๘. เหมกปัญหา เล่ม ๒๕

เหมกปัญหาที่ ๘

ว่าด้วยเรื่องกำจัดตัณหา

[๔๓๒] เหมกมาณพทูลถามปัญหาว่า

(ก่อนแต่ศาสนาของพระโคดม)

อาจารย์เหล่าใดได้พยากรณ์ลัทธิของตนแก่

ข้าพระองค์ ในกาลก่อนว่า เหตุนี้ได้เป็นมา

แล้วอย่างนี้ ๆ จักเป็นอย่างนี้ ๆ คำพยากรณ์

ทั้งหมดของอาจารย์เหล่านั้น ไม่ประจักษ์

แก่ตน คำพยากรณ์ทั้งหมดนั้น เป็นเครื่อง

ทำความตรึกให้ทวีมากขึ้น (ข้าพระองค์ไม่

ยินดีในคำพยากรณ์นั้น) ข้าแต่พระองค์ผู้

เป็นมุนี ขอพระองค์จงตรัสบอกธรรมเป็น

เครื่องกำจัดตัณหา อันซ่านไปในอารมณ์

ต่าง ๆ ในโลกแก่ข้าพระองค์เถิด.

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสพยากรณ์ว่า

ดูก่อนเหมกะ ชนเหล่าใดได้รู้ทั่วถึง

บท คือ นิพพาน อันไม่แปรผัน เป็นที่บรรเทาฉันทราคะในรูปที่ได้เห็น เสียงที่ได้ฟัง และ

สิ่งที่ได้ทราบ อันน่ารัก ณ ที่นี้ เป็นผู้มีสติ

มีธรรมอันเห็นแล้ว ดับกิเลสได้แล้ว ชน

เหล่านั้นสงบระงับแล้ว มีสติข้ามตัณหาอัน

ซ่านไปในอารมณ์ต่าง ๆ ในโลกได้แล้ว.

จบเหมกมาณวกปัญหาที่ ๘

อรรถกถาเหมกสูตร๑ที่ ๘

เหมกสูตรที่ ๘ มีคำเริ่มต้นว่า เย เม ปุพฺเพ ดังนี้เป็นต้น.

ในบทเหล่านั้น บทว่า เย เม ปุพฺเพ วิยากํสุ ความว่า อาจารย์เหล่าใดมีพาวรีพราหมณ์เป็นต้น ได้พยากรณ์ลัทธิของตนแก่ข้าพระองค์ในกาลก่อน.

บทว่า หุรํ โคตมสาสนา คือ ก่อนศาสนาของพระโคดม. บทว่า สพฺพนฺตํตกฺกวฑฺฒนํ คือคำพยากรณ์นั้นทั้งหมด เป็นเครื่องทำความตรึกให้ทวีมากขึ้น.

บทว่า ตณฺหานิคฺฆาตนํ ธรรมเป็นเครื่องกำจัดตัณหา คือ ทำตัณหาให้พินาศ.

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าเมื่อจะตรัสบอกธรรมนั้นแก่เหมกมาณพนั้นจึงตรัสสองคาถาว่า อิธ ดังนี้เป็นต้น.

ในบทเหล่านั้น บทว่า เอตทญฺญาย เย สตา ชนเหล่าใดได้รู้ทั่วถึงบทคือนิพพาน เป็นผู้มีสติ ความว่า ชนเหล่าใดรู้แจ้งถึงบทคือนิพพานอันไม่ตายนั้น โดยนัยมีอาทิว่า สังขารทั้งหลายทั้งปวงไม่เที่ยง ดังนี้ รู้โดยลำดับ๑. บาลีเป็น เหมกปัญหา.

เป็นผู้มีสติด้วยสติในกายานุปัสสนาเป็นต้น. บทว่า ทิฏฺฐธมฺมาภินิพฺพุตาเห็นธรรมแล้วดับกิเลสได้แล้ว คือ เห็นธรรมเพราะรู้แจ้งธรรม และดับกิเลสเพราะดับกิเลสมีราคะเป็นต้น. บทที่เหลือในบททั้งปวงชัดดีแล้ว พระผู้มี-พระภาคเจ้าทรงแสดงพระสูตรแม้นี้ ด้วยธรรมเป็นยอดคือพระอรหัตนั่นแหละ.

เมื่อจบเทศนาก็ได้มีผู้บรรลุธรรม เช่นเดียวกับที่กล่าวไว้แล้วในสูตรก่อนนั่นแล

จบอรรถกถาเหมกสูตรที่ ๘ แห่งอรรถกถาขุททกนิกาย

ชื่อปรมัตถโชติกา

โตเทยยปัญหาที่ ๙

ว่าด้วยการรู้จักมุนี

[๔๓๓] โตเทยยมาณพทูลถามปัญหาว่า

ผู้ใดไม่มีกามทั้งหลาย ไม่มีตัณหา

และข้ามความสงสัยได้แล้ว ความพ้นวิเศษ

ของผู้นั้นเป็นอย่างไร.

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสพยากรณ์ว่า ดูก่อนโตเทยยะ

ผู้ใดไม่มีกามทั้งหลาย ไม่มีตัณหา

และข้ามความสงสัยได้แล้ว ความพ้นวิเศษ

อย่างอื่นของผู้นั้นไม่มี.

ต. ผู้นั้นไม่มีความปรารถนา หรือ

ยังปรารถนาอยู่ ผู้นั้นเป็นผู้มีปัญญา หรือ

ยังเป็นผู้มีปรกติกำหนดด้วยปัญญาอยู่ ข้าแต่

พระองค์ผู้ศากยะ ข้าพระองค์จะพึงรู้แจ้ง

มุนีได้อย่างไร ข้าแต่พระองค์ผู้มีพระจักษุ

รอบคอบ ขอพระองค์จงตรัสบอกมุนีนั้นให้

แจ้งชัดแก่ข้าพระองค์เถิด.

พ. ดูก่อนโตเทยยะ ผู้นั้นไม่มีความ

ปรารถนา และไม่เป็นผู้ปรารถนาอยู่ด้วย