พระอภิธรรมปิฎก · วรรคที่ ๒
ปรูปหารกถา เล่ม ๓๗
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๔๔๖–๔๘๙ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑/๑๑ ในวรรคที่ ๒มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระอภิธรรมปิฎก กถาวัตถุ วรรคที่ ๒ ปรูปหารกถา (ฉบับหลวง เล่ม ๓๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๘๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๗)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๓๗ หน้า ๒๖๙–๒๘๓
๒. ทุติยวรรค
(๑๐) ๑. ปรูปหารกถา
ว่าด้วยเรื่องเทวดามารดลบันดาลให้พระอรหันต์หลั่งอสุจิ
{๔๔๖} [๓๐๗] สกวาทีถามว่า การปล่อยสุกกะคืออสุจิของพระอรหันต์มีอยู่หรือ ?
ส. ราคะ (ความกำหนัด) กามราคะ (ความกำหนัดในกาม) กามราคปริยุฎฐาน (กิเลสเครื่องกลุ้มรุมจิตคือกามราคะ) กามราคสังโยชน์ (กิเลสเครื่องประกอบไว้ในภพคือกามราคะ) กาโมฆะ (กิเลสดุจห้วงน้ำคือกาม) กามโยคะ (กิเลสเครื่องประกอบคือกาม) กามฉันทนิวรณ์ (กิเลสเครื่องกั้นจิตคือความพอใจในกาม) ของพระอรหันต์มีอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๔๔๗} ส. ราคะ กามราคะ กามราคปริยุฏฐาน กามราคสังโยชน์ กาโมฆะ กามโยคะ กามฉันทนิวรณ์ไม่มีแก่พระอรหันต์หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าราคะ กามราคะ กามราคปริยุฏฐาน กามราคสังโยชน์ กาโมฆะ กามโยคะ กามฉันทนิวรณ์ไม่มีแก่พระอรหันต์ ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “การปล่อยสุกกะคืออสุจิของพระอรหันต์มีอยู่”{๔๔๘} ส. การปล่อยสุกกะคืออสุจิของปุถุชนมีอยู่ และราคะ กามราคะ กามราคปริยุฏฐาน กามราคสังโยชน์ กาโมฆะ กามโยคะ กามฉันทนิวรณ์ของเขาก็ยังมีอยู่หรือ ?
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายปุพพเสลิยะและอปรเสลิยะ ซึ่งมีความเห็นว่า ถ้าถูกเทวดาผู้นับเนื่องในหมู่มารดลบันดาล แม้พระอรหันต์ก็ยังต้องหลั่งนํ้าอสุจิได้ (อภิ.ปญฺจ.อ. ๑๘๑)
ป. ถูกแล้ว
ส. การปล่อยสุกกะคืออสุจิของพระอรหันต์มีอยู่ และราคะ กามราคะ กามราคปริยุฏฐาน ... กามฉันทนิวรณ์ของท่านก็ยังมีอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๔๔๙} ส. การปล่อยสุกกะคืออสุจิของพระอรหันต์มีอยู่ แต่ราคะ กามราคะ กามราคปริยุฎฐาน ... กามฉันทนิวรณ์ไม่มีแก่ท่านหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. การปล่อยสุกกะคืออสุจิของปุถุชนมีอยู่ แต่ราคะ กามราคะ กามราคปริยุฏฐาน ... กามฉันทนิวรณ์ไม่มีแก่เขาหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๔๕๐} ส. การปล่อยสุกกะคืออสุจิของพระอรหันต์มีอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. โดยอรรถาธิบายอย่างไร ?
