๖. นชีรติสูตร เล่ม ๑๕

๖. นชีรติสูตร

[๒๐๙] เทวดาทูลถามว่า

อะไรหนอย่อมทรุดโทรม อะไรไม่

ทรุดโทรม อะไรหนอท่านเรียกว่าทางผิด

อะไรหนอเป็นอันตรายแห่งธรรม อะไร

หนอสิ้นไปตามคืนและวัน อะไรหนอเป็น

มลทินของพรหมจรรย์ อะไรไม่ใช่น้ำแต่

เป็นเครื่องชำระล้าง ในโลกมีช่องกี่ช่องที่จิตไม่ตั้งอยู่ได้ข้าพระองค์มาเพื่อทูลถามพระ

ผู้มีพระภาคเจ้า ไฉนข้าพระองค์จะรู้ความอันนั้นได้.

[๒๑๐] พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า

รูปของสัตว์ทั้งหลายย่อมทรุดโทรม

นามและโคตรย่อมไม่ทรุดโทรม ราคะท่านเรียกว่าทางผิด ความโลภเป็นอันตรายของธรรม วัยสิ้นไปตามคืนและวัน หญิงเป็น

มลทินของพรหมจรรย์ หมู่สัตว์นี้ย่อมข้อง

อยู่ในหญิงนี้ ตบะและพรหมจรรย์ทั้งสอง

นั้น มิใช่นำแต่เป็นเครื่องชำระล้าง ใน

โลกมีช่องอยู่ ๖ ช่องที่จิตไม่ตั้งอยู่ได้ คือความเกียจคร้าน ๑ ความประมาณ ๑ ความไม่หมั่น ๑ ความไม่สำรวม ๑ ความมักหลับ ๑.

ความอ้างเลศไม่ทำงาน ๑ พึงเว้นช่องทั้ง

๖ เหล่านั้นเสียโดยประการทั้งปวงเถิด.

อรรถกถานชีรติสูตร

พึงทราบวินิจฉัยในนชีรติสูตร ที่ ๖ ต่อไป :-

บทว่า นามแลโคตรย่อมไม่ทรุดโทรม ความว่า นามและโคตรของพระพุทธเจ้าทั้งหลายในอดีต จนถึงทุกวันนี้ บัณฑิตยังกล่าวอยู่ เพราะฉะนั้น นามและโคตรนั้น จึงตรัสว่า ย่อมไม่ทรุดโทรม. อนึ่ง โบราณาจารย์กล่าวว่า เมื่อเวลาผ่านไปนาน ๆ นามและโคตรนั้นจักไม่ปรากฏ แต่สภาวะที่ทรุดโทรมย่อมไม่มีเลย. บทว่า อาลสฺยํ แปลว่า ความเกียจคร้าน คือว่าด้วยความเกียจคร้านอันใด ดุจบุคคลผู้ยืนอยู่ในที่อันตนยืนอยู่นั่นแหละ นั่งแล้วก็นั่งอยู่นั่นแหละ ถึงผมทั้งหลายอันตั้งอยู่ในที่สูงเปียกชุ่มอยู่ก็ไม่กระทำ (ไม่สนใจทำ). บทว่า ปมาโท ความว่า ชื่อว่า ความประมาทเพราะหลับหรือด้วยอำนาจแห่งกิเลส.

บทว่า อนุฏฺฐานํ ได้แก่ ไม่มีความเพียรเป็นเครื่องทำการงานในเวลาแห่งการงาน. บทว่า อุสญฺโม คือว่า ไม่มีความระวังศีลมีอาจาระอันทอดทิ้งเสียแล้ว. บทว่า นิทฺทา อธิบายว่า เมื่อเดินก็ดี ยืนอยู่ก็ดี นั่งแล้วก็ดี ย่อมหลับ เพราะความเป็นผู้มากด้วยความหลับ ก็จะป่วยกล่าวไปไยถึงการนอนเล่า. บทว่า ตนฺที ได้แก่ ความเกียจคร้านอันจรมาด้วยอำนาจแห่งความกระหายจัดเป็นต้น. บทว่า เต นิทฺเท แปลว่า ช่องเหล่านั้น ได้แก่ ช่องทั้ง ๖. บทว่า สพฺพโส แปลว่า โดยประการทั้งปวง.

บทว่า ตํ แปลว่า สักว่า เป็นนิบาต. บทว่า วิวชฺชเย แปลว่า พึงเว้นคือ พึงละเสีย.

จบอรรถกถานชีรติสูตรที่ ๖

๗. อิสสรสูตร

[๒๑๑] เทวดาทูลถามว่า

อะไรหนอเป็นใหญ่ในโลก อะไร

หนอเป็นสูงสุดแต่งภัณฑะทั้งหลาย อะไร

หนอเป็นดังสนิมศัสตราในโลก อะไรหนอเป็นเสนียดในโลก ใครหนอนำของไปอยู่

ย่อมถูกห้าม แต่ใครนำไปกลับเป็นที่รัก

ใครหนอมาหาบ่อย ๆ บัณฑิตย่อมยินดี

ต้อนรับ.

[๒๑๒] พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า

อำนาจเป็นใหญ่ในโลก หญิงเป็น

สูงสุดแห่งภัณฑะทั้งหลาย ความโกรธเป็นดังสนิมศัสตราในโลก พวกโจรเป็นเสนียดในโลก โจรนำของไปอยู่ย่อมถูกห้าม แต่

สมณะนำไปกลับเป็นที่รัก สมณะมาหา

บ่อย ๆ บัณฑิตย่อมยินดีต้อนรับ.