พระอภิธรรมปิฎก · วรรคที่ ๑๙
ตถตากถา เล่ม ๓๗
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๗๘๕–๑๗๘๗ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๕/๘ ในวรรคที่ ๑๙มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระอภิธรรมปิฎก กถาวัตถุ วรรคที่ ๑๙ ตถตากถา (ฉบับหลวง เล่ม ๓๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๘๑ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๗)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๓๗ หน้า ๙๔๙–๙๕๒
ป. ถูกแล้ว
ส. ที่ต้านทานมี ๙ อย่าง ... นิพพานก็มี ๙ อย่างหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๗๘๔} [๘๔๐] ป. ท่านไม่ยอมรับว่า “การได้เป็นอสังขตะ” หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. การได้เป็นรูป เป็นเวทนา เป็นสัญญา เป็นสังขาร เป็นวิญญาณ หรือ ?
ส. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ป. ถ้าอย่างนั้น การได้ก็ต้องเป็นอสังขตะ
จบ ปัตติกถา
(๑๙๐) ๕. ตถตากถา
ว่าด้วยเรื่องตถตาเป็นอสังขตะ
{๑๗๘๕} [๘๔๑] สกวาทีถามว่า ตถตา (ความเป็นจริง) แห่งสภาวธรรมทั้งปวงเป็นอสังขตะหรือ ?
ส. เป็นนิพพาน ... เป็นอมตะหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอุตตราปถกะบางพวก ซึ่งมีความเห็นว่า ตถตา คือความเป็นจริงตามสภาวะเช่นรูปเป็นต้นแห่งสภาวธรรมทั้งปวงมีรูปเป็นต้นนั้นจัดเป็นอสังขตะ เพราะไม่นับเนื่องในสภาวธรรมมีรูปเป็นต้นซึ่งจัดเป็นสังขตะ (อภิ.ปญฺจ.อ. ๓๐๖)
ส. ตถตาแห่งสภาวธรรมทั้งปวงเป็นอสังขตะ นิพพานก็เป็นอสังขตะหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. อสังขตะมี ๒ อย่างหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. อสังขตะมี ๒ อย่างหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ที่ต้านทานมี ๒ อย่าง ... นิพพานก็มี ๒ อย่างหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๗๘๖} [๘๔๒] ส. รูปมีความเป็นรูป ความเป็นรูปก็เป็นอสังขตะมิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. เป็นนิพพาน ... เป็นอมตะหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. รูปมีความเป็นรูป ความเป็นรูปก็เป็นอสังขตะ นิพพานก็เป็นอสังขตะมิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. อสังขตะมี ๒ อย่างหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. อสังขตะมี ๒ อย่างหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ที่ต้านทานมี ๒ อย่าง ... นิพพานก็มี ๒ อย่างหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. เวทนามีความเป็นเวทนา ความเป็นเวทนา ... สัญญามีความเป็นสัญญา ความเป็นสัญญา ... สังขารมีความเป็นสังขาร ความเป็นสังขาร ... วิญญาณมีความเป็นวิญญาณ ความเป็นวิญญาณเป็นอสังขตะมิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. เป็นนิพพาน ... เป็นอมตะหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. รูปมีความเป็นรูป ความเป็นรูปเป็นอสังขตะ ... วิญญาณมีความเป็นวิญญาณ ความเป็นวิญญาณเป็นอสังขตะ ... นิพพานก็เป็นอสังขตะมิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. อสังขตะมี ๖ อย่างหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. อสังขตะมี ๖ อย่างหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ที่ต้านทานมี ๖ อย่าง ... นิพพานก็มี ๖ อย่างหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๗๘๗} [๘๔๓] ป. ท่านไม่ยอมรับว่า “ตถตาแห่งสภาวธรรมทั้งปวงเป็นอสังขตะ” หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. ตถตาแห่งสภาวธรรมทั้งปวงเป็นรูป เป็นเวทนา เป็นสัญญา เป็นสังขาร เป็นวิญญาณหรือ ?
ส. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ป. ถ้าอย่างนั้น ตถตาแห่งสภาวธรรมทั้งปวงก็ต้องเป็นอสังขตะ
จบ ตถตากถา
(๑๙๑) ๖. กุสลกถา
ว่าด้วยเรื่องนิพพานธาตุเป็นกุศล
{๑๗๘๘} [๘๔๔] สกวาทีถามว่า นิพพานธาตุเป็นกุศลหรือ ?
ส. นิพพานธาตุรับรู้อารมณ์ได้ ความนึก ... ความตั้งใจแห่งนิพพานธาตุนั้นมีอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. นิพพานธาตุรับรู้อารมณ์ไม่ได้ ความนึก ... ความตั้งใจแห่งนิพพานธาตุนั้นไม่มีมิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่า นิพพานธาตุรับรู้อารมณ์ไม่ได้ ความนึก ... ความตั้งใจแห่งนิพพานธาตุนั้นไม่มี ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “นิพพานธาตุเป็นกุศล”{๑๗๘๙} [๘๔๕] ส. อโลภะเป็นกุศล รับรู้อารมณ์ได้ ความนึก ... ความตั้งใจแห่งอโลภะนั้นมีอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอันธกะ ซึ่งมีความเห็นว่า นิพพานจัดเป็นกุศลเพราะเป็นเพียงสภาวะที่ไม่มีโทษ ซึ่งต่างจากความเห็นของฝ่ายสกวาทีที่เห็นโดยแยกแยะว่า กุศลมีความหมาย ๒ นัย คือ (๑) อนวัชชกุศล กุศลในความหมายว่าไม่มีโทษ ซึ่งเป็นภาวะที่วิปปยุตจากกิเลส จัดเข้าได้ในสภาวธรรมทั้งหมด ยกเว้นสภาวธรรมที่เป็นอกุศล และนิพพานจัดเข้าในนัยนี้ (๒) อิฏฐวิปากกุศล กุศลในความหมายว่าให้ผลอันน่าปรารถนา ซึ่งอำนวยผลให้ในภพชาติต่อไป ได้แก่สภาวธรรมที่เป็นกุศลในกุสลติกะ โดยปรวาทีมิได้แยกแยะเช่นนี้ แต่เห็นรวม ๆ ว่านิพพานเป็นกุศลทั้ง ๒ ความหมาย (อภิ.ปญฺจ.อ. ๓๐๗)
จบ ตถตากถา