณ์ไม่มีแก่พระอรหันต์หรือป. ถูกแล้ว

ส. หากว่าอวิชชา อวิชโชฆะ อวิชชาโยคะ อวิชชานุสัย อวิชชาปริยุฏฐาน อวิชชาสังโยชน์ อวิชชานิวรณ์ไม่มีแก่พระอรหันต์ ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “ความไม่รู้ของพระอรหันต์มีอยู่”{๔๙๒} ส. ความไม่รู้ของปุถุชนมีอยู่ และอวิชชา อวิชโชฆะ อวิชชาโยคะ อวิชชานุสัย อวิชชาปริยุฏฐาน อวิชชาสังโยชน์ อวิชชานิวรณ์ของเขาก็มีอยู่หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ความไม่รู้ของพระอรหันต์มีอยู่ และอวิชชา อวิชโชฆะ อวิชชาโยคะ อวิชชานุสัย อวิชชาปริยุฏฐาน อวิชชาสังโยชน์ อวิชชานิวรณ์ของท่านมีอยู่หรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๔๙๓} ส. ความไม่รู้ของพระอรหันต์มีอยู่ แต่อวิชชา อวิชโชฆะ อวิชชาโยคะ อวิชชานุสัย อวิชชาปริยุฏฐาน อวิชชาสังโยชน์ อวิชชานิวรณ์ไม่มีแก่ท่านหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ความไม่รู้ของปุถุชนมีอยู่ แต่อวิชชา อวิชโชฆะ อวิชชาโยคะ อวิชชานุสัย อวิชชาปริยุฏฐาน อวิชชาสังโยชน์ อวิชชานิวรณ์ไม่มีแก่เขาหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๔๙๔} ส. ความไม่รู้ของพระอรหันต์มีอยู่หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. พระอรหันต์ถูกความไม่รู้ครอบงำพึงฆ่าสัตว์ ลักทรัพย์ พูดเท็จ พูดส่อเลียด พูดคำหยาบ พูดเพ้อเจ้อ ตัดช่องย่องเบา ปล้นสะดม ปล้นเฉพาะเรือนหลังเดียว ซุ่มดักปล้นที่ทางเปลี่ยว เป็นชู้ภรรยาผู้อื่น ฆ่าชาวบ้าน ฆ่าชาวนิคมหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๔๙๕} ส. ความไม่รู้ของปุถุชนมีอยู่ และปุถุชนถูกความไม่รู้ครอบงำพึงฆ่าสัตว์ ลักทรัพย์ ... ฆ่าชาวบ้าน ฆ่าชาวนิคมหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ความไม่รู้ของพระอรหันต์มีอยู่ และพระอรหันต์ถูกความไม่รู้ครอบงำพึงฆ่าสัตว์ ลักทรัพย์ ... ฆ่าชาวบ้าน ฆ่าชาวนิคมหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๔๙๖} ส. ความไม่รู้ของพระอรหันต์มีอยู่ แต่พระอรหันต์จะได้ถูกความไม่รู้ครอบงำฆ่าสัตว์ ลักทรัพย์ ... ฆ่าชาวบ้าน ฆ่าชาวนิคมก็หาไม่หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ความไม่รู้ของปุถุชนมีอยู่ แต่ปุถุชนจะได้ถูกความไม่รู้ครอบงำฆ่าสัตว์ ลักทรัพย์ ... ฆ่าชาวบ้าน ฆ่าชาวนิคมก็หาไม่หรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๔๙๗} ส. ความไม่รู้ของพระอรหันต์มีอยู่หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ความไม่รู้ในพระศาสดา ความไม่รู้ในพระธรรม ความไม่รู้ในพระสงฆ์ ความไม่รู้ในสิกขา ความไม่รู้ในส่วนที่สุดเบื้องต้น ความไม่รู้ในส่วนที่สุดเบื้องปลาย ความไม่รู้ทั้งในส่วนที่สุดเบื้องต้นและเบื้องปลาย ความไม่รู้ในอิทัปปัจจยตาปฏิจจสมุปปาทธรรมของพระอรหันต์มีอยู่หรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๔๙๘} ส. ความไม่รู้ในพระศาสดา ความไม่รู้ในพระธรรม ความไม่รู้ในพระสงฆ์ ความไม่รู้ในสิกขา ความไม่รู้ในส่วนที่สุดเบื้องต้น ความไม่รู้ในส่วนที่สุดเบื้องปลาย ความไม่รู้ทั้งในส่วนที่สุดเบื้องต้นและที่สุดเบื้องปลาย ความไม่รู้ในอิทัปปัจจยตาปฏิจจสมุปปาทธรรมไม่มีแก่พระอรหันต์หรือป. ถูกแล้ว

