พระอภิธรรมปิฎก · วรรคที่ ๑๓
กุสลจิตตปฏิลาภกถา เล่ม ๓๗
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๕๑๕–๑๕๑๗ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๒/๑๐ ในวรรคที่ ๑๓มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระอภิธรรมปิฎก กถาวัตถุ วรรคที่ ๑๓ กุสลจิตตปฏิลาภกถา (ฉบับหลวง เล่ม ๓๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๘๑ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๗)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๓๗ หน้า ๗๗๒–๗๗๓
(๑๒๗) ๒. กุสลจิตตปฏิลาภกถา
ว่าด้วยเรื่องบุคคลผู้กัปปัฏฐะมีกุศลจิตไม่ได้
{๑๕๑๕} [๖๕๘] สกวาทีถามว่า บุคคลผู้กัปปัฏฐะไม่พึงกลับได้กุศลจิตหรือ ?
ส. บุคคลผู้กัปปัฏฐะพึงให้ทานหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าบุคคลผู้กัปปัฏฐะพึงให้ทาน ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “บุคคลผู้กัปปัฏฐะไม่พึงกลับได้กุศลจิต”{๑๕๑๖} ส. บุคคลผู้กัปปัฏฐะไม่พึงกลับได้กุศลจิตหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. บุคคลผู้กัปปัฏฐะพึงให้จีวร ... พึงให้บิณฑบาต ... พึงให้เสนาสนะ ... พึงให้คิลานปัจจัยเภสัชบริขาร ... พึงให้ของควรเคี้ยว ... พึงให้ของกิน ... พึงให้นํ้าดื่ม ... พึงไหว้พระเจดีย์ ... พึงยกดอกไม้ ของหอม เครื่องลูบไล้ขึ้นบูชาพระเจดีย์ ... พึงทำประทักษิณพระเจดีย์หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าบุคคลผู้กัปปัฏฐะพึงทำประทักษิณพระเจดีย์ ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “บุคคลผู้กัปปัฏฐะไม่พึงกลับได้กุศลจิต” ...
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอุตตราปถกะ ซึ่งมีความเห็นว่า บุคคลผู้กัปปัฏฐะย่อมไม่กลับได้กุศลจิตใด ๆ ทั้งสิ้น คือไม่มีโอกาสที่กุศลจิตทุกดวงจะเกิดขึ้นแก่บุคคลผู้กัปปัฏฐะ โดยไม่แยกแยะเหมือนกับความเห็นของฝ่ายสกวาทีที่เห็นว่า บุคคลผู้กัปปัฏฐะย่อมกลับได้เฉพาะกุศลจิตที่เป็นกามาวจร (เช่น การให้ทาน รักษาศีล) เท่านั้น แต่จะไม่กลับได้กุศลจิตชั้นสูง คือมหัคคตกุศลจิตหรือโลกุตตรกุศลจิต (ไม่สามารถบรรลุฌานหรือมรรคผลได้) กล่าวง่าย ๆ คือฝ่ายปรวาทีเห็นว่า บุคคลผู้กัปปัฏฐะไม่มีวันทำคุณความดีใด ๆ ขึ้นอีกต่อไป แต่สกวาทีเห็นว่าสามารถทำกุศลขั้นหยาบได้ แต่กุศลนั้นจะไม่อำนวยผลในการปฏิสนธิ (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๖๗)
{๑๕๑๗} [๖๕๙] ป. บุคคลผู้กัปปัฏฐะพึงกลับได้กุศลจิตหรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. บุคคลผู้กัปปัฏฐะพึงกลับได้กุศลจิตอันเป็นการออกจากอกุศลจิตที่เป็นเหตุดำรงอยู่ตลอดกัปนั้นหรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. พึงกลับได้กุศลจิตที่เป็นรูปาวจร ... ที่เป็นอรูปาวจร ... ที่เป็นโลกุตตระหรือ ?
ส. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
จบ กุสลจิตตปฏิลาภกถา
(๑๒๘) ๓. อนันตราปยุตตกถา
ว่าด้วยเรื่องผู้ใช้ให้ทำอนันตริยกรรมบรรลุมรรคผลไม่ใด้
{๑๕๑๘} [๖๖๐] ปรวาทีถามว่า บุคคลผู้ใช้ให้ทำอนันตริยกรรมพึงก้าวลงสู่สัมมัตตนิยามได้หรือ ?
สกวาทีตอบว่า ถูกแล้ว
ป. พึงก้าวลงสู่มิจฉัตตนิยามและสัมมัตตนิยามได้ทั้งสองอย่างหรือ ?
ส. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอุตตราปถกะ ซึ่งมีความเห็นว่า บุคคลผู้ที่สั่งหรือใช้ให้คนอื่นทำอนันตริยกรรมเช่นฆ่ามารดาเป็นต้นต้องได้รับผลของอนันตริยกรรมเป็นมิจฉัตตนิยาม คือตายไปตกนรกอย่างแน่นอน ไม่สามารถก้าวลงสู่สัมมัตตนิยามคือบรรลุมรรคผลได้ ไม่ว่ากรณีใด ๆ โดยไม่แยกแยะเหมือนกับความเห็นของฝ่ายสกวาทีที่เห็นแยกเป็น ๒ ประเด็น คือ (๑) กรณีที่ผู้รับคำสั่งทำผิดพลาดไม่ตรงตามคำสั่ง ในกรณีนี้ผู้สั่งไม่ต้องรับผลของอนันตริยกรรม สามารถบรรลุมรรคผลได้ (๒) กรณีที่ผู้รับคำสั่งทำไม่ผิดพลาดตรงตามคำสั่ง ในกรณีนี้ผู้สั่งต้องได้รับผลของอนันตริยกรรมอย่างแน่นอน โดยไม่สามารถบรรลุมรรคผลได้ (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๖๗)
จบ กุสลจิตตปฏิลาภกถา