เหวัตถีติกถา เล่ม ๓๗

ส. สภาวธรรมทั้งปวงเป็นรัตนะคือสติสัมโพชฌงค์ปรากฏ เพราะความปรากฏแห่งพระตถาคตผู้อรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

ส. สภาวธรรมทั้งปวงเป็นสติปัฏฐานหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. สภาวธรรมทั้งปวงเป็นสัมมัปปธาน ... เป็นอิทธิบาท ... เป็นอินทรีย์ ... เป็นพละ ... เป็นโพชฌงค์หรือป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

จบ สติปัฏฐานกถา

๙. เหวัตถีติกถา

ว่าด้วยการซักถามถึงสภาวธรรมที่มีอยู่โดยภาวะอย่างนี้

{๔๓๗} [๓๐๔] สกวาทีถามว่า อดีตมีอยู่หรือ ?

ปรวาทีตอบว่า มีอยู่โดยภาวะอย่างนี้ ไม่มีอยู่โดยภาวะอย่างนี้

ส. มีอยู่ก็นั้นแหละ ไม่มีอยู่ก็นั้นแหละหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

ส. มีอยู่ก็นั้นแหละ ไม่มีอยู่ก็นั้นแหละหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. อรรถว่ามีอยู่ก็คืออรรถว่าไม่มีอยู่ อรรถว่าไม่มีอยู่ก็คืออรรถว่ามีอยู่ ความมีอยู่ก็คือความไม่มีอยู่ ความไม่มีอยู่ก็คือความมีอยู่ บัญญัติว่ามี

อยู่หรือว่าไม่มีอยู่ก็ดี ว่าไม่มีอยู่หรือว่ามีอยู่ก็ดี บัญญัติทั้งสองนี้ก็อย่างเดียวกัน มีอรรถอันเดียวกัน เสมอกัน เท่ากัน เหมือนกันหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๔๓๘} ส. อนาคตมีอยู่หรือ ?

ป. มีอยู่โดยภาวะอย่างนี้ ไม่มีอยู่โดยภาวะอย่างนี้

ส. มีอยู่ก็นั้นแหละ ไม่มีอยู่ก็นั้นแหละหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

ส. มีอยู่ก็นั้นแหละ ไม่มีอยู่ก็นั้นแหละหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. อรรถว่ามีอยู่ก็คืออรรถว่าไม่มีอยู่ อรรถว่าไม่มีอยู่ก็คืออรรถว่ามีอยู่ ความมีอยู่ก็คือความไม่มีอยู่ ความไม่มีอยู่ก็คือความมีอยู่ บัญญัติว่ามีอยู่หรือว่าไม่มีอยู่ก็ดี ว่าไม่มีอยู่หรือว่ามีอยู่ก็ดี บัญญัติทั้งสองนี้ก็อย่างเดียวกัน มีอรรถอันเดียวกัน เสมอกัน เท่ากัน เหมือนกันหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๔๓๙} ส. ปัจจุบันมีอยู่หรือ ?

ป. มีอยู่โดยภาวะอย่างนี้ ไม่มีอยู่โดยภาวะอย่างนี้ ?

ส. มีอยู่ก็นั้นแหละ ไม่มีอยู่ก็นั้นแหละหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

ส. มีอยู่ก็นั้นแหละ ไม่มีอยู่ก็นั้นแหละหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. อรรถว่ามีอยู่ก็คืออรรถว่าไม่มีอยู่ ... เสมอกัน เท่ากัน เหมือนกันหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๔๔๐} [๓๐๕] ส. อดีตมีอยู่โดยภาวะอย่างนี้ ไม่มีอยู่โดยภาวะอย่างนี้หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. มีอยู่โดยภาวะอย่างไร ไม่มีอยู่โดยภาวะอย่างไร ?

