พระอภิธรรมปิฎก · วรรคที่ ๑๑
อนิจจตากถา เล่ม ๓๗
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๔๗๒–๑๔๗๕ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๘/๘ ในวรรคที่ ๑๑มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระอภิธรรมปิฎก กถาวัตถุ วรรคที่ ๑๑ อนิจจตากถา (ฉบับหลวง เล่ม ๓๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๘๑ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๗)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๓๗ หน้า ๗๔๓–๗๔๗
ส. ความตั้งอยู่แห่งความตั้งอยู่แห่งวิญญาณนั้นก็เป็นภาวะที่สำเร็จแล้วหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ความตั้งอยู่แห่งความตั้งอยู่แห่งวิญญาณนั้นเป็นภาวะที่สำเร็จแล้วหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ความตั้งอยู่นั้น ๆ แล ไม่มีการทำที่สุดแห่งทุกข์ ไม่มีความขาดตอนแห่งวัฏฏะ ไม่มีอนุปาทาปรินิพพานหรือป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
จบ ธัมมัฎฐิตตากถา
(๑๑๕) ๑๐. อนิจจตากถา
ว่าด้วยเรื่องความไม่เที่ยงเป็นภาวะสำเร็จรูป
{๑๔๗๒} [๖๒๘] สกวาทีถามว่า ความไม่เที่ยงเป็นภาวะที่สำเร็จแล้วหรือ ?
ส. ความไม่เที่ยงแห่งความไม่เที่ยงนั้นก็เป็นภาวะที่สำเร็จแล้วหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ความไม่เที่ยงแห่งความไม่เที่ยงนั้นก็เป็นภาวะที่สำเร็จแล้วหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอันธกะ ซึ่งมีความเห็นว่า แม้ความไม่เที่ยงแห่งรูปเป็นต้น ที่เป็นของไม่เที่ยงก็เป็นภาวะที่สำเร็จรูปบริบูรณ์แล้ว (ถูกกำหนดไว้ล่วงหน้าให้เปลี่ยนแปลงไม่ได้) เหมือนกับสภาวธรรมมีรูปเป็นต้น (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๖๐)
ส. ความไม่เที่ยงนั้น ๆ แล ไม่มีการทำที่สุดแห่งทุกข์ ไม่มีความขาดตอนแห่งวัฏฏะ ไม่มีอนุปาทาปรินิพพานหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๔๗๓} ส. ชราเป็นภาวะที่สำเร็จแล้วหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ความชราแห่งชรานั้นก็เป็นภาวะที่สำเร็จแล้วหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ความชราแห่งชรานั้นก็เป็นภาวะที่สำเร็จแล้วหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ความชรานั้น ๆ แล ไม่มีการทำที่สุดแห่งทุกข์ ไม่มีความขาดตอนแห่งวัฏฏะ ไม่มีอนุปาทาปรินิพพานหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๔๗๔} ส. มรณะเป็นภาวะที่สำเร็จแล้วหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ความตายแห่งความตายนั้นก็เป็นภาวะที่สำเร็จแล้วหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ความตายแห่งความตายนั้นก็เป็นภาวะที่สำเร็จแล้วหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ความตายนั้น ๆ แล ไม่มีการทำที่สุดแห่งทุกข์ ไม่มีความ ขาดตอนแห่งวัฏฏะ ไม่มีอนุปาทาปรินิพพานหรือป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๔๗๕} [๖๒๙] ส. รูปเป็นภาวะที่สำเร็จแล้ว แต่ความไม่เที่ยงแห่งรูปก็มีอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ความไม่เที่ยงเป็นภาวะที่สำเร็จแล้ว แต่ความไม่เที่ยงแห่งความไม่เที่ยงก็มีอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. รูปเป็นภาวะที่สำเร็จแล้ว แต่ความชราแห่งรูปก็มีอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ความชราเป็นภาวะที่สำเร็จแล้ว แต่ความชราแห่งความชราก็มีอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. รูปเป็นภาวะที่สำเร็จแล้ว แต่ความแตก ความอันตรธานแห่งรูปก็มีอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ความตายเป็นภาวะที่สำเร็จแล้ว แต่ความแตก ความอันตรธานแห่งมรณะก็มีอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. เวทนา ... สัญญา ... สังขาร ... วิญญาณเป็นภาวะที่สำเร็จแล้ว แต่ความไม่เที่ยงแห่งวิญญาณก็มีอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ความไม่เที่ยงเป็นภาวะที่สำเร็จแล้ว แต่ความไม่เที่ยงแห่งความไม่เที่ยงก็มีอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. วิญญาณเป็นภาวะที่สำเร็จแล้ว แต่ความชราแห่งวิญญาณก็มีอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ความชราเป็นภาวะที่สำเร็จแล้ว แต่ความชราแห่งความชราก็มีอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. วิญญาณเป็นภาวะที่สำเร็จแล้ว แต่ความแตก ความอันตรธานแห่งวิญญาณก็มีอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ความตายเป็นภาวะที่สำเร็จแล้ว แต่ความแตก ความอันตรธานแห่งมรณะก็มีอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
จบ อนิจจตากถา
จบ เอกาทสมวรรค
รวมกถาที่มีในวรรคนี้ คือ
๑-๓. ติสโสปิอนุสยกถา ๔. ญาณกถา
๕. ญาณังจิตตวิปปยุตตันติกถา ๖. อิทังทุกขันติกถา
๗. อิทธิพลกถา ๘. สมาธิกถา
๙. ธัมมัฏฐิตตากถา ๑๐. อนิจจตากถา
๑๒. ทวาทสมวรรค
(๑๑๖) ๑. สังวโรกัมมันติกถา
ว่าด้วยเรื่องความสำรวมและไม่สำรวมเป็นกรรม
{๑๔๗๖} [๖๓๐] สกวาทีถามว่า ความสำรวมเป็นกรรมหรือ ?
ส. ความสำรวมในจักขุนทรีย์เป็นจักขุกรรมหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ความสำรวมในโสตินทรีย์ ... ความสำรวมในฆานินทรีย์ ... ความสำรวมในชิวหินทรีย์ ... ความสำรวมในกายินทรีย์เป็นกายกรรมหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ความสำรวมในกายินทรีย์เป็นกายกรรมหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ความสำรวมในจักขุนทรีย์เป็นจักขุกรรมหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ความสำรวมในกายินทรีย์เป็นกายกรรมหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ความสำรวมในโสตินทรีย์ ... ความสำรวมในฆานินทรีย์ ... ความสำรวมในชิวหินทรีย์ ... เป็นชิวหากรรมหรือ ?
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายมหาสังฆิกะ ซึ่งมีความเห็นว่า ทั้งความสำรวมและความไม่สำรวมเป็นกรรม (เจตนาไม่ชื่อว่ากรรม) โดยอาศัยพระสูตรที่ว่า ‘บุคคลเห็นรูปด้วยจักขุแล้วเป็นผู้รวบถือรวม ๆ ไม่เป็นผู้รวบถือรวม ๆ’ เป็นข้ออ้าง ซึ่งต่างจากความเห็นของฝ่ายสกวาทีที่เห็นว่า เจตนาชื่อว่ากรรม (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๖๑)
จบ อนิจจตากถา