ส. หากว่าความไม่รู้ในพระศาสดา ความไม่รู้ในพระธรรม ความไม่รู้ในพระสงฆ์ ... ความไม่รู้ในอิทัปปัจจยตาปฏิจจสมุปปาทธรรมไม่มีแก่พระอรหันต์ ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “ความไม่รู้ของพระอรหันต์มีอยู่”{๔๙๙} ส. ความไม่รู้ของปุถุชนมีอยู่ และความไม่รู้ในพระศาสดา ความไม่รู้ในพระธรรม ความไม่รู้ในพระสงฆ์ ... ความไม่รู้ในอิทัปปัจจยตาปฏิจจสมุปปาทธรรมของเขาก็มีอยู่หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ความไม่รู้ของพระอรหันต์มีอยู่ และความไม่รู้ในพระศาสดา ความไม่รู้ในพระธรรม ความไม่รู้ในพระสงฆ์ ... ความไม่รู้ในอิทัปปัจจยตาปฏิจจสมุปปาทธรรมของท่านก็มีอยู่หรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น

{๕๐๐} ส. ความไม่รู้ของพระอรหันต์มีอยู่ แต่ความไม่รู้ในพระศาสดา ความไม่รู้ในพระธรรม ความไม่รู้ในพระสงฆ์ ... ความไม่รู้ในอิทัปปัจจยตาปฏิจจสมุปปาทธรรมไม่มีแก่ท่านหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ความไม่รู้ของปุถุชนมีอยู่ แต่ความไม่รู้ในพระศาสดา ความไม่รู้ในพระธรรม ความไม่รู้ในพระสงฆ์ ... ความไม่รู้ในอิทัปปัจจยตาปฏิจจสมุปปาทธรรมไม่มีแก่เขาหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๕๐๑} [๓๑๕] ส. ความไม่รู้ของพระอรหันต์มีอยู่หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ราคะอันพระอรหันต์ละขาดแล้ว ถอนรากขึ้นแล้ว ทำให้เป็นดุจตาลยอดด้วน ทำให้ไม่มี ทำให้ไม่เกิดขึ้นต่อไปอีกเป็นธรรมดามิใช่หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. หากว่าราคะพระอรหันต์ละขาดแล้ว ถอนรากขึ้นแล้ว ทำให้เป็นดุจตาลยอดด้วน ทำให้ไม่มี ทำให้ไม่เกิดขึ้นต่อไปอีกเป็นธรรมดา ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “ความไม่รู้ของพระอรหันต์มีอยู่”ส. ความไม่รู้ของพระอรหันต์มีอยู่หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. โทสะ ... โมหะ ... อโนตตัปปะพระอรหันต์ละขาดแล้ว ถอนรากขึ้นแล้ว ทำให้เป็นดุจตาลยอดด้วน ทำใหัไม่มี ทำให้ไม่เกิดขึ้นต่อไปอีกเป็นธรรมดามิใช่หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. หากว่าอโนตตัปปะพระอรหันต์ละขาดแล้ว ถอนรากขึ้นแล้ว ทำให้เป็นดุจตาลยอดด้วน ทำให้ไม่มี ทำให้ไม่เกิดขึ้นต่อไปอีกเป็นธรรมดา ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “ความไม่รู้ของพระอรหันต์มีอยู่”{๕๐๒} ส. ความไม่รู้ของพระอรหันต์มีอยู่หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. พระอรหันต์เจริญมรรค ... เจริญโพชฌงค์ก็เพื่อละขาดราคะมิใช่หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ถ้าพระอรหันต์เจริญโพชฌงค์ก็เพื่อละขาดราคะ ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “ความไม่รู้ของพระอรหันต์มีอยู่”{๕๐๓} ส. ความไม่รู้ของพระอรหันต์มีอยู่หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. พระอรหันต์เจริญมรรค ... เจริญโพชฌงค์เพื่อละขาดโทสะ ... เพื่อละขาดโมหะ ... เพื่อละขาดอโนตตัปปะมิใช่หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ถ้าพระอรหันต์เจริญโพชฌงค์ก็เพื่อละขาดอโนตตัปปะ ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “ความไม่รู้ของพระอรหันต์มีอยู่”{๕๐๔} ส. ความไม่รู้ของพระอรหันต์มีอยู่หรือ ?