ป. อดีตมีอยู่โดยภาวะว่าอดีต อดีตไม่มีอยู่โดยภาวะว่าอนาคต อดีตไม่มีอยู่โดยภาวะว่าปัจจุบันส. มีอยู่ก็นั้นแหละ ไม่มีออยู่ก็นั้นแหละหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

ส. มีอยู่ก็นั้นแหละ ไม่มีอยู่ก็นั้นแหละหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. อรรถว่ามีอยู่ก็คืออรรถว่าไม่มีอยู่ อรรถว่าไม่มีอยู่ก็คืออรรถว่ามีอยู่ ความมีอยู่ก็คือความไม่มีอยู่ ความไม่มีอยู่ก็คือความมีอยู่ บัญญัติว่ามีอยู่หรือว่าไม่มีอยู่ก็ดี ว่าไม่มีอยู่หรือว่ามีอยู่ก็ดี บัญญัติทั้งสองนี้ก็อย่างเดียวกัน มีอรรถอันเดียวกัน เสมอกัน เท่ากันเหมือนกันป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๔๔๑} ส. อนาคตมีอยู่โดยภาวะอย่างนี้ ไม่มีอยู่โดยภาวะอย่างนี้หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. อนาคตมีอยู่โดยภาวะอย่างไร ไม่มีอยู่โดยภาวะอย่างไร

ป. อนาคตมีอยู่โดยภาวะว่าอนาคต อนาคตไม่มีอยู่โดยภาวะว่าอดีต อนาคตไม่มีอยู่โดยภาวะว่าปัจจุบันส. มีอยู่ก็นั้นแหละ ไม่มีอยู่ก็นั้นแหละหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

ส. มีอยู่ก็นั้นแหละ ไม่มีอยู่ก็นั้นแหละหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. อรรถว่ามีอยู่ก็คืออรรถว่าไม่มีอยู่ อรรถว่าไม่มีอยู่ก็คืออรรถว่ามีอยู่ ... เสมอกัน เท่ากัน เหมือนกันหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๔๔๒} ส. ปัจจุบันมีอยู่โดยภาวะอย่างนี้ ไม่มีอยู่โดยภาวะอย่างนี้หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. มีอยู่โดยภาวะอย่างไร ไม่มีอยู่โดยภาวะอย่างไร ?

ป. ปัจจุบันมีอยู่โดยภาวะว่าปัจจุบัน ปัจจุบันไม่มีอยู่โดยภาวะว่าอดีต ปัจจุบันไม่มีอยู่โดยภาวะว่าอนาคตส. มีอยู่ก็นั้นแหละ ไม่มีอยู่ก็นั้นแหละหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

ส. มีอยู่ก็อย่างนั้นแหละ ไม่มีอยู่ก็อย่างนั้นแหละหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. อรรถว่ามีอยู่ก็คืออรรถว่าไม่มีอยู่ ... เสมอกัน เท่ากันเหมือนกันหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๔๔๓} ป. ท่านไม่ยอมรับว่า “อดีตมีอยู่โดยภาวะอย่างนี้ ไม่มีอยู่โดยภาวะอย่างนี้ อนาคตมีอยู่โดยภาวะอย่างนี้ ไม่มีอยู่โดยภาวะอย่างนี้ ปัจจุบันมีอยู่โดยภาวะอย่างนี้ ไม่มีอยู่โดยภาวะอย่างนี้” หรือ ?

ส. ถูกแล้ว

ป. อดีตมีอยู่โดยภาวะว่าอนาคต อดีตมีอยู่โดยภาวะว่าปัจจุบัน อนาคตมีอยู่โดยภาวะว่าอดีต อนาคตมีอยู่โดยภาวะว่าปัจจุบัน ปัจจุบันมีอยู่โดยภาวะว่าอดีต ปัจจุบันมีอยู่โดยภาวะว่าอนาคตหรือ ?