ป. โดยอรรถาธิบายว่า เทวดาผู้นับเนื่องในหมู่มารนำเข้าไปซึ่งการปล่อยสุกกะคืออสุจิแก่พระอรหันต์
{๔๕๑} ส. เทวดาผู้นับเนื่องในหมู่มารนำเข้าไปซึ่งการปล่อยสุกกะคืออสุจิแก่พระอรหันต์ได้หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. การปล่อยสุกกะคืออสุจิของเทวดาผู้นับเนื่องในหมู่มารมีอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๔๕๒} ส. การปล่อยสุกกะคืออสุจิไม่มีแก่เทวดาผู้นับเนื่องในหมู่มารหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าการปล่อยสุกกะคืออสุจิไม่มีแก่เทวดาผู้นับเนื่องในหมู่มาร ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “เทวดาผู้นับเนื่องในหมู่มารนำเข้าไปซึ่งการปล่อยสุกกะคืออสุจิแก่พระอรหันต์”{๔๕๓} ส. เทวดาผู้นับเนื่องในหมู่มารนำเข้าไปซึ่งการปล่อยสุกกะคืออสุจิแก่พระอรหันต์หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. เทวดาผู้นับเนื่องในหมู่มารนำเข้าไปซึ่งการปล่อยสุกกะคืออสุจิแก่ตนได้ นำเข้าไปซึ่งการปล่อยสุกกะคืออสุจิแก่คนอื่น ๆ ได้ และนำเข้าไปซึ่งการปล่อยสุกกะคืออสุจิแก่บุคคลนั้นได้หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ..
{๔๕๔} ส. เทวดาผู้นับเนื่องในหมู่มารนำเข้าไปซึ่งการปล่อยสุกกะคืออสุจิแก่ตนก็ไม่ได้ แก่คนอื่น ๆ ก็ไม่ได้ แก่บุคคลนั้นก็ไม่ได้หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าเทวดาผู้นับเนื่องในหมู่มารนำเข้าไปซึ่งการปล่อยสุกกะคืออสุจิแก่ตนไม่ได้ แก่คนอื่น ๆ ก็ไม่ได้ แก่บุคคลนั้นก็ไม่ได้ ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “เทวดาผู้นับเนื่องในหมู่มารนำเข้าไปซึ่งการปล่อยสุกกะคืออสุจิแก่พระอรหันต์”{๔๕๕} ส. เทวดาผู้นับเนื่องในหมู่มารนำเข้าไปซึ่งการปล่อยสุกกะคืออสุจิแก่พระอรหันต์หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. นำเข้าไปทางขุมขนหรือ ?
ป. .ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๔๕๖} [๓๐๘] ส. เทวดาผู้นับเนื่องในหมู่มารนำเข้าไปซึ่งการปล่อยสุกกะคืออสุจิแก่พระอรหันต์ได้หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. เพราะเหตุอะไร
ป. เพราะจะยังท่านให้ตกอยู่ในความสงสัย
ส. ความสงสัยของพระอรหันต์ยังมีอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๔๕๗} ส. ความสงสัยของพระอรหันต์ยังมีอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ความสงสัยในพระศาสดา ความสงสัยในพระธรรม ความสงสัยในพระสงฆ์ ความสงสัยในสิกขา ความสงสัยในส่วนเบื้องต้น ความสงสัยในส่วนเบื้องปลาย ความสงสัยในส่วนเบื้องต้นและส่วนเบื้องปลาย ความสงสัยในอิทัปปัจจยตาปฏิจจสมุปปาทธรรมของพระอรหันต์ยังมีอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๔๕๘} ส. ความสงสัยในพระศาสดา ความสงสัยในพระธรรม ความสงสัยในพระสงฆ์ ความสงสัยในสิกขา ความสงสัยในส่วนเบื้องต้น ความสงสัยในส่วนเบื้องปลาย ความสงสัยในส่วนเบื้องต้นและส่วนเบื้องปลาย ความสงสัยในอิทัปปัจจยตาปฏิจจสมุปปาทธรรมไม่มีแก่พระอรหันต์หรือ
