พระอภิธรรมปิฎก · วรรคที่ ๑๓
อสาตราคกถา เล่ม ๓๗
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๕๓๑–๑๕๓๓ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๘/๑๐ ในวรรคที่ ๑๓มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระอภิธรรมปิฎก กถาวัตถุ วรรคที่ ๑๓ อสาตราคกถา (ฉบับหลวง เล่ม ๓๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๘๑ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๗)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๓๗ หน้า ๗๘๕–๗๘๗
ส. ถ้าอย่างนั้น ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “สภาวธรรมที่เป็นกุศลและอกุศล ที่มีโทษและไม่มีโทษ ที่เลวและประณีต ที่เป็นฝ่ายดำและฝ่ายขาว ซึ่งเป็นข้าศึกกัน มารวมกันได้”
{๑๕๓๐} [๖๗๓) ป. ท่านไม่ยอมรับว่า “ผู้เข้าสมาบัติย่อมยินดี ความยินดีรักใครในฌาน มีฌานเป็นอารมณ์” หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้สงัดแล้วจากกาม ... บรรลุปฐมฌานอยู่ เธอพอใจชอบใจปฐมฌานนั้นและถึงความปลื้มใจด้วยปฐมฌานนั้น ... เพราะวิตกและวิจารสงบระงับไป บรรลุทุติยฌาน ... บรรลุตติยฌาน ... บรรลุจตุตถฌานอยู่ เธอพอใจชอบใจปฐมฌานนั้นและถึงความปลื้มใจด้วยปฐมฌานนั้น” ดังนี้ มีพระสูตรอยู่จริง มิใช่หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. ถ้าอย่างนั้น ผู้เข้าสมาบัติย่อมยินดี ความยินดีรักใคร่ในฌานก็ต้องมีฌานเป็นอารมณ์
จบ สมาปันโนอัสสาเทติกถา
(๑๓๓) ๘. อสาตราคกถา
ว่าด้วยเรื่องความยินดีในสิ่งที่ไม่น่าชอบใจมีอยู่
{๑๕๓๑} [๖๗๔] สกวาทีถามว่า ความยินดีในสิ่งที่ไม่น่าชอบใจมีอยู่หรือ ?
- ๑พึงดูเทียบใน องฺ.จตุกฺก. (แปล) ๒๑/๑๒๓/๒๐๔-๒๐๖
ส. สัตว์ทั้งหลายเป็นผู้ชื่นชมยิ่งในทุกข์มีอยู่ บางพวกที่ปรารถนา กระหยิ่ม แสวงหา ค้นหา เสาะหาทุกข์ หมกมุ่นทุกข์ดำรงอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. สัตว์ทั้งหลายเป็นผู้ชื่นชมยิ่งในสุขมีอยู่ บางพวกที่ปรารถนา กระหยิ่ม แสวงหา ค้นหา เสาะหาสุข หมกมุ่นสุขดำรงอยู่ มิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าสัตว์ทั้งหลายเป็นผู้ชื่นชมยิ่งในสุขมีอยู่ บางพวกที่ปรารถนา กระหยิ่ม แสวงหา ค้นหา เสาะหาสุข หมกมุ่นสุขดำรงอยู่ ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “ความยินดีในสิ่งที่ไม่น่าชอบใจมีอยู่”{๑๕๓๒} ส. ความยินดีในสิ่งที่ไม่น่าชอบใจมีอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ราคานุสัยนอนเนื่องอยู่ในทุกขเวทนา ปฏิฆานุสัยนอนเนื่องอยู่ในสุขเวทนาหรือ ?
- ๑ปรวาทีในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอุตตราปถกะ ซึ่งมีความเห็นว่าความเพลิดเพลินด้วยอำนาจ ความกำหนัดยินดีแม้ในทุกขเวทนาก็มีอยู่ ฉะนั้น ความยินดีในสิ่งที่ไม่น่าชอบใจก็มีได้ เพราะอาศัยคำว่า ‘อภินนฺทติ ย่อมเพลิดเพลิน’ ที่พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าตรัสไว้โดยทรงมุ่งแสดงความเพลิดเพลินในสิ่งที่พิจารณาเห็นในพระสูตรที่ว่า ‘กุมารนั้นเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยความยินดียินร้าย อย่างนี้เสวยเวทนาอย่างใดอย่างหนึ่ง เป็นสุขบ้าง เป็นทุกข์บ้าง มิใช่ทุกข์มิใช่สุขบ้าง ย่อมเพลิดเพลิน บ่นถึง ติดใจเวทนานั้นอยู่’ (ม.มู. (แปล) ๑๒/๔๐๙/๔๙๘) ดังนี้เป็นข้ออ้าง ซึ่งต่างจากความเห็นของฝ่ายสกวาทีที่เห็นโดยแยกแยะว่า เป็นไปไม่ได้ที่บุคคลจะยินดีในสิ่งที่ไม่น่าชอบใจหรือมีความยินดีในทุกขเวทนาโดยตรง นอกเสียจากบุคคลนั้นจะพิจารณาเห็นสภาวธรรมที่มีลักษณะเสวยอารมณ์หรือพิจารณาเห็นทุกขเวทนาโดยความเป็นตัวตน จึงจะยินดีทุกขเวทนาด้วยความเพลิดเพลินในการพิจารณาเห็นกล่าวคือมีความภูมิใจในความเห็นของตน (ทิฏฐิมัญญนา) หรือไม่ก็ยินดีความเปลี่ยนแปรจากทุกขเวทนาไปสู่สุขเวทนา ดังเช่นคนที่ปรารถนากามสุขแต่ถูกทุกขเวทนาครอบงำ ก็ยินดีทุกขเวทนานั้นได้ (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๗๑)
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ราคานุสัยนอนเนื่องอยู่ในสุขเวทนา ปฏิฆานุสัยนอนเนื่องอยู่ในทุกขเวทนามิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าราคานุสัยนอนเนื่องอยู่ในสุขเวทนา ปฏิฆานุสัยนอนเนื่องอยู่ในทุกขเวทนา ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “ความยินดีในสิ่งที่ไม่น่าชอบใจมีอยู่”{๑๕๓๓} [๖๗๕] ป. ท่านไม่ยอมรับว่า “ความยินดีในสิ่งที่ไม่น่าชอบใจมีอยู่” หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า “กุมารนั้นเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยความยินดียินร้ายอย่างนี้เสวยเวทนาอย่างใดอย่างหนึ่ง เป็นสุขบ้าง เป็นทุกข์บ้าง มิใช่ทุกข์มิใช่สุขบ้าง ย่อมเพลิดเพลิน บ่นถึง ติดใจเวทนานั้นอยู่” ดังนี้ มีพระสูตรอยู่จริง มิใช่หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. ถ้าอย่างนั้น ความยินดีในสิ่งที่ไม่น่าชอบใจก็มีอยู่
จบ อสาตราคกถา
(๑๓๔) ๙. ธัมมตัณหาอัพยากตาติกถา
ว่าด้วยเรื่องธัมมตัณหาเป็นอัพยากฤต
{๑๕๓๔} [๖๗๖] สกวาทีถามว่า ธัมมตัณหาเป็นอัพยากฤตหรือ ?
- ๑พึงดูเทียบใน ม.มู. (แปล) ๑๒/๔๐๙/๔๙๘
จบ อสาตราคกถา