ส. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

ป. ถ้าอย่างนั้น อดีตก็มีอยู่โดยภาวะอย่างนี้ ไม่มีอยู่โดยภาวะอย่างนี้ อนาคตมีอยู่โดยภาวะอย่างนี้ ไม่มีอยู่โดยภาวะอย่างนี้ ปัจจุบันมีอยู่โดยภาวะอย่างนี้ ไม่มีอยู่โดยภาวะอย่างนี้{๔๔๔} [๓๐๖] ส. รูปมีอยู่หรือ ?

ป. มีอยู่โดยภาวะอย่างนี้ ไม่มีอยู่โดยภาวะอย่างนี้

ส. มีอยู่ก็นั้นแหละ ไม่มีอยู่ก็นั้นแหละหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

ส. มีอยู่ก็นั้นแหละ ไม่มีอยู่ก็นั้นแหละหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. อรรถว่ามีอยู่ก็คืออรรถว่าไม่มีอยู่ อรรถว่าไม่มีอยู่ก็คืออรรถว่ามีอยู่ ความมีอยู่ก็คือความไม่มีอยู่ ความไม่มีอยู่ก็คือความมีอยู่ บัญญัติว่ามีอยู่หรือว่าไม่มีอยู่ก็ดี ว่าไม่มีอยู่หรือว่ามีอยู่ก็ดี บัญญัติทั้งสองนี้ก็อย่างเดียวกัน มีอรรถอันเดียวกัน เสมอกัน เท่ากัน เหมือนกันหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

ส. เวทนา ... สัญญา ... สังขาร ... วิญญาณมีอยู่หรือ ?

ป. มีอยู่โดยภาวะอย่างนี้ ไม่มีอยู่โดยภาวะอย่างนี้

ส. มีอยู่ก็นั้นแหละ ไม่มีอยู่ก็นั้นแหละหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

ส. มีอยู่ก็นั้นแหละ ไม่มีอยู่ก็นั้นแหละหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. อรรถว่ามีอยู่ก็คืออรรถว่าไม่มีอยู่ ... เสมอกัน เท่ากัน เหมือนกันหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

ส. รูปมีอยู่โดยภาวะอย่างนี้ ไม่มีอยู่โดยภาวะอย่างนี้หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. มีอยู่โดยภาวะอย่างไร ไม่มีอยู่โดยภาวะอย่างไร ?

ป. รูปมีอยู่โดยภาวะว่ารูป รูปไม่มีอยู่โดยภาวะว่าเวทนา รูปไม่มีอยู่โดยภาวะว่าสัญญา รูปไม่มีอยู่โดยภาวะว่าสังขาร รูปไม่มีอยู่โดยภาวะว่าวิญญาณส. มีอยู่ก็นั้นแหละ ไม่มีอยู่ก็นั้นแหละหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

ส. มีอยู่ก็นั้นแหละ ไม่มีอยู่ก็นั้นแหละหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. อรรถว่ามีอยู่ก็คือว่าอรรถว่าไม่มีอยู่ ... เสมอกัน เท่ากัน เหมือนกันหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น

ส. เวทนา ... สัญญา ... สังขาร ... วิญญาณมีอยู่โดยภาวะอย่างนี้ ไม่มีอยู่โดยภาวะอย่างนี้หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. มีอยู่โดยภาวะอย่างไร ไม่มีอยู่โดยภาวะอย่างไร ?

ป. วิญญาณมีอยู่โดยภาวะว่าวิญญาณ วิญญาณไม่มีอยู่โดยภาวะว่ารูป ... วิญญาณไม่มีอยู่โดยภาวะว่าเวทนา ... วิญญาณไม่มีอยู่โดยภาวะว่าสัญญา ... วิญญาณไม่มีอยู่โดยภาวะว่าสังขารส. มีอยู่ก็นั้นแหละ ไม่มีอยู่ก็นั้นแหละหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

ส. มีอยู่ก็นั้นแหละ ไม่มีอยู่ก็นั้นแหละหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. อรรถว่ามีอยู่ก็คืออรรถว่าไม่มีอยู่ ... เสมอกัน เท่ากัน เหมือนกันหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น

{๔๔๕} ป. ท่านไม่ยอมรับว่า “รูปมีอยู่โดยภาวะอย่างนี้ ไม่มีอยู่โดยภาวะอย่างนี้ เวทนา ... สัญญา ... สังขาร ... วิญญาณมีอยู่โดยภาวะอย่างนี้ ไม่มีอยู่โดยภาวะอย่างนี้” หรือ ?

