พระอภิธรรมปิฎก · วรรคที่ ๑๓
ธัมมตัณหา อัพยากตาติกถา เล่ม ๓๗
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๕๓๔–๑๕๔๒ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๙/๑๐ ในวรรคที่ ๑๓มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
_______
๑๓. เตรสมวคฺต
(๑๓๔) ๙. ธมฺมตณฺหาอพฺยากตาติกถา
๙. ธัมมตัณหาอัพยากตาติกถา (๑๓๔)
ว่าด้วยธัมมตัณหาเป็นอัพยากฤต
พระอภิธรรมปิฎก กถาวัตถุ วรรคที่ ๑๓ ธัมมตัณหา อัพยากตาติกถา (ฉบับหลวง เล่ม ๓๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๘๑ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๗)
บาลี (มหาจุฬาฯ) เล่ม ๓๗ หน้า ๔๐๔–๔๐๖ · ไทย (มหาจุฬาฯ ๒) เล่ม ๓๗ หน้า ๗๒๖–๗๒๙
*ธมฺมตณฺหา อพฺยากตาติ? อามนฺตา. วิปากาพฺยากตา กิริยาพฺยากตา รูปํ นิพฺพานํ จกฺขายตนํ ฯเปฯ โผฏฺฐพฺพายตนนฺติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ *ธมฺมตณฺหา อพฺยากตาติ? อามนฺตา. รูปตณฺหา อพฺยากตาติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ ธมฺมตณฺหา อพฺยากตาติ? อามนฺตา. สทฺทตณฺหา ฯเปฯ คนฺธตณฺหา ฯเปฯ รสตณฺหา ฯเปฯ โผฏฺฐพฺพ-ตณฺหา อพฺยากตาติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ
*รูปตณฺหา อกุสลาติ? อามนฺตา. ธมฺมตณฺหา อกุสลาติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ สทฺทตณฺหา ฯเปฯ โผฏฺฐพฺพตณฺหา อกุสลาติ? อามนฺตา. ธมฺมตณฺหา อกุสลาติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ
สก. ธัมมตัณหาเป็นอัพยากฤตใช่ไหม
สก. ธัมมตัณหาเป็นอัพยากฤตฝ่ายวิบาก เป็นอัพยากฤตฝ่ายกิริยา เป็นรูป เป็นนิพพาน เป็นจักขายตนะ ฯลฯ เป็นโผฏฐัพพายตนะใช่ไหมปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ
สก. ธัมมตัณหาเป็นอัพยากฤตใช่ไหม
ปร. ใช่
สก. รูปตัณหาเป็นอัพยากฤตใช่ไหม
ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ
สก. ธัมมตัณหาเป็นอัพยากฤตใช่ไหม
ปร. ใช่
สก. สัททตัณหา ฯลฯ คันธตัณหา ฯลฯ รสตัณหา ฯลฯ โผฏฐัพพตัณหา เป็นอัพยากฤตใช่ไหมปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ
สก. รูปตัณหาเป็นอกุศลใช่ไหม
ปร. ใช่
สก. ธัมมตัณหาเป็นอกุศลใช่ไหม
ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ
สก. สัททตัณหา ฯลฯ โผฏฐัพพตัณหา เป็นอกุศลใช่ไหม
ปร. ใช่
สก. ธัมมตัณหาเป็นอกุศลใช่ไหม
ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ
- ๑ปร. หมายถึงภิกษุในนิกายปุพพเสลิยะ (อภิ.ปญฺจ.อ. ๖๗๖/๒๗๒)
- ๒เพราะมีความเห็นว่า ตัณหาที่มีความยินดีในกุศลธรรมและในโลกุตตรธรรม เรียกว่าธัมมตัณหา ธัมมตัณหานี้จัดเป็นอัพยากฤต ซึ่งต่างกับความเห็นของสกวาทีที่เห็นว่า ความยินดีในกุศลธรรมและ ในโลกุตตรธรรมไม่จัดเป็นตัณหา แต่จัดเป็นฉันทะ ดังนั้น จึงนับเข้าในกุศลเท่านั้น (อภิ.ปญฺจ.อ. ๖๗๖-๖๘๐/๒๗๒)
*ธมฺมตณฺหา อพฺยากตาติ? อามนฺตา. นนุ ตณฺหา อกุสลา วุตฺตา ภควตาติ? อามนฺตา. หญฺจิ ตณฺหา อกุสลา วุตฺตา ภควตา, โน จ วต เร วตฺตพฺเพ “ธมฺมตณฺหา อพฺยากตา”ติ.
*ธมฺมตณฺหา อพฺยากตาติ? อามนฺตา. นนุ โลโภ อกุสโล วุตฺโต ภควตา, ธมฺมตณฺหา โลโภติ? อามนฺตา. หญฺจิ โลโภ อกุสโล วุตฺโต ภควตา, ธมฺมตณฺหา โลโภ, โน จ วต เร วตฺตพฺเพ “ธมฺมตณฺหา อพฺยากตา”ติ.
