๘. สกลิกสูตร เล่ม ๑๕

{๑๒๐} ต่อจากนั้น เทวดาอีกองค์หนึ่งได้กล่าวคาถานี้ในสำนักพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า

ภิกษุเหล่านั้นตัดกิเลสดุจตะปูได้แล้ว ตัดกิเลสดุจลิ่มสลักได้แล้ว และถอนกิเลสดุจเสาเขื่อนได้แล้ว มิได้มีความหวั่นไหว เป็นผู้หมดจด ปราศจากมลทิน เป็นผู้มีปัญญาจักษุ ฝึกตนดีแล้ว เป็นผู้ประเสริฐ ประพฤติธรรมอยู่

{๑๒๑} ต่อจากนั้น เทวดาอีกองค์หนึ่งได้กล่าวคาถานี้ในสำนักพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า

ชนเหล่าใดเหล่าหนึ่งถึงแล้วซึ่งพระพุทธเจ้าว่าเป็นสรณะ ชนเหล่านั้นจักไม่ไปสู่อบายภูมิ ครั้นละร่างมนุษย์ไปแล้วจักเกิดเป็นเทวดาโดยสมบูรณ์

๘. สกลิกสูตร

ว่าด้วยเทวดาสรรเสริญความอดทนของพระพุทธเจ้า

{๑๒๒} [๓๘] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ สวนมัททกุจฉิมิคทายวัน ใกล้พระนครราชคฤห์ ก็โดยสมัยนั้นแล พระบาทของพระผู้มีพระภาคเจ้าถูกสะเก็ดหินกระทบแล้ว นัยว่าพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงได้รับความเจ็บปวดอย่างสาหัส ทุกขเวทนาทางพระวรกายก็แรงกล้าเผ็ดร้อน ไม่ทรงพระสำราญ ไม่สบายพระทัย นัยว่าพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงมีพระสติสัมปชัญญะ ทรงอด

กลั้นความเจ็บปวดนั้นไว้ได้ ไม่ทรงเดือดร้อน ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้า รับสั่งให้ปูผ้าสังฆาฏิเป็นสี่ชั้นแล้วทรงสำเร็จสีหไสยาโดยพระปรัศว์เบื้องขวาพระบาทซ้ายเหลื่อมพระบาทขวา ทรงมีพระสติสัมปชัญญะอยู่

{๑๒๓} ครั้งนั้นแล เมื่อปฐมยามผ่านไปแล้ว พวกเทวดาสตุลลปกายิกา ๗๐๐ องค์มีรัศมีงามยิ่งนัก ยังสวนมัททกุจฉิให้สว่างไสวไปทั่ว แล้วเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า แล้วยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง

{๑๒๔} เทวดาองค์หนึ่งผู้ยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่งได้เปล่งอุทานนี้ในสำนักพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “พระสมณโคดมผู้เจริญเป็นผู้ทรงพระกำลังดุจช้างสารหนอ ก็แลเพราะทรงมีพระกำลัง ถึงทุกขเวทนาทางพระวรกายจะแรงกล้าเผ็ดร้อน ทำให้ไม่ทรงพระสำราญ ไม่สบายพระทัย พระสมณโคดมก็ทรงมีพระสติสัมปชัญญะ ทรงอดกลั้นไว้ได้ ไม่ทรงเดือดร้อน”{๑๒๕} ต่อจากนั้นแล เทวดาอีกองค์หนึ่งได้เปล่งอุทานนี้ในสำนักพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “พระสมณโคดมผู้เจริญทรงเป็นผู้ไม่หวาดสะดุ้งดังพญาราชสีห์หนอ ก็แลเพราะไม่ทรงหวาดสะดุ้ง ถึงทุกขเวทนาทางพระวรกายจะแรงกล้า

เผ็ดร้อน ทำให้ไม่ทรงพระสำราญ ไม่สบายพระทัย พระสมณโคดมก็ทรงมีพระสติสัมปชัญญะ ทรงอดกลั้นไว้ได้ ไม่ทรงเดือดร้อน”

{๑๒๖} ต่อจากนั้นแล เทวดาอีกองค์หนึ่งได้เปล่งอุทานนี้ในสำนักพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “พระสมณโคดมผู้เจริญทรงเป็นผู้เฉลียวฉลาดดังม้าอาชาไนยหนอ ก็แลเพราะทรงเฉลียวฉลาด ถึงทุกขเวทนาทางพระวรกายจะแรงกล้าเผ็ดร้อน ทำให้ไม่ทรงพระสำราญ ไม่สบายพระทัย พระสมณโคดมก็ทรงมีพระสติสัมปชัญญะ ทรงอดกลั้นไว้ได้ ไม่ทรงเดือดร้อน”{๑๒๗} ต่อจากนั้นแล เทวดาอีกองค์หนึ่งได้เปล่งอุทานนี้ในสำนักพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “พระสมณโคดมผู้เจริญทรงเป็นผู้องอาจเหมือนโคนิสภะหนอ ก็แลเพราะทรงเป็นผู้องอาจ ถึงทุกขเวทนาทางพระวรกายจะแรงกล้าเผ็ดร้อน ทำให้ไม่ทรงพระสำราญ ไม่สบายพระทัย พระสมณโคดมก็ทรงมีพระสติสัมปชัญญะ