- ๑อิทัปปัจจยตาปฏิจจสมุปปาทธรรม สภาวธรรมที่อาศัยกันเกิดขึ้นพร้อมกันคืออิทัปปัจจยตา คำว่า อิทัปปัจจยตา หมายถึงภาวะที่พราะ<*>ธรรมนี้เป็นปัจจัย ธรรมนี้จึงเกิดขึ้น หรือภาวะที่มีสิ่งนี้เป็นปัจจัย คำว่า ปฏิจจสมุปปาทธรรม (ปฏิจจสมุปบาทธรรม ปฏิจจสมุปปันนธรรม หรือปฏิจจสมุปบาท) หมายถึงธรรมที่อาศัยกันเกิดขึ้นพร้อมกัน หรือความเกิดขึ้นพร้อมแห่งธรรมทั้งหลายเพราะอาศัยกัน การที่สิ่งทั้งหลายอาศัยกันและกันจึงเกิดมีขึ้น การที่ทุกข์เกิดขึ้นเพราะอาศัยปัจจัยต่อเนื่องกันมา (นัย ที.ม.อ. ๖๐, ม.มู.อ. ๒/๘๓) เกี่ยวกับปฏิจจสมุปบาท พึงดูรายละเอียดในมหานิทานสูตร พระบาลีสุตตันตปิฎก ทีฆนิกาย มหาวรรค (แปล) : ที.ม. ๑๐/๙๕/๗๗
- พระ - ผู้รวบรวม
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าความสงสัยในพระศาสดา ... ความสงสัยในอิทัปปัจจยตาปฏิจจสมุปปาทธรรมไม่มีแก่พระอรหันต์ ก็ไม่ควรกล่าวว่าความสงสัยของพระอรหันต์ยังมีอยู่{๔๕๙} ส. ความสงสัยของปุถุชนยังมีอยู่ และความสงสัยในพระศาสดา ... ความสงสัยในอิทัปปัจจยตาปฏิจจสมุปปาทธรรมของเขาก็ยังมีอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ความสงสัยของพระอรหันต์ยังมีอยู่ และความสงสัยในพระศาสดา ... ความสงสัยในอิทัปปัจจยตาปฏิจจสมุปปาทธรรมของท่านก็ยังมีอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๔๖๐} ส. ความสงสัยของพระอรหันต์ยังมีอยู่ แต่ความสงสัยในพระศาสดา ... ความสงสัยในอิทัปปัจจยตาปฏิจจสมุปปาทธรรมของท่านไม่มีหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ความสงสัยของปุถุชนมีอยู่ แต่ความสงสัยในพระศาสดา ... ความสงสัยในอิทัปปัจจยตาปฏิจจสมุปปาทธรรมของเขาก็ยังมีอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๔๖๑} ส. การปล่อยสุกกะคืออสุจิของพระอรหันต์มีอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. การปล่อยสุกกะคืออสุจิของพระอรหันต์เป็นผลของอะไร ?
ป. เป็นผลของการกิน การดื่ม การเคี้ยว การลิ้ม
ส. การปล่อยสุกกะคืออสุจิของพระอรหันต์เป็นผลของการกิน การดื่ม การเคี้ยว การลิ้มหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
{๔๖๒} ส. ชนเหล่าใดเหล่าหนึ่งยังกิน ยังดื่ม ยังเคี้ยว ยังลิ้มอยู่ การปล่อยสุกกะคืออสุจิของชนเหล่านั้นทุกจำพวกเทียวยังมีอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ชนเหล่าใดเหล่าหนึ่งยังกิน ยังดื่ม ยังเคี้ยว ยังลิ้มอยู่ การปล่อยสุกกะคืออสุจิของชนเหล่านั้นทุกจำพวกเทียวยังมีอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พวกทารกยังกิน ยังดื่ม ยังเคี้ยว ยังลิ้มอยู่ การปล่อยสุกกะคืออสุจิของทารกมีอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๔๖๓} ส. พวกบัณเฑาะก์ยังกิน ยังดื่ม ยังเคี้ยว ยังลิ้มอยู่ การปล่อยสุกกะคืออสุจิของบัณเฑาะก์มีอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๔๖๔}ส. พวกเทวดายังกิน ยังดื่ม ยังเคี้ยว ยังลิ้มอยู่ การปล่อยสุกกะคืออสุจิของพวกเทวดามีอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๔๖๕} [๓๐๙] ส. การปล่อยสุกกะคืออสุจิของพระอรหันต์เป็นผลของการกิน