ป. .ถูกแล้ว

ส. พระอรหันต์เป็นผู้ปราศจากราคะ โทสะ โมหะแล้ว ... ทำให้แจ้งซึ่งธรรมที่ควรทำให้แจ้งแล้วมิใช่หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ถ้าพระอรหันต์เป็นผู้ปราศจากราคะ ... ทำให้แจ้งธรรมที่ควรทำให้แจ้ง ท่านไม่ควรยอมรับว่า “ความไม่รู้ของพระอรหันต์มีอยู่”{๕๐๕} [๓๑๖] ส. ความไม่รู้ของพระอรหันต์มีอยู่หรือ ?

ป. ความไม่รู้ของพระอรหันต์ผู้ฉลาดในธรรมของตนมีอยู่ แต่ความไม่รู้ไม่มีแก่พระอรหันต์ผู้ฉลาดในธรรมอื่นส. ความไม่รู้ของพระอรหันต์ผู้ฉลาดในธรรมของตนมีอยู่หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ความไม่รู้ของพระอรหันต์ผู้ฉลาดในธรรมอื่นมีอยู่หรือ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๕๐๖} ส. ความไม่รู้ไม่มีแก่พระอรหันต์ผู้ฉลาดในธรรมอื่นหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ความไม่รู้ไม่มีแก่พระอรหันต์ผู้ฉลาดในธรรมของตนหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๕๐๗} ส. พระอรหันต์ผู้ฉลาดในธรรมของตนละขาดราคะแล้ว แต่ความไม่รู้ของท่านมีอยู่หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. พระอรหันต์ผู้ฉลาดในธรรมอื่นละขาดราคะแล้ว แต่ความไม่รู้ของท่านยังมีอยู่หรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๕๐๘} ส. พระอรหันต์ผู้ฉลาดในธรรมของตนละขาดโทสะแล้ว ... ละขาดโมหะแล้ว ... ละขาดอโนตตัปปะแล้ว แต่ความไม่รู้ของท่านยังมีอยู่หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. พระอรหันต์ผู้ฉลาดในธรรมอื่นละขาดอโนตตัปปะแล้ว แต่ความไม่รู้ของท่านยังมีอยู่หรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๕๐๙} ส. พระอรหันต์ผู้ฉลาดในธรรมของตนเจริญมรรค ... เจริญโพชฌงค์เพื่อละขาดราคะ แต่ความไม่รู้ของท่านยังมีอยู่หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. พระอรหันต์ผู้ฉลาดในธรรมอื่นเจริญโพชฌงค์เพื่อละขาดราคะ แต่ความไม่รู้ของท่านยังมีอยู่หรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๕๑๐} ส. พระอรหันต์ผู้ฉลาดในธรรมของตนเจริญมรรค ... เจริญโพชฌงค์เพื่อละขาดโทสะ ... เพื่อละขาดอโนตตัปปะ แต่ความไม่รู้ของท่านยังมีอยู่หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. พระอรหันต์ผู้ฉลาดในธรรมอื่นเจริญโพชฌงค์เพื่อละขาดอโนตตัปปะ แต่ความไม่รู้ของท่านยังมีอยู่หรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๕๑๑} ส. พระอรหันต์ผู้ฉลาดในธรรมของตนเป็นผู้ปราศจากราคะ โทสะ โมหะแล้ว ... ทำให้แจ้งซึ่งธรรมที่ควรทำให้แจ้งแล้ว แต่ความไม่รู้ของท่านยังมีอยู่หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. พระอรหันต์ผู้ฉลาดในธรรมอื่นเป็นผู้ปราศจากราคะ ... ทำให้แจ้งธรรมที่ควรทำให้แจ้งแล้ว แต่ความไม่รู้ของท่านยังมีอยู่หรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๕๑๒} ส. พระอรหันต์ผู้ฉลาดในธรรมอื่นละขาดราคะแล้ว และความไม่รู้ไม่มีแก่ท่านหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. พระอรหันต์ผู้ฉลาดในธรรมของตนละขาดราคะแล้ว และความไม่รู้ไม่มีแก่ท่านหรือ