ทรงอดกลั้นไว้ได้ ไม่ทรงเดือดร้อน”{๑๒๘} ต่อจากนั้นแล เทวดาอีกองค์หนึ่งได้เปล่งอุทานนี้ในสำนักพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “พระสมณโคดมผู้เจริญทรงเป็นผู้ใฝ่ธุระหนอ ก็แลเพราะทรงเป็นผู้ใฝ่ธุระ ถึงทุกขเวทนาทางพระวรกายจะแรงกล้าเผ็ดร้อน ทำให้ไม่ทรงพระสำราญ ไม่สบายพระทัย พระสมณโคดมก็ทรงมีพระสติสัมปชัญญะ ทรงอดกลั้นไว้ได้ ไม่ทรงเดือดร้อน”{๑๒๙} ต่อจากนั้นแล เทวดาอีกองค์หนึ่งได้เปล่งอุทานนี้ในสำนักพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “พระสมณโคดมผู้เจฺริญทรงเป็นผู้ฝึกพระองค์แล้วหนอ ก็แลเพราะทรงเป็นผู้ฝึกพระองค์แล้ว ถึงทุกขเวทนาทางพระวรกายจะแรงกล้าเผ็ดร้อน ทำให้ไม่ทรงพระสำราญ ไม่สบายพระทัย พระสมณโคดมก็ทรงมีพระสติสัมปชัญญะ ทรงอดกลั้นไว้ได้ไม่ทรงเดือดร้อน”{๑๓๐} ต่อจากนั้นแล เทวดาอีกองค์หนึ่ง่ได้เปล่งอุทานนี้ในสำนักพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ขอให้ท่านจงดูสมาธิที่พระสมณโคดมทรงเจริญดีแล้ว พระทัยที่หลุดพ้นดีแล้ว พระทัยที่ไม่ไหลเลื่อนไปตามราคะ ที่ไม่ไหลเลื่อนไปตามโทสะ

และที่ไม่ต้องข่มไม่ต้องปรามอีกแล้ว บุรุษผู้เป็นดุจช้างสาร ดุจราชสีห์ ดุจม้าอาชาไนย ดุจโคนิสภะ ผู้ใฝ่ธุระ ผู้ฝึกฝนตน เห็นปานนี้ ผู้ใดพึงสำคัญว่าเป็นผู้ที่ตนพึงล่วงเกินได้เล่า นอกเสียจากไม่มีตาเท่านั้น”เทวดาองค์นั้นครั้นกล่าวอย่างนี้แล้วได้กล่าวคาถาเหล่านี้ต่อไปว่า

พราหมณ์ทั้งหลายผู้ทรงเวททั้ง ๕ ถึงจะบำเพ็ญตบะมาตั้ง ๑๐๐ ปี แต่จิตของพราหมณ์เหล่านั้นยังไม่พ้นแล้วโดยชอบ พราหมณ์เหล่านั้นก็ยังมีอัตภาพที่ตํ่าอยู่ ย่อมบรรลุถึงฝั่งไม่ได้พราหมณ์เหล่านั้นถูกตัณหาครอบงำแล้ว ถูกศีลพรตผูกไว้แล้ว ถึงจะบำเพ็ญตบะมาตั้ง ๑๐๐ ปี แต่จิตของพราหมณ์เหล่านั้นยังไม่พ้นแล้วโดยชอบ พราหมณ์เหล่านั้นก็ยังมีอัตภาพที่ต่ำอยู่ ย่อมบรรลุถึงฝั่งไม่ได้ในโลกนี้ การฝึกฝนตนเองย่อมไม่มีแก่บุคคลผู้เย่อหยิ่งถือตัว ความรู้ย่อมไม่มีแก่บุคคลผู้มีจิตใจไม่มั่นคง บุคคลผู้ประมาทแล้วถึงจะอยู่ในป่าตามลำพัง ก็ข้ามพ้นฝั่งสังสารวัฏทั้ง ๓ ภูมิ ซึ่งเป็นที่ตั้งแห่งมัจจุคือ ความตายไปไม่ได้

บุคคลผู้ละการถือตัวถือตนได้แล้ว มีจิตใจมั่นคงดี มีใจดี หลุดพ้นแล้วจากกิเลสธรรมทั้งปวง ไม่ประมาทอยู่ในป่าตามลำพัง พึงข้ามพ้นฝั่งสังสารวัฏทั้ง ๓ ภูมิ ซึ่งเป็นที่ตั้งแห่งมัจจุคือความตายได้

๙ ปฐมปัชชุนนธีตุสูตร

ว่าด้วยคาถาของธิดาแห่งท้าวปัชชุนนะ สูตรที่ ๑

{๑๓๑} [๓๙] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ กูฏาคาร ศาลาฟ้ามหาวัน ใกล้พระนครเวสาลี ครั้งนั้นแล เมื่อปฐมยามผ่านไปแล้ว ธิดาของท้าวปัชชุนนะชื่อโกกนทา มีรัศมีงามยิ่งนัก ยังป่ามหาวันให้สว่างไสวไปทั่ว แล้วเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า แล้วยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง{๑๓๒} ธิดาของท้าวปัชชุนนะชื่อโกกนทาครั้นยืนอยู่ ณ ได้กล่าวคาถาเหล่านี้ในสำนักพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า

หม่อมฉันชื่อว่าโกกนทา เป็นธิดาของท้าวปุชชุนนะ ขอถวายบังคมพระสัมมาสัมพุทธเจ้าผู้เลิศกว่าสัตว์ ผู้เสด็จอยูในป่าในพระนครเวสาลี

หม่อมฉันได้ยินมาแต่เก่าก่อนว่า ‘ธรรมอันพระสัมมาสัมพุทธเจ้าผู้มีพระจักษุตรัสรู้แล้ว’ ดังนี้ เมื่อพระสุคตเจ้าผู้เป็นมุนีทรงแสดงธรรมอยู่ หม่อมฉันนั้นย่อมรู้ประจักษ์ได้ในบัดนี้