พระอภิธรรมปิฎก · วรรคที่ ๑๓
ธัมมตัณหา อัพยากตาติกถา เล่ม ๓๗
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๕๓๔–๑๕๔๒ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๙/๑๐ ในวรรคที่ ๑๓มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระอภิธรรมปิฎก กถาวัตถุ วรรคที่ ๑๓ ธัมมตัณหา อัพยากตาติกถา (ฉบับหลวง เล่ม ๓๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๘๑ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๗)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๓๗ หน้า ๗๘๗–๗๙๑
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ราคานุสัยนอนเนื่องอยู่ในสุขเวทนา ปฏิฆานุสัยนอนเนื่องอยู่ในทุกขเวทนามิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าราคานุสัยนอนเนื่องอยู่ในสุขเวทนา ปฏิฆานุสัยนอนเนื่องอยู่ในทุกขเวทนา ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “ความยินดีในสิ่งที่ไม่น่าชอบใจมีอยู่”{๑๕๓๓} [๖๗๕] ป. ท่านไม่ยอมรับว่า “ความยินดีในสิ่งที่ไม่น่าชอบใจมีอยู่” หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า “กุมารนั้นเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยความยินดียินร้ายอย่างนี้เสวยเวทนาอย่างใดอย่างหนึ่ง เป็นสุขบ้าง เป็นทุกข์บ้าง มิใช่ทุกข์มิใช่สุขบ้าง ย่อมเพลิดเพลิน บ่นถึง ติดใจเวทนานั้นอยู่” ดังนี้ มีพระสูตรอยู่จริง มิใช่หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. ถ้าอย่างนั้น ความยินดีในสิ่งที่ไม่น่าชอบใจก็มีอยู่
จบ อสาตราคกถา
(๑๓๔) ๙. ธัมมตัณหาอัพยากตาติกถา
ว่าด้วยเรื่องธัมมตัณหาเป็นอัพยากฤต
{๑๕๓๔} [๖๗๖] สกวาทีถามว่า ธัมมตัณหาเป็นอัพยากฤตหรือ ?
- ๑พึงดูเทียบใน ม.มู. (แปล) ๑๒/๔๐๙/๔๙๘
ส. ธัมมตัณหาเป็นอัพยากฤตฝ่ายวิบาก เป็นอัพยากฤตฝ่ายกิริยา เป็นรูป เป็นนิพพาน เป็นจักขายตนะ ... เป็นโผฏฐัพพายตนะหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๕๓๕} ส. ธัมมตัณหาเป็นอัพยากฤตหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. รูปตัณหาเป็นอัพยากฤตหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ธัมมตัณหาเป็นอัพยากฤตหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. สัททตัณหา ... คันธตัณหา ... รสตัณหา ... โผฏฐัพพตัณหา เป็นอัพยากฤตหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๕๓๖} ส. รูปตัณหาเป็นอกุศลหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ธัมมตัณหาเป็นอกุศลหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายปุพพเสลิยะ ซึ่งมีความเห็นว่า ธัมมตัณหา (ตัณหาในธรรมารมณ์ คือ ความยินดีติดใจในอารมณ์ทางใจหรือสิ่งที่จิตนึกคิด) เป็นอัพยากฤต (เป็นสภาวะกลาง ๆไม่จัดเป็นกุศลหรืออกุศล) โดยให้เหตุผลว่า ในบรรดาตัณหาทั้ง ๖ เหล่านี้ คือ รูปตัณหา สัททตัณหา คันธตัณหา รสตัณหา โผฏฐัพพตัณหา ธัมมตัณหา ตัณหาที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ท้ายสุดคือธัมมตัณหา ฉะนั้น ธัมมตัณหาจึงจัดเป็นอัพยากฤต (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๗๒)