การดื่ม การเคี้ยว การลิ้มหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ความประสงค์ของท่านมีอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๔๖๖} ส. อุจจาระ ปัสสาวะของพระอรหันต์เป็นผลของการกิน การดื่ม การเคี้ยว การลิ้ม ความประสงค์ของท่านมีอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. การปล่อยสุกกะคืออสุจิของพระอรหันต์เป็นผลของการกิน การดื่ม การเคี้ยว การลิ้ม ความประสงค์ของท่านมีอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๔๖๗} ส. การปล่อยสุกกะคืออสุจิของพระอรหันต์เป็นผลของการกิน การดื่ม การเคี้ยว การลิ้ม แต่ความประสงค์ไม่มีแก่ท่านหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. อุจจาระ ปัสสาวะของพระอรหันต์เป็นผลของการกิน การดื่ม การเคี้ยว การลิ้ม แต่ความประสงค์ไม่มีแก่ท่านหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๔๖๘} [๓๑๐] ส. การปล่อยสุกกะคืออสุจิของพระอรหันต์มีอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระอรหันต์พึงเสพเมถุนธรรม พึงยังเมถุนธรรมให้เกิด พึงนอนบนที่นอนอันเบียดเสียดด้วยบุตร พึงใช้ผ้ากาสิกพัสตร์และจุรณจันทน์ พึงทัดทรงดอกไม้ของหอมและเครื่องลูบไล้ พึงยินดีทองและเงินหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๔๖๙} ส. การปล่อยสุกกะคืออสุจิของปุถุชนมีอยู่ ปุถุชนพึงเสพเมถุนธรรม พึงยังเมถุนธรรมให้เกิด ... พึงยินดีทองและเงินหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. การปล่อยสุกกะคืออสุจิของพระอรหันต์มีอยู่ พระอรหันต์พึงเสพเมถุนธรรม พึงยังเมถุนธรรมให้เกิด ... พึงยินดีทองและเงินหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
- ๑กาสิกพัสตร์ ผ้าที่ทำจากแคว้นกาสี หรือผ้าอย่างดี
{๔๗๐} ส. การปล่อยสุกกะคืออสุจิของพระอรหันต์มีอยู่ แต่พระอรหันต์จะพึงเสพเมถุนธรรม จะพึงยังเมถุนธรรมให้เกิด ... จะพึงยินดีทองและเงิน ก็หามิได้เลยหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. การปล่อยสุกกะคืออสุจิของปุถุชนมีอยู่ แต่ปุถุชนจะพึงเสพเมถุนธรรม จะพึงยังเมถุนธรรมให้เกิด จะพึงนอนบนที่นอนอันเบียดเสียดด้วยบุตร จะพึงใช้ผ้ากาสิกพัสตร์และจุณจันทน์ จะพึงทัดทรงดอกไม้ของหอมและเครื่องลูบไล้จะพึงยินดีทองและเงิน ก็หามิได้เลยหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๔๗๑} ส. การปล่อยสุกกะคืออสุจิของพระอรหันต์มีอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ราคะพระอรหันต์ละขาดแล้ว ถอนรากขึ้นแล้ว ทำให้เป็นดุจตาลยอดด้วน ทำให้ไม่มี ทำให้ไม่เกิดขึ้นต่อไปอีกเป็นธรรมดามิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าราคะพระอรหันต์ละขาดแล้ว ถอนรากขึ้นแล้ว ทำให้เป็นดุจตาลยอดด้วน ทำให้ไม่มี ทำใหัไม่เกิดขึ้นต่อไปอีกเป็นธรรมดา ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “การปล่อยสุกกะคืออสุจิของพระอรหันต์มีอยู่”{๔๗๒} ส. การปล่อยสุกกะคืออสุจิของพระอรหันต์มีอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. โทสะ ... โมหะ มานะ ทิฏฐิ วิจิกิจฉา ถีนะ อุทธัจจะ อหิริกะ ... อโนตตัปปะพระอรหันต์ละขาดแล้ว ถอนรากขึ้นแล้ว ทำให้เป็นดุจตาลยอดด้วน ทำให้ไม่มี ทำให้ไม่เกิดขึ้นต่อไปอีกเป็นธรรมดามิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าอโนตตัปปะพระอรหันต์ละขาดแล้ว ถอนรากขึ้นแล้ว ทำให้เป็นดุจตาลยอดด้วน ทำให้ไม่มี ทำให้ไม่เกิดขึ้นต่อไปอีกเป็นธรรมดา ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า ‘‘การปล่อยสุกกะคืออสุจิของพระอรหันต์มีอยู่’{๔๗๓} [๓๑๑] ส. การปล่อยสุกกะคืออสุจิของพระอรหันต์มีอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระอรหันต์เจริญมรรคก็เพื่อละขาดราคะมิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าพระอรหันต์เจริญมรรคก็เพื่อละขาดราคะ ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “การปล่อยสุกกะคืออสุจิของพระอรหันต์มีอยู่”{๔๗๔} ส. การปล่อยสุกกะคืออสุจิของพระอรหันต์มีอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระอรหันต์เจริญสติปัฏฐาน ... เจริญสัมมัปปธาน ... เจริญอิทธิบาท ... เจริญอินทรีย์ ... เจริญพละ ... เจริญโพชฌงค์ก็เพื่อละขาดราคะ มิใช่หรือ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าพระอรหันต์เจริญโพชฌงค์ก็เพื่อละขาดราคะ ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “การปล่อยสุกกะคืออสุจิของพระอรหันต์มีอยู่”{๔๗๕} ส. การปล่อยสุกกะคืออสุจิของพระอรหันต์มีอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระอรหันต์เจริญมรรค ... เจริญโพชฌงค์ก็เพื่อละขาดโทสะ ... ก็เพื่อละขาดโมหะ ... ก็เพื่อละขาดอโนตตัปปะมิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าพระอรหันต์เจริญโพชฌงค์ก็เพื่อละขาดอโนตตัปปะ ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “การปล่อยสุกกะคืออสุจิของพระอรหันต์มีอยู่’’
{๔๗๖} ส. การปล่อยสุกกะคืออสุจิของพระอรหันต์มีอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระอรหันต์เป็นผู้ปราศจากราคะ โทสะ โมหะแล้ว ทำกิจที่ควรทำเสร็จแล้ว ปลงภาระลงแล้ว บรรลุประโยชน์ตนแล้ว มีกิเลสเครื่องประกอบสัตว์ไว้ในภพหมดสิ้นแล้ว หลุดพ้นแล้วเพราะรู้โดยชอบ ถอดกิเลสดุจลิ่มได้แล้ว กลบคูกิเลสได้แล้ว ถอนเสาระเนียดขึ้นแล้ว เป็นผู้ไม่มีลิ่มสลัก เป็นพระอริยะ ลดธงคือมานะแล้ว วางภาระแล้ว หมดเครื่องผูกพันแล้ว มีชัยชนะอย่างดีวิเศษแล้ว ท่านกำหนดรู้ทุกข์ ละสมุทัย ทำให้แจ้งนิโรธ เจริญมรรคแล้ว รู้ยิ่งซึ่งธรรมที่ควรรู้ยิ่ง กำหนดรู้ธรรมที่ควรกำหนดรู้ ละธรรมที่ควรละ เจริญธรรมที่ควรเจริญ ทำให้แจ้งซึ่งธรรมที่ควรทำให้แจ้งแล้วมิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าพระอรหันต์เป็นผู้ปราศจากราคะ โทสะ โมหะแล้ว ทำกิจที่ควรทำเสร็จแล้ว ... ทำให้แจ้งซึ่งธรรมที่ควรทำให้แจ้งแล้ว ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “การปล่อยสุกกะคืออสุจิของพระอรหันต์มีอยู่”
{๔๗๗} [๓๑๒] ส. การปล่อยสุกกะคืออสุจิของพระอรหันต์มีอยู่หรือ ?