สก. ธัมมตัณหาเป็นอัพยากฤตใช่ไหม
ปร. ใช่
สก. ตัณหาพระผู้มีพระภาคตรัสว่าเป็นอกุศลมิใช่หรือ
ปร. ใช่
สก. หากตัณหา พระผู้มีพระภาคตรัสว่าเป็นอกุศล ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “ธัมมตัณหาเป็นอัพยากฤต”สก. ธัมมตัณหาเป็นอัพยากฤตใช่ไหม
ปร. ใช่
สก. โลภะพระผู้มีพระภาคตรัสว่าเป็นอกุศล ธัมมตัณหาเป็นโลภะมิใช่หรือ
ปร. ใช่
สก. หากโลภะ พระผู้มีพระภาคตรัสว่าเป็นอกุศล ธัมมตัณหาเป็นโลภะ ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “ธัมมตัณหาเป็นอัพยากฤต”
*ธมฺมตณฺหา โลโภ อพฺยากโตติ? อามนฺตา. รูปตณฺหา โลโภ อพฺยากโตติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ ธมฺมตณฺหา โลโภ อพฺยากโตติ? อามนฺตา. สทฺทตณฺหา ฯเปฯ โผฏฺฐพฺพตณฺหา โลโภ อพฺยากโตติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ
*รูปตณฺหา โลโภ อกุสโลติ? อามนฺตา. ธมฺมตณฺหา โลโภ อกุสโลติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ สทฺทตณฺหา ฯเปฯ โผฏฺฐพฺพตณฺหา โลโภ อกุสโลติ? อามนฺตา. ธมฺมตณฺหา โลโภ อกุสโลติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ
สก. โลภะคือธัมมตัณหาเป็นอัพยากฤตใช่ไหม
ปร. ใช่
สก. โลภะคือรูปตัณหาเป็นอัพยากฤตใช่ไหม
ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ
สก. โลภะคือธัมมตัณหาเป็นอัพยากฤตใช่ไหม
ปร. ใช่
สก. โลภะคือสัททตัณหา ฯลฯ โลภะคือโผฏฐัพพตัณหา เป็นอัพยากฤตใช่ไหมปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ
สก. โลภะคือรูปตัณหาเป็นอกุศลใช่ไหม
ปร. ใช่
สก. โลภะคือธัมมตัณหาเป็นอกุศลใช่ไหม
ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ
สก. โลภะคือสัททตัณหา ฯลฯ โลภะคือโผฏฐัพพตัณหา เป็นอกุศลใช่ไหมปร. ใช่
สก. โลภะคือธัมมตัณหาเป็นอกุศลใช่ไหม
ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ
*ธมฺมตณฺหา อพฺยากตาติ? อามนฺตา. นนุ วุตฺตํ ภควตา “ยายํ ตณฺหา โปโนพฺภวิกา นนฺทีราคสหคตา ตตฺรตตฺราภินนฺทินี. เสยฺยถีทํ: กามตณฺหา ภวตณฺหา วิภวตณฺหา”ติ (๑) อตฺเถว สุตฺตนฺโตติ? อามนฺตา. เตน หิ น วตฺตพฺพํ “ธมฺมตณฺหา อพฺยากตา”ติ.
- ๑วินย. ๔/๑๔/๑๔, ที.ม. ๑๐/๔๐๗/๒๖๒
สก. ธัมมตัณหาเป็นอัพยากฤตใช่ไหม
ปร. ใช่
สก. พระสูตรที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ว่า “ตัณหาอันทำให้เกิดอีก ประกอบ ด้วยความเพลิดเพลินและความกำหนัด มีปกติให้เพลิดเพลินในอารมณ์นั้น ๆ คือ กามตัณหา ภวตัณหา วิภวตัณหา” มีอยู่จริงมิใช่หรือปร. ใช่
สก. ดังนั้น ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “ธัมมตัณหาเป็นอัพยากฤต”
- ๑ดูเทียบ วิ.ม. (แปล) ๔/๑๔/๒๑, ที.ม. (แปล) ๑๐/๔๐๐/๓๒๙-๓๓๑
*น วตฺตพฺพํ “ธมฺมตณฺหา อพฺยากตา”ติ? อามนฺตา. นนุ สา ธมฺมตณฺหาติ? อามนฺตา. หญฺจิ สา ธมฺมตณฺหา, เตน วต เร วตฺตพฺเพ “ธมฺมตณฺหา อพฺยากตา”ติ. ธมฺมตณฺหา อพฺยากตาติกถา นิฏฺฐิตา.
ปร. ท่านไม่ยอมรับว่า “ธัมมตัณหาเป็นอัพยากฤต” ใช่ไหม
สก. ใช่
ปร. ตัณหานั้นเป็นธัมมตัณหามิใช่หรือ
สก. ใช่
ปร. หากตัณหานั้นเป็นธัมมตัณหา ดังนั้น ท่านจึงควรยอมรับว่า “ธัมมตัณหาเป็นอัพยากฤต”
ธัมมตัณหาอัพยากตาติกถา จบ
จบ ธัมมตัณหา อัพยากตาติกถา