ส. สัททตัณหา ... โผฏฐัพพตัณหาเป็นอกุศลหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ธัมมตัณหาเป็นอกุศลหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๕๓๗} [๖๗๗] ส. ธัมมตัณหาเป็นอัพยากฤตหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ตัณหาพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าเป็นอกุศล มิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าตัณหาพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าเป็นอกุศล ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “ธัมมตัณหาเป็นอัพยากฤต”{๑๕๓๘} ส. ธัมมตัณหาเป็นอัพยากฤตหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ความโลภพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าเป็นอกุศล และธัมมตัณหาก็เป็นความโลภ มิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าความโลภพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าเป็นอกุศล และธัมมตัณหาก็เป็นความโลภ ท่าย<*>ก็ไม่ควรยอมรับว่า “ธัมมตัณหาเป็นอัพยากฤต”{๑๕๓๙} [๖๗๘] ส. โลภะคือธัมมตัณหาเป็นอัพยากฤตหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. โลภะคือรูปตัณหาเป็นอัพยากฤตหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
- ท่าน - ผู้รวบรวม
ส. โลภะคือธัมมตัณหาเป็นอัพยากฤตหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. โลภคือสัททตัณหา ... คือโผฏฐัพพตัณหาเป็นอัพยากฤตหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๕๔๐} ส. โลภะคือรูปตัณหาเป็นอกุศลหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. โลภะคือธัมมตัณหาเป็นอกุศลหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. โลภ ะคือสัททตัณหา ... คือโผฏฐัพพตัณหาเป็นอกุศลหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. โลภะคือธัมมตัณหาเป็นอกุศลหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๕๔๑} [๖๗๙] ส. ธัมมตัณหาเป็นอัพยากฤตหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า “ตัณหาอันทำให้เกิดในภพใหม่ ประกอบด้วยความกำหนัดด้วยอำนาจความพอใจ มีความเพลิดเพลินยิ่งนักในอารมณ์นั้น ๆ ได้แก่กามตัณหา ภวตัณหา วิภวตัณหา” ดังนี้ มีพระสูตรอยู่จริง มิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ถ้าอย่างนั้น ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “ธัมมตัณหาเป็นอัพยากฤต”
- ๑พึงดูเทียบใน วิ.มหา. (แปล) ๔/๑๔/๒๓, ที.ม. (แปล) ๑๐/๔๐๐/๓๖๓-๓๖๔
{๑๕๔๒} [๖๘๐] ป. ท่านไม่ยอมรับว่า “ธัมมตัณหาเป็นอัพยากฤต” หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. ตัณหานั้นเป็นธัมมตัณหามิใช่หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. หากว่าตัณหานั้นเป็นธัมมตัณหา ด้วยเหตุนั้น ท่านก็ควรยอมรับว่า “ธัมมตัณหาเป็นอัพยากฤต”
จบ ธัมมตัณหาอัพยากตาติตกถา
(๑๓๕) ๑๐. ธัมมตัณหานทุกขสมุทโยติกถา
ว่าด้วยเรื่องธัมมตัณหาไม่เป็นทุกขสมุทัย
{๑๕๔๓} [๖๘๑] สกวาทีถามว่า ธัมมตัณหาไม่เป็นทุกขสมุทัยหรือ ?
ส. รูปตัณหาไม่เป็นทุกขสมุทัยหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ธัมมตัณหาไม่เป็นทุกขสมุทัยหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. สัททตัณหา ... คันธตัณหา ... รสตัณหา ... โผฏฐัพพตัณหาไม่เป็นทุกขสมุทัยหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
- ๑ปรวาทีในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายปุพพเสลิยะ ซึ่งมีความเห็นว่า ธัมมตัณหาไม่เป็นทุกขสมุทัย (เหตุให้ทุกข์เกิด) โดยตีความตามพยัญชนะว่า เพราะเหตุที่ตัณหานั้นพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกว่าธัมมตัณหา ฉะนั้น จึงไม่จัดเป็นทุกขสมุทัย (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๗๒)
จบ ธัมมตัณหา อัพยากตาติกถา