ป. การปล่อยสุกกะคืออสุจิของพระอรหันต์ผู้ฉลาดในธรรมของตนมีอยู่ แต่การปล่อยสุกกะคืออสุจิไม่มีแก่พระอรหันต์ผู้ฉลาดในธรรมอื่น
- ๑ผู้ฉลาดในธรรมของตน หมายถึงพระอรหันต์ผู้ปัญญาวิมุต (ผู้หลุดพ้นด้วยปัญญา) ซึ่งเป็นผู้ฉลาดเฉพาะธรรมคือความเป็นพระอรหันต์ของตน หรือพระอรหันต์ประเภทสุกขวิปัสสกะ ผู้ฉลาดในธรรมอื่น หมายถึงพระอรหันต์ผู้อุภโตภาควิมุต (ผู้หลุดพ้นทั้งสองส่วน) ซึ่งเป็นผู้ฉลาดทั้งในธรรมคือความเป็นพระอรหันต์ของตนและในธรรมคือสมาบัติ ๘ (อภิ.ปญฺจ.อ. ๑๘๒)
ส. การปล่อยสุกกะคืออสุจิของพระอรหันต์ผู้ฉลาดในธรรมของตนมีอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. การปล่อยสุกกะคืออสุจิของพระอรหันต์ผู้ฉลาดในธรรมอื่นมีอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๔๗๘} ส. การปล่อยสุกกะคืออสุจิไม่มีแก่พระอรหันต์ผู้ฉลาดในธรรมอื่นหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. การปล่อยสุกกะคืออสุจิไม่มีแก่พระอรหันต์ผู้ฉลาดในธรรมของตนหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๔๗๙} ส. พระอรหันต์ผู้ฉลาดในธรรมของตนละขาดราคะแล้ว แต่การปล่อยสุกกะคืออสุจิของท่านยังมีอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระอรหันต์ผู้ฉลาดในธรรมอื่นละขาดราคะแล้ว แต่การปล่อยสุกกะคืออสุจิของท่านยังมีอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๔๘๐} ส. พระอรหันต์ผู้ฉลาดในธรรมของตนละขาดโทสะ ... ละขาดโมหะ ... ละขาดอโนตตัปปะ ... แล้ว แต่การปล่อยสุกกะคืออสุจิของท่านยังมีอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระอรหันต์ผู้ฉลาดในธรรมอื่นละขาดอโนตตัปปะแล้ว แต่การปล่อยสุกกะคืออสุจิของท่านยังมีอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๔๘๑} ส. พระอรหันต์ผู้ฉลาดในธรรมของตนเจริญมรรคก็เพื่อละขาดราคะ ... เจริญโพชฌงค์ ... ก็เพื่อละขาดโทสะ ... ก็เพื่อละขาดโมหะ ... ก็เพื่อละขาดอโนตตัปปะ แต่การปล่อยสุกกะคืออสุจิของท่านยังมีอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระอรหันต์ผู้ฉลาดในธรรมอื่นเจริญโพชฌงค์ก็เพื่อละขาดอโนตตัปปะ แต่การปล่อยสุกกะคืออสุจิของท่านยังมีอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๔๘๒} ส. พระอรหันต์ผู้ฉลาดในธรรมของตนเป็นผู้ปราศจากราคะ โทสะ ... ทำให้แจ้งซึ่งธรรมที่ควรทำให้แจ้งแล้ว แต่การปล่อยสุกกะคืออสุจิของท่านยังมีอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระอรหันต์ผู้ฉลาดในธรรมอื่นเป็นผู้ปราศจากราคะ โทสะ ... ทำให้แจ้งซึ่งธรรมที่ควรทำให้แจ้งแล้ว แต่การปล่อยสุกกะคืออสุจิของท่านยังมีอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๔๘๓} ส. พระอรหันต์ผู้ฉลาดในธรรมอื่นละขาดราคะแล้ว และการปล่อยสุกกะคืออสุจิก็ไม่มีแก่ท่านหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระอรหันต์ผู้ฉลาดในธรรมของตนละขาดราคะแล้ว และการปล่อยสุกกะคืออสุจิก็ไม่มีแก่ท่านหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๔๘๔} ส. พระอรหันต์ผู้ฉลาดในธรรมอื่นละขาดโทสะแล้ว ... ละขาดโมหะแล้ว ... ละขาดอโนตตัปปะแล้ว และการปล่อยสุกกะคืออสุจิก็ไม่มีแก่ท่านหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระอรหันต์ผู้ฉลาดในธรรมของตนละขาดอโนตตัปปะแล้ว และการปล่อยสุกกะคืออสุจิก็ไม่มีแก่ท่านหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๔๘๕} ส. พระอรหันต์ผู้ฉลาดในธรรมอื่นเจริญมรรค ... เจริญโพชฌงค์เพื่อละขาดราคะ ... เจริญมรรค ... เจริญโพชฌงค์เพื่อละขาดโทสะ ... เพื่อละขาดโมหะ ... เพื่อละขาดอโนตตัปปะ และการปล่อยสุกกะคืออสุจิไม่มีแก่ท่านหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระอรหันต์ผู้ฉลาดในธรรมของตนเจริญโพชฌงค์แล้ว ก็เพื่อละขาดอโนตตัปปะ และการปล่อยสุกกะคืออสุจิไม่มีแก่ท่านหรือ ?