ส. ถูกแล้ว

ป. รูปมีอยู่โดยภาวะว่าเวทนา ... รูปมีอยู่โดยภาวะว่าสัญญา ... รูปมีอยู่โดยภาวะว่าสังขาร รูปมีอยู่โดยภาวะว่าวิญญาณ เวทนา ... สัญญา ... สังขาร ... วิญญาณมีอยู่โดยภาวะว่ารูป วิญญาณมีอยู่โดยภาวะว่าเวทนา ... วิญญาณมีอยู่โดยภาวะว่าสังขารหรือ ?

ส. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

ป. ถ้าอย่างนั้น รูปก็มีอยู่โดยภาวะอย่างนี้ ไม่มีอยู่โดยภาวะอย่างนี้ เวทนา ... สัญญา ... สังขาร ... วิญญาณก็มีอยู่โดยภาวะอย่างนี้ ไม่มีอยู่โดยภาวะอย่างนี้

จบ เหวัตถีติกถา

จบ มหาวรรคที่ ๑

รวมกถาที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. ปุคคลกถา ๒. ปริหานิกถา

๓. (ก) พรหมจริยกถา ๓(ข) โอธิโสกถา

๔. ชหติกถา ๕. สัพพมัตถีติกถา

๖. อดีตขันธาทิกถา ๗. เอกัจจมัตถีติกถา

๘. สติปัฏฐานกถา ๙. เหวัตถีติกถา

๒. ทุติยวรรค

(๑๐) ๑. ปรูปหารกถา

ว่าด้วยเรื่องเทวดามารดลบันดาลให้พระอรหันต์หลั่งอสุจิ

{๔๔๖} [๓๐๗] สกวาทีถามว่า การปล่อยสุกกะคืออสุจิของพระอรหันต์มีอยู่หรือ ?

ปรวาทีตอบว่า ถูกแล้ว

ส. ราคะ (ความกำหนัด) กามราคะ (ความกำหนัดในกาม) กามราคปริยุฎฐาน (กิเลสเครื่องกลุ้มรุมจิตคือกามราคะ) กามราคสังโยชน์ (กิเลสเครื่องประกอบไว้ในภพคือกามราคะ) กาโมฆะ (กิเลสดุจห้วงน้ำคือกาม) กามโยคะ (กิเลสเครื่องประกอบคือกาม) กามฉันทนิวรณ์ (กิเลสเครื่องกั้นจิตคือความพอใจในกาม) ของพระอรหันต์มีอยู่หรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๔๔๗} ส. ราคะ กามราคะ กามราคปริยุฏฐาน กามราคสังโยชน์ กาโมฆะ กามโยคะ กามฉันทนิวรณ์ไม่มีแก่พระอรหันต์หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. หากว่าราคะ กามราคะ กามราคปริยุฏฐาน กามราคสังโยชน์ กาโมฆะ กามโยคะ กามฉันทนิวรณ์ไม่มีแก่พระอรหันต์ ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “การปล่อยสุกกะคืออสุจิของพระอรหันต์มีอยู่”{๔๔๘} ส. การปล่อยสุกกะคืออสุจิของปุถุชนมีอยู่ และราคะ กามราคะ กามราคปริยุฏฐาน กามราคสังโยชน์ กาโมฆะ กามโยคะ กามฉันทนิวรณ์ของเขาก็ยังมีอยู่หรือ ?