๙. โตเทยยปัญหา เล่ม ๒๕

โตเทยยปัญหาที่ ๙

ว่าด้วยการรู้จักมุนี

[๔๓๓] โตเทยยมาณพทูลถามปัญหาว่า

ผู้ใดไม่มีกามทั้งหลาย ไม่มีตัณหา

และข้ามความสงสัยได้แล้ว ความพ้นวิเศษ

ของผู้นั้นเป็นอย่างไร.

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสพยากรณ์ว่า ดูก่อนโตเทยยะ

ผู้ใดไม่มีกามทั้งหลาย ไม่มีตัณหา

และข้ามความสงสัยได้แล้ว ความพ้นวิเศษ

อย่างอื่นของผู้นั้นไม่มี.

ต. ผู้นั้นไม่มีความปรารถนา หรือ

ยังปรารถนาอยู่ ผู้นั้นเป็นผู้มีปัญญา หรือ

ยังเป็นผู้มีปรกติกำหนดด้วยปัญญาอยู่ ข้าแต่

พระองค์ผู้ศากยะ ข้าพระองค์จะพึงรู้แจ้ง

มุนีได้อย่างไร ข้าแต่พระองค์ผู้มีพระจักษุ

รอบคอบ ขอพระองค์จงตรัสบอกมุนีนั้นให้

แจ้งชัดแก่ข้าพระองค์เถิด.

พ. ดูก่อนโตเทยยะ ผู้นั้นไม่มีความ

ปรารถนา และไม่เป็นผู้ปรารถนาอยู่ด้วย

ผู้นั้นเป็นคนมีปัญญา มิใช่เป็นผู้มีปรกติกำ-

หนดด้วยปัญญาอยู่ด้วย ท่านจงรู้จักมุนี ว่า

เป็นผู้ไม่มีกิเลสเครื่องกังวล ไม่ข้องอยู่แล้ว

ในกามและภพแม้อย่างนี้.

จบโตเทยยมาณวกปัญหาที่ ๙

อรรถกถาโตเทยยสูตร๑ที่ ๙

โตเทยยสูตร มีคำเริ่มต้นว่า ยสฺมึ กามา ผู้ใดไม่มีกามทั้งหลายดังนี้เป็นต้น.

ในบทเหล่านั้น บทว่า วิโมกฺโข ตสฺส กีทิโส โตเทยยมาณพทูลถามว่า ความพ้นวิเศษอันผู้นั้นพึงปรารถนาเป็นอย่างไร.

บัดนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้า เมื่อจะทรงแสดงความไม่พ้นแก่โตเทยย-มาณพนั้นจึงตรัสคาถาที่สอง. ในบทเหล่านั้นบทว่า วิโมกฺโข ตสฺส นาปโรได้แก่ ความพ้นอย่างอื่นของผู้นั้นไม่มี. แม้เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอย่างนี้ว่าความสิ้นตัณหาเท่านั้น ชื่อว่า ความพ้น ดังนี้ โตเทยยมาณพก็ยังไม่เข้าใจความนั้นอยู่ดี จึงทูลถามอีกว่า นิราสโส โส อุท อาสสาโน ผู้นั้นไม่มีความปรารถนาหรือยังปรารถนาอยู่ ดังนี้เป็นต้น.

ในบทเหล่านั้น บทว่า อุท ปญฺกปฺปี หรือยังเป็นผู้กำหนดด้วยปัญญาอยู่ คือ ยังกำหนดตัณหาหรือทิฏฐิ ด้วยญาณมีสมาปัตติญาณเป็นต้น.

๑. บาลีว่า โตเทยยปัญหา.

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าเมื่อจะตรัสบอกข้อนั้นแก่โตเทยยมาณพจึงตรัสคาถาที่สอง. ในบทเหล่านั้นบทว่า กามภเว คือในกาม และในภพ.

บทที่เหลือในบททั้งปวงชัดดีแล้ว. พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงพระสูตรแม้นี้ด้วยธรรมเป็นยอดคือพระอรหัตนั่นแหละ ด้วยประการฉะนี้.

เมื่อจบเทศนา ได้มีผู้บรรลุธรรมเช่นกับพระสูตรก่อนนั่นแล.

จบอรรถกถาโตเทยยสูตรที่ ๙ แห่งอรรถกถาขุททกนิกาย

ชื่อปรมัตถโชติกา

กัปปปัญหาที่ ๑๐

ว่าด้วยธรรมเป็นที่พึ่ง

[๔๓๔] กัปปมาณพทูลถามปัญหาว่า

ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ ขอพระ-

องค์จงตรัสบอกซึ่งธรรมอันเป็นที่พึ่งของชน

ทั้งหลาย ผู้อันชราและมรณะครอบงำแล้ว

ดุจที่พึ่งของชนทั้งหลาย ผู้อยู่ในท่ามกลาง

สาคร เมื่อคลื่นเกิดแล้ว มีภัยใหญ่ฉะนั้น

อนึ่ง ขอพระองค์จงตรัสบอกที่พึ่งแก่ข้า-

พระองค์โดยอุบายที่ทุกข์นี้ไม่พึงมีอีกเถิด.

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสพยากรณ์ว่า ดูก่อนกัปปะ

เราจะบอกธรรม อันเป็นที่พึ่งของ

ชนทั้งหลาย ผู้อันชราและมรณะครอบงำ

แล้ว ดุจที่พึ่งของชนทั้งหลายผู้อยู่ในท่าม

กลางสาคร เมื่อคลื่นเกิดแล้ว มีภัยใหญ่

แก่ท่าน ธรรมชาติไม่มีเครื่องกังวล ไม่มี

ความถือมั่น นี้เป็นที่พึ่ง หาใช่อย่างอื่นไม่

เรากล่าวที่พึงอันเป็นที่สิ้นไปแห่งชรา และ

มรณะว่านิพพาน ชนเหล่าใดรู้นิพพานนั้น

แล้ว มีสติ มีธรรมอันเห็นแล้ว ดับกิเลสได้