๗. นันทปัญหา เล่ม ๒๕

เมื่อธรรมทั้งปวงอันบุคคลนั้นถอนได้แล้ว แม้ทางที่จะพูดกันทั้งปวงก็เป็นอันบุคคลนั้นถอนได้แล้วด้วย

จบ อุปสีวมาณวปัญหาที่ ๖

๗. นันทมาณวปัญหา

ว่าด้วยปัญหาของท่านนันทมาณพ

{๔๓๑} [๑๐๘๔] (ท่านนันทะทูลถามว่า)

ชนทั้งหลายย่อมกล่าวกันว่าพวกมุนีมีอยู่ในโลก ข้อนี้นั้นเป็นอย่างไร ชนทั้งหลายย่อมกล่าวถึงบุคคลผู้ประกอบด้วยญาณหรือว่าบุคคลผู้ประกอบด้วยความเป็นอยู่ว่าเป็นมุนี[๑๐๘๕] (พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า)

ดูก่อนนันทะ ท่านผู้ฉลาดทั้งหลายในโลกนี้จะกล่าวถึงบุคคลผู้ประกอบด้วยทิฏฐิ ด้วยสุตะ ด้วยญาณ ว่าเป็นมุนี ก็หามิได้ เหล่าชนผู้กำจัดเสนาได้แล้ว เป็นผู้ไม่มีทุกข์ ไม่หวังอะไรเที่ยวไป เราจึงกล่าวว่าเป็นมุนี[๑๐๘๖] (ท่านนันทะทูลถามต่อไปว่า)

สมณพราหมณ์ทุกหมู่เหล่านี้ย่อมกล่าวถึงความบริสุทธิ์ว่ามีได้ด้วยการเห็นและการสดับบ้าง ด้วยศีลและวัตรปฏิบัติบ้าง ด้วยมงคลตื่นข่าวหลายชนิดบ้าง ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้นิรทุกข์ สมณพราหมณ์เหล่านั้น

๗. นันทมาณวปัญหา

ผู้สำรวมประพฤติอยู่ในทิฏฐินั้นข้ามพ้นชาติและชรากันได้แลหรือ ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้า ข้าพระองค์ขอทูลถามปัญหานั้น ขอพระองค์จงตรัสบอกปัญหานั้นแก่ข้าพระองค์ด้วยเถิด

[๑๐๘๗] (พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า ดูก่อนนันทะ)

สมณพราหมณ์ทุกหมู่เหล่านี้ย่อมกล่าวถึงความบริสุทธิ์ว่ามีได้ด้วยการเห็นและการสดับบ้าง ด้วยศีลและวัตรปฏิบัติบ้าง ด้วยมงคลตื่นข่าวหลายชนิดบ้าง สมณพราหมณ์เหล่านั้นสิ่งแม้ว่าจะเป็นผู้สำรวมประพฤติอยู่ในทิฏฐินั้นเราก็กล่าวว่ายังข้ามพ้นชาติและชราไปไม่ได้

[๑๐๘๘] (ท่านนันทะทูลถามต่อไปว่า)

สมณพราหมณ์ทุกหมู่เหล่านี้ย่อมกล่าวถึงความบริสุทธิ์ด้วยการเห็นและการสดับบ้าง ด้วยศีลและวัตรปฏิบัติบ้าง ด้วยมงคลตื่นข่าวหลายชนิดบ้าง ถ้าพระองค์ผู้เป็นพระมุนีตรัสถึงสมณพราหมณ์เหล่านั้นว่ายังข้ามพ้นโอฆะไปไม่ได้แล้ว ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ เมื่อเป็นอย่างนั้นบัดนี้ใครเล่าในเทวโลกและมนุษยโลกข้ามพ้นชาติและชราไปได้แล้ว ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้า ข้าพระองค์ขอทูลถามปัญหานั้น ขอพระองค์จงตรัสบอกปัญหานั้นแก่ข้าพระองค์[๑๐๘๙] (พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสบอกว่า ดูก่อนนันทะ)

เราหาได้กล่าวว่า ‘สมณพราหมณ์ทั้งหมดเป็นผู้อันชาติและชราหุ้มห่อไว้แล้ว’ ดังนี้ไม่ แต่เรากล่าวว่า ‘นรชน

เหล่าใดละรูปที่ได้เห็น เสียงที่ได้ยิน อารมณ์ที่ได้รู้ ศีลและวัตรปฏิบัติทั้งปวง ทั้งละมงคลตื่นข่าวหลายชนิดทั้งหมดได้แล้ว กำหนดรู้ตัณหาได้แล้ว เป็นผู้ไม่มีอาสวะนรชนเหล่านั้นแลเป็นผู้ข้ามโอฆะได้แล้ว’

[๑๐๙๐] (ท่านนันทะกราบทูลต่อไปว่า)

ข้าพระองค์ยินดียิ่งนักซึ่งพระดำรัสนั้น ของพระองค์ผู้ทรงแสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ ข้าแต่พระโคดม ธรรมที่ปราศจากอุปธิพระองค์ตรัสไว้ดีแล้ว นรชนเหล่าใดละแล้วซึ่งรูปที่ได้เห็น เสียงที่ได้ยิน อารมณ์ที่ได้รู้ ศีลและวัตรทั้งปวง ทั้งละมงคลตื่นข่าวหลายชนิดทั้งหมดได้แล้ว เป็นผู้ไม่มีอาสวะ นรชนเหล่านั้นแม้ข้าพระองค์ก็กล่าวว่าเป็นผู้ข้ามโอฆะได้แล้ว

จบ นันทมาณวปัญหาที่ ๗

๘. เหมกมาณวปัญหา

ว่าด้วยปัญหาของท่านเหมกมาณพ

{๔๓๒} [๑๐๙๑] (ท่านเหมกะทูลถามว่า)

ในกาลอื่นก่อนแต่ศาสนาของพระโคดม พวกอาจารย์เหล่านี้พยากรณ์ว่า ‘เรื่องนี้มีแล้วดังนี้ เรื่องนี้จักมี ดังนี้’ คำทั้งหมดนั้นเป็นคำกล่าวสืบ ๆ กันมาคำทั้งหมดนั้นเป็นคำที่ทำให้ความตรึกทวีขึ้น ข้าพระองค์ไม่ยินดีในคำนั้น