พระอภิธรรมปิฎก · วรรคที่ ๑๙
กุสลกถา เล่ม ๓๗
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๗๘๘–๑๗๙๑ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๖/๘ ในวรรคที่ ๑๙มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระอภิธรรมปิฎก กถาวัตถุ วรรคที่ ๑๙ กุสลกถา (ฉบับหลวง เล่ม ๓๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๘๑ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๗)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๓๗ หน้า ๙๕๒–๙๕๔
(๑๙๑) ๖. กุสลกถา
ว่าด้วยเรื่องนิพพานธาตุเป็นกุศล
{๑๗๘๘} [๘๔๔] สกวาทีถามว่า นิพพานธาตุเป็นกุศลหรือ ?
ส. นิพพานธาตุรับรู้อารมณ์ได้ ความนึก ... ความตั้งใจแห่งนิพพานธาตุนั้นมีอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. นิพพานธาตุรับรู้อารมณ์ไม่ได้ ความนึก ... ความตั้งใจแห่งนิพพานธาตุนั้นไม่มีมิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่า นิพพานธาตุรับรู้อารมณ์ไม่ได้ ความนึก ... ความตั้งใจแห่งนิพพานธาตุนั้นไม่มี ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “นิพพานธาตุเป็นกุศล”{๑๗๘๙} [๘๔๕] ส. อโลภะเป็นกุศล รับรู้อารมณ์ได้ ความนึก ... ความตั้งใจแห่งอโลภะนั้นมีอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอันธกะ ซึ่งมีความเห็นว่า นิพพานจัดเป็นกุศลเพราะเป็นเพียงสภาวะที่ไม่มีโทษ ซึ่งต่างจากความเห็นของฝ่ายสกวาทีที่เห็นโดยแยกแยะว่า กุศลมีความหมาย ๒ นัย คือ (๑) อนวัชชกุศล กุศลในความหมายว่าไม่มีโทษ ซึ่งเป็นภาวะที่วิปปยุตจากกิเลส จัดเข้าได้ในสภาวธรรมทั้งหมด ยกเว้นสภาวธรรมที่เป็นอกุศล และนิพพานจัดเข้าในนัยนี้ (๒) อิฏฐวิปากกุศล กุศลในความหมายว่าให้ผลอันน่าปรารถนา ซึ่งอำนวยผลให้ในภพชาติต่อไป ได้แก่สภาวธรรมที่เป็นกุศลในกุสลติกะ โดยปรวาทีมิได้แยกแยะเช่นนี้ แต่เห็นรวม ๆ ว่านิพพานเป็นกุศลทั้ง ๒ ความหมาย (อภิ.ปญฺจ.อ. ๓๐๗)
ส. นิพพานธาตุเป็นกุศล รับรู้อารมณ์ได้ ความนึก ... ความตั้งใจแห่งนิพพานธาตุนั้นมีอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. อโทสะเป็นกุศล ... อโมหะเป็นกุศล ... ศรัทธา ....วิริยะ ... สติ ... สมาธิ ... ปัญญาเป็นกุศล รับรู้อารมณ์ได้ ความนึก ... ความตั้งใจแห่งปัญญานั้นมีอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. นิพพานธาตุเป็นกุศล รับรู้อารมณ์ได้ ความนึก ... ความตั้งใจแห่งนิพพานธาตุนั้นมีอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๗๙๐} ส. นิพพานธาตุเป็นกุศล แต่รับรู้อารมณ์ไม่ได้ ความนึก ... ความตั้งใจแห่งนิพพานธาตุนั้นไม่มีหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. อโลภะเป็นกุศล แต่รับรู้อารมณ์ไม่ได้ ความนึก ... ความตั้งใจแห่งอโลภะนั้นไม่มีหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. นิพพานธาตุเป็นกุศล แต่รับรู้อารมณ์ไม่ได้ ความนึก ... ความตั้งใจแห่งนิพพานธาตุนั้นไม่มีหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. อโทสะเป็นกุศล ... อโมหะเป็นกุศล ... ศรัทธา ... วิริยะ ... สติ ... สมาธิ ... ปัญญาเป็นกุศล แต่รับรู้อารมณ์ไม่ได้ ความนึก ... ความตั้งใจแห่งปัญญานั้นไม่มีหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๗๙๑} [๘๔๖] ป. ท่านไม่ยอมรับว่า “นิพพานธาตุเป็นกุศล” หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. นิพพานธาตุเป็นสภาวธรรมไม่มีโทษมิใช่หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. หากว่านิพพานธาตุเป็นสภาวธรรมไม่มีโทษ ด้วยเหตุนั้น ท่านก็ควรยอมรับว่า “นิพพานธาตุเป็นกุศล”
จบ กุสลกถา
(๑๙๒) ๗. อัจจันตนิยามกถา
ว่าด้วยเรื่องปุถุชนมีนิยามโดยส่วนเดียว
{๑๗๙๒} [๘๔๗] สกวาทีถามว่า ความเป็นผู้มีนิยามโดยส่วนเดียวมีอยู่แก่ปุถุชนหรือ ?
ส. บุคคลผู้ทำมาตุฆาตเป็นผู้มีนิยามโดยส่วนเดียว บุคคลผู้ทำปิตุฆาต ... บุคคลผู้ทำอรหันตฆาต ... บุคคลผู้ทำโลหิตุปาท ... บุคคลผู้ทำสังฆเภท เป็นผู้แน่นอนโดยส่วนเดียวหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอุตตราปถกะ ซึ่งมีความเห็นว่า ปุถุชนคือนิยตมิจฉาทิฏฐิ บุคคลมีนิยามคือความกำหนดแน่นอนแห่งคติที่ไปเกิดในอบายโดยส่วนเดียว คือ ไม่มีโอกาสพ้นจากอบายกลับไปเกิดในสุคติภูมิได้ เพราะอาศัยพระสูตรที่ว่า ‘บุคคลที่จมแล้วคราวเดียวก็จมลงเลย’ (องฺ.สตฺตก. (แปล) ๒๓/๑๕/๑๙, อภิ.ปุ. (แปล) ๓๖/๒๓/๑๗๑,๒๐๓/๒๗๒) ดังนี้เป็นข้ออ้าง ซึ่งต่างจากความเห็นของฝ่ายสกวาทีที่เห็นว่ามีโอกาสพ้นจากอบายได้ (อภิ.ปญฺจ.อ. ๓๐๗)
จบ กุสลกถา