ป ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๔๘๖} ส. พระอรหันต์ผู้ฉลาดในธรรมอื่นเป็นผู้ปราศจากราคะ โทสะ โมหะแล้ว ... ทำให้แจ้งธรรมที่ควรทำให้แจ้งแล้ว และการปล่อยสุกกะคืออสุจิไม่มีแก่ท่านหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระอรหันต์ผู้ฉลาดในธรรมของตนเป็นผู้ปราศจากราคะ โทสะ โมหะแล้ว ... ทำให้แจ้งซึ่งธรรมที่ควรทำให้แจ้งแล้ว และการปล่อยสุกกะคืออสุจิไม่มีแก่ท่านหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๔๘๗} [๓๑๓] ส. การปล่อยสุกกะคืออสุจิของพระอรหันต์มีอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเหล่าใดเป็นปุถุชน สมบูรณ์ด้วยศีล มีสติสัมปชัญญะ ก้าวลงสู่ความหลับ อสุจิของภิกษุเหล่านั้นย่อมไม่เคลื่อน แม้ฤๅษีนอกศาสนาเหล่าใดเป็นผู้ปราศจากราคะในกามแล้ว อสุจิของพวกฤๅษีเหล่านั้นก็ไม่เคลื่อน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ข้อที่อสุจิของพระอรหันต์จะพึงเคลื่อนนี้ มิใช่ฐานะ มิใช่โอกาสที่จะมีได้” ดังนี้ มีพระสูตรอยู่จริง มิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ถ้าอย่างนั้น ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “การปล่อยสุกกะคืออสุจิของพระอรหันต์มีอยู่”
{๔๘๘} ป. ท่านไม่ยอมรับว่า “การที่บุคคลอื่นนำปัจจัยเข้าไปให้แก่พระอรหันต์มีอยู่” หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. ผู้อื่นพึงนำจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ คิลานปัจจัยเภสัชบริขารเข้าไปให้แก่พระอรหันต์มิใช่หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ส. ถ้าผู้อื่นพึงนำจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ คิลานปัจจัยเภสัชบริขารเข้าไปให้แก่พระอรหันต์ ด้วยเหตุนั้น ท่านก็ควรยอมรับว่า “การที่บุคคลอื่นนำปัจจัยเข้าไปให้แก่พระอรหันต์มีอยู่”
- ๑พึงดูเทียบใน วิ.มหา. (แปล) ๕/๓๕๓/๒๔๖-๒๔๘
{๔๘๙} ส. เพราะผู้อื่นพึงนำจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ คิลานปัจจัยเภสัชบริขารแก่พระอรหันต์ ฉะนั้น การที่บุคคลอื่นนำปัจจัยเข้าไปให้แก่พระอรหันต์จึงมีอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ผู้อื่นพึงนำโสดาปัตติผล สกทาคามิผล อนาคามิผล หรืออรหัตตผลเข้าไปให้แก่พระอรหันต์หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
จบ ปรูปหารกถา
(๑๑) ๒. อัญญาณกถา
ว่าด้วยเรื่องความไม่รู้ของพระอรหันต์
{๔๙๐} [๓๑๔] สกวาทีถามว่า ความไม่รู้ของพระอรหันต์มีอยู่หรือ ?
ส. อวิชชา (ความไม่รู้) อวิชโชฆะ (กิเลสดุจห้วงน้ำคืออวิชชา) อวิชชาโยคะ (กิเลสเครื่องประกอบคืออวิชชา) อวิชชานุสัย (กิเลสที่นอนเนื่องในสันดานคืออวิชชา) อวิชชาปริยุฏฐาน (กิเลสเครื่องกลุ้มรุมจิตคืออวิชชา) อวิชชาสังโยชน์ (กิเลสเครื่องประกอบสัตว์ไว้ในภพคืออวิชชา) อวิชชานิวรณ์ (กิเลสเครื่องกั้นจิตมิให้บรรลุความดีคืออวิชชา) ของพระอรหันต์มีอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกกษุนิกายปุพพเสลิยะเป็นต้น ซึ่งมีความเห็นว่าพระอรหันต์ผู้ยังไม่รู้ชื่อบุคคลและสถานที่อยู่เป็นต้น ยังจัดว่ามีอวิชชาคือความไม่รู้อยู่ (อภิ.ปญฺจ.อ. ๑๘๒-๑๘๓)
จบ ปรูปหารกถา