๑๐. อรัญญสูตร เล่ม ๑๕

บุคคลผู้ประมาทแล้วถึงจะอยู่ในป่าตามลำพัง ก็ข้ามพ้นฝั่งสังสารวัฏทั้ง ๓ ภูมิ ซึ่งเป็นที่ตั้งแห่งมัจจุคือความตายไปไม่ได้

{๒๐} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า

บุคคลผู้ละการถือตัวถือตนได้แล้ว มีจิตใจมั่นคงดี มีใจดี หลุดพันแล้วจากกิเลสธรรมทั้งปวง ไม่ประมาทอยู่ในป่าตามลำพัง พึงข้ามพันฝั่งสังสารวัฏทั้ง ๓ ภูมิ ซึ่งเป็นที่ตั้งแห่งมัจจุคือความตายได้

๑๐. อรัญญสูตร

ว่าด้วยสาเหตุให้วรรณะผ่องใส

{๒๑} [๑๐] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

เทวดาผู้ยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่งนั้นแลได้กล่าวคาถานี้ในสำนักพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า

ผิวพรรณของผู้อยู่แต่ในป่า ผู้สงบระงับแล้ว ประพฤติธรรมอันประเสริฐ ฉันอาหารมื้อเดียว ย่อมผ่องใสได้ด้วยเหตุอะไร

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า

ภิกษุทั้งหลายย่อมไม่เศร้าสร้อยถึงสิ่งที่ผ่านไปแล้ว และย่อมไม่ปรารถนาถึงสิ่งที่ยังไม่มาถึง ย่อมเลี้ยงชีวิตด้วยสิ่งที่เกิดขึ้นเฉพาะหน้า ผิวพรรณของภิกษุเหล่านั้นจึงผ่องใสด้วยเหตุนั้น

{๒๒} เพราะปรารถนาถึงสิ่งที่ยังไม่มาถึง และเพราะเศร้าสร้อยถึงสิ่งที่ผ่านไปแล้ว คนเขลาทั้งหลายจึงซูบซีดไปด้วยเหตุนี้ เหมือนต้นอ้อสดที่ถูกถอนขึ้นโยนไว้บนแผ่นหินฉะนั้น

จบ นฬวรรคที่ ๑

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. โอฆตรณสูตร ๒. นิโมกขสูตร

๓. อุปนียสูตร ๔. อัจเจนติสูตร

๕. กติฉินทิสูตร ๖. ชาครสูตร

๗. อัปปฏิวิทิตสูตร ๘. สุสัมมุฏฐสูตร

๙. มานกามสูตร ๑๐. อรัญญสูตร

๒. นันทนวรรค

หมวดว่าด้วยสวนนันทวัน

๑. นันทนสูตร

ว่าด้วยสวนนันทนวัน

{๒๓} [๑๑] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระดำรัส พระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว{๒๔} พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เรื่องเคยมีมาแล้ว เทวดาชั้นดาวดึงส์องค์หนึ่งมีนางเทพอัปสรห้อมล้อม เอิบอิ่ม เพียบพร้อม ถูกปรนเปรอด้วยกามคุณ ๕ อันเป็นทิพย์อยู่ในสวนนันทนวัน ได้กล่าวคาถานี้ในเวลานั้นว่า

เทพเหล่าใดไม่เคยเห็นสวนนันทนวันอันเป็นสถานที่อยู่ของพวกนรเทพผู้มียศ ๓๐ องค์ เทพเหล่านั้นชื่อว่ายังไม่ทราบถึงความสุข

{๒๕} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อเทวดาองค์หนึ่งกล่าวอย่างนี้แล้ว เทวดาอีกองค์หนึ่งได้กล่าวย้อนกะเทวดาองค์นั้นด้วยคาถาว่า

ดูก่อนท่านเทวดาผู้ขลาดเขลา ดูเหมือนท่านจะยังไม่รู้ถึงถ้อยคำของพระอรหันต์ทั้งหลายว่า ‘สังขารทั้งหลายทั้งปวงเป็นของไม่เที่ยง มีความเกิดขึ้นและความเสื่อมสิ้นไปเป็นธรรมดา เกิดขึ้นแล้วก็ดับไป ความสงบระงับไปแห่งสังขารเหล่านั้น เป็นความสุข‘ ดังนี้เลย