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๕๑๓} ส. พระอรหันต์ผู้ฉลาดในธรรมอื่นละขาดโทสะแล้ว ...ละขาดอโนตตัปปะแล้ว และความไม่รู้ไม่มีแก่ท่านหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. พระอรหันต์ผู้ฉลาดในธรรมของตนละขาดอโนตตัปปะแล้ว และความไม่รู้ไม่มีแก่ท่านหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๕๑๔} ส. พระอรหันต์ผู้ฉลาดในธรรมอื่นเจริญมรรค ... เจริญโพชณงค์เพื่อละขาดราคะ เจริญมรรค ... เจริญโพชฌงค์เพื่อละขาดอโนตตัปปะ และความไม่รู้ไม่มีแก่ท่านหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. พระอรหันต์ผู้ฉลาดในธรรมของตนเจริญโพชฌงค์เพื่อละขาดอโนตตัปปะ และความไม่รู้ไม่มีแก่ท่านหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๕๑๕} ส. พระอรหันต์ผู้ฉลาดในธรรมอื่นเป็นผู้ปราศจากราคะโทสะ โมหะแล้ว ... ทำให้แจ้งซึ่งธรรมที่ควรทำาให้แจ้งแล้ว และความไม่รู้ไม่มีแก่ท่านหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. พระอรหันต์ผู้ฉลาดในธรรมของตนเป็นผู้ปราศจากราคะ ... ทำให้แจ้งซึ่งธรรมที่ควรทำให้แจ้งแล้ว และความไม่รู้ไม่มีแก่ท่านหรือ

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๕๑๖} [๓๑๗] ส. ความไม่รู้ของพระอรหันต์มีอยู่หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวถึงความสิ้นไปแห่งอาสวะของผู้รู้อยู่เห็นอยู่ ไม่กล่าวถึงความสิ้นไปแห่งอาสวะของผู้ไม่รู้อยู่ไม่เห็นอยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็เมื่อบุคคลรู้อยู่เห็นอยู่อย่างไรจึงมีความสิ้นไปแห่งอาสวะ เมื่อบุคคลรู้อยู่เห็นอยู่ว่า ‘รูป

เป็นดังนี้ ความเกิดขึ้นแห่งรูปเป็นดังนี้ ความดับแห่งรูปเป็นดังนี้ เวทนาเป็นดังนี้ ... สัญญาเป็นดังนี้ ... สังขารทั้งหลายเป็นดังนี้ ... วิญญาณเป็นดังนี้ ความเกิดขึ้นแห่งวิญญาณเป็นดังนี้ ความดับแห่งวิญญาณเป็นดังนี้’ จึงมีความสิ้นไปแห่งอาสวะ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อบุคคลรู้อยู่เห็นอยู่อย่างนี้แล จึงมีความสิ้นไปแห่งอาสวะ” ดังนี้ มีพระสูตรอยู่จริง มิใช่หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ถ้าอย่างนั้น ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “ความไม่รู้ของพระอรหันต์มีอยู่”

{๕๑๗} ส. ความไม่รู้ของพระอรหันต์มีอยู่หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวถึงความสิ้นอาสวะแก่ผู้รู้ผู้เห็น ไม่กล่าวถึงความสิ้นอาสวะแก่ผู้ไม่รู้ไม่เห็น ก็ความสิ้นอาสวะย่อมมีแก่ผู้รู้อะไรผู้เห็นอะไร ความสิ้นอาสวะย่อมมีแก่ผู้รู้ผู้เห็นว่า ‘นี้ทุกข์ นี้ทุกขสมุทัย นี้ทุกขนิโรธ นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความสิ้นอาสวะย่อมมีแก่ผู้รู้อย่างนี้ผู้เห็นอย่างนี้แล” ดังนี้ มีพระสูตรอยู่จริง มิใช่หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ถ้าอย่างนั้น ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “ความไม่รู้ของพระอรหันต์มีอยู่”

{๕๑๘} ส. ความไม่รู้ของพระอรหันต์มีอยู่หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ยังไม่รู้ยิ่ง ยังไม่กำหนดรู้ ยังไม่คลายกำหนัด ยังละไม่ได้ซึ่งสิ่งทั้งปวง ย่อมเป็นผู้ไม่สามารถจะสิ้นทุกข์ได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็สิ่งทั้งปวงที่บุคคลผู้รู้ยิ่ง กำหนดรู้ คลายกำหนัด ละได้ ย่อมเป็นผู้สามารถจะสิ้นทุกข์ได้” ดังนี้ มีพระสูตรอยู่จริง มิใช่หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ถ้าอย่างนั้น ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “ความไม่รู้ของพระอรหันต์มีอยู่”

{๕๑๙} ส. ความไม่รู้ของพระอรหันต์มีอยู่หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า

“ธรรมทั้งหลายบรรดามี คือ สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา หรือแม้สีลัพพตปรามาส พระโสดาบันนั้นละได้แล้ว พร้อมกับการได้บรรลุโสดาปัตติมรรคนั้นเอง อนึ่ง พระโสดาบันนั้นพ้นได้เด็ดขาดแล้วจากอบายทั้ง ๔ และไม่สามารถที่จะทำอภิฐานกรรมที่ชั่วช้า ๖ ประการ” ดังนี้ มีพระสูตรอยู่จริง มิใช่หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ถ้าอย่างนั้น ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “ความไม่รู้ของพระอรหันต์มีอยู่”

{๕๒๐} ส. ความไม่รู้ของพระอรหันต์มีอยู่หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในสมัยที่ธรรมจักษุอันปราศจากธุลี ปราศจากมลทินได้เกิดขึ้นแก่อริยสาวกว่า “สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีความเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งนั้นทั้งหมดมีความดับไปเป็นธรรมดา’ พร้อมกับความเกิดขึ้นแห่งโสดาปัตติมรรค อริยสาวกย่อมละสังโยชน์ ๓ อย่าง คือ สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาสได้เด็ดขาด” ดังนี้ มีพระสูตรอยู่จริง มิใช่หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ถ้าอย่างนั้น ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “ความไม่รู้ของพระอรหันต์มีอยู่”

{๕๒๑} ป. ท่านไม่ยอมรับว่า “ความไม่รู้ของพระอรหันต์มีอยู่” หรือ ?

ส. ถูกแล้ว

ป. พระอรหันต์อาจไม่รู้นามและโคตรของสตรีและบุรุษทั้งหลาย อาจไม่รู้ทางและมิใช่ทาง อาจไม่รู้ชื่อของหญ้า ไม้ และต้นไม้เจ้าป่าทั้งหลายก็ได้มิใช่หรือ ?

ส. ถูกแล้ว

ส. หากว่าพระอรหันต์อาจไม่รู้นามและโคตรของสตรีและบุรุษทั้งหลาย อาจไม่รู้ทางและมิใช่ทาง อาจไม่รู้ชื่อของหญ้าไม้และไม้เจ้าป่าก็ได้ ด้วยเหตุนั้น ท่านจึงควรยอมรับว่า “ความไม่รู้ของพระอรหันต์มีอยู่”ส. เพราะพระอรหันต์อาจไม่รู้นามและโคตรของสตรีและบุรุษทั้งหลาย อาจไม่รู้ทางและมิใช่ทาง อาจไม่รู้จักชื่อของหญ้าไม้และไม้เจ้าป่าก็ได้ ฉะนั้น ความไม่รู้ของพระอรหันต์จึงมีอยู่ป. ถูกแล้ว

ส. พระอรหันต์อาจไม่รู้โสดาปัตติผล สกทาคามิผล อนาคามิผล หรืออรหัตตผลก็ได้หรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

จบ อัญญาณกถา

(๑๒) ๓. กังขากถา

ว่าด้วยความสงสัยของพระอรหันต์

{๕๒๒} [๓๑๘] สกวาทีถามว่า ความสงสัยของพระอรหันต์มีอยู่หรือ ?

ปรวาทีตอบว่า ถูกแล้ว

ส. วิจิกิจฉา (ความสงสัย) วิจิกิจฉาปริยุฏฐาน (กิเลสเครื่องกลุ้มรุมจิตคือวิจิกิจฉา)วิจิกิจฉาสังโยชน์(กิเลสเครื่องประกอบสัตว์ไว้ในภพคือวิจิกิจฉา) วิจิกิจฉานิวรณ์ (กิเลสเครื่องกั้นจิตมิให้บรรลุความดีคือวิจิกิจฉา) ของพระอรหันต์มีอยู่หรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๕๒๓} ส. วิจิกิจฉา วิจิกิจฉาปริยุฏฐาน วิจิกิจฉาสังโยชน์ วิจิกิจฉานิวรณ์ของพระอรหันต์ไม่มีหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. หากว่าวิจิกิจฉา วิจิกิจฉาปริยุฏฐาน วิจิกิจฉาสังโยชน์ วิจิกิจฉานิวรณ์ของพระอรหันต์ไม่มี ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “ความสงสัยของพระอรหันต์มีอยู่’