หมวด ๕ เล่ม ๘

๕. ปัญจกวาร หมวด ๕

ว่าด้วยอาบัติเป็นต้น

{๙๗๙} [๓๒๕] อาบัติมี ๕ กองอาบัติมี ๕ วินีตวัตถุมี ๕ อนันตริยกรรมมี ๕ บุคคลที่แน่นอนมี ๕ อาบัติมีการตัดเป็นวินัยกรรมมี ๕ ต้องอาบัติด้วยอาการ ๕ อาบัติเพราะมุสาวาทเป็นปัจจัยมี ๕ภิกษุไม่เข้ากรรมด้วยอาการ ๕ คือ

๑. ตนเองไม่ทำกรรม ๒. ไม่นิมนต์ภิกษุอื่น

๓. ไม่ให้ฉันทะหรือปาริสุทธิ ๔. เมื่อสงฆ์ทำกรรม คัดค้าน

๕. เมื่อสงฆ์ทำกรรมเสร็จแล้ว เห็นว่าไม่เป็นธรรม

ภิกษุเข้ากรรมด้วยอาการ ๕ คือ

๑. ตนเองทำกรรม ๒. นิมนต์ภิกษุอื่น

๓. ให้ฉันทะหรือปาริสุทธิ

๔. เมื่อสงฆ์ทำกรรม ไม่คัดค้าน

๕. เมื่อสงฆ์ทำกรรมเสร็จแล้ว เห็นว่าเป็นธรรม

ภิกษุผู้ถือเที่ยวบิณฑบาตเป็นวัตรควรแก่กิจ ๕ อย่าง คือ

๑. ไม่บอกลาเที่ยวไป ๒. ฉันเป็นหมู่ได้

๓. ฉันโภชนะทีหลังได้

๔. ไม่ต้องคำนึงถึงสมัยฉันเป็นหมู่

๕. ไม่ต้องกำหนดหมายสมัยฉันทีหลัง

ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ จะเป็นภิกษุเลวทรามก็ดี จะเป็นภิกษุมี ธรรมอันไม่กำเริบก็ดี ย่อมถูกระแวงรังเกียจ คือ

๑. มีหญิงแพศยาเป็นโคจร ๒. มีหญิงม่ายเป็นโคจร

๓. มีสาวเทื้อเป็นโคจร ๔. มีบัณเฑาะก์เป็นโคจร

๕. มีภิกษุณีเป็นโคจร

น้ำมันมี ๕ คือ

๑. นํ้ามันงา ๒. น้ำมันเมล็ดพันธุ์ผักกาด

๓. นํ้ามันมะซาง ๔. น้ำมันละหุ่ง

๕. น้ำมันเปลวสัตว์

น้ำมันเปลวสัตว์มี ๕ คือ

๑. นํ้ามันเปลวหมี ๒. น้ำมันเปลวปลา

๓. น้ำมันเปลวปลาฉลาม ๔. น้ำมันเปลวหมู

๕. น้ำมันเปลวลา

ความเสื่อมมี ๕ คือ

๑. ความเสื่อมญาติ ๒. ความเสื่อมโภคสมบัติ

๓. ความเสื่อมคือโรค ๔. ความเสื่อมศีล

๕. ความเสื่อมคือทิฏฐิ

ความถึงพร้อมมี ๕ คือ

๑. ความถึงพร้อมด้วยญาติ

๒. ความถึงพร้อมด้วยโภคสมบัติ

๓. ความถึงพร้อมด้วยความไม่มีโรค

๔. ความถึงพร้อมด้วยศีล

๕. ความถึงพร้อมด้วยสัมมาทิฏฐิ

นิสสัยระงับจากพระอุปัชฌาย์มี ๕ คือ

๑. พระอุปัชฌาย์หลีกไป ๒. สึก

๓. ถึงมรณภาพ ๔. ไปเข้ารีตเดียรถีย์

๕.สั่งบังคับ

บุคคล ๕ ประเภทพระอุปัชฌาย์ไม่ควรให้อุปสมบท คือ

๑. มีกาลบกพร่อง ๒. มีอวัยวะบกพร่อง

๓. มีวัตถุวิบัติ ๔. มีการกระทำเสียหาย

๕. มีบาตรจีวรไม่ครบ

ผ้าบังสุกุลมี ๕ คือ

๑. ผ้าตกที่ป่าช้า ๒. ผ้าตกที่ตลาด

๓. ผ้าหนูกัด ๔. ผ้าปลวกกัด

๕. ผ้าถูกไฟไหม้

ผ้าบังสุกุลแม้อื่นอีก ๕ คือ

๑. ผ้าที่วัวกัด ๒. ผ้าที่แพะกัด

๓. ผ้าที่ห่มสถูป ๔. ผ้าที่เขาทิ้งในที่อาบนํ้า

๕. ผ้าที่เขานำไปป่าช้าแล้วนำกลับมา

อวหาร (การลัก) มี ๕ คือ

๑. เถยยาวหาร ๒. ปสัยหาวหาร

๓. ปริกัปปาวหาร ๔. ปฏิจฉันนาวหาร

๕. กุสาวหาร

มหาโจรที่มีปรากฏอยู่ในโลกมี ๕

ภัณฑะที่ไม่ควรจ่ายมี ๕

ภัณฑะที่ไม่ควรแบ่งมี ๕

อาบัติที่เกิดทางกาย มิใช่ทางวาจา มิใช่ทางจิตมี ๕

อาบัติที่เกิดทางกายและวาจา มิใช่ทางจิตมี ๕

อาบัติที่เป็นเทสนาคามินีมี ๕

สงฆ์มี ๕

ปาติโมกขุทเทสมี ๕

ในชนบทชายแดนทุกแห่ง คณะมีพระวินัยธรครบ ๕ ให้กุลบุตร อุปสมบทได้การกรานกฐินมีอานิสงส์ ๕

กรรมมี ๕

อาบัติที่เป็นยาวตติยกามี ๕

ภิกษุถือเอาทรัพย์ที่ผู้อื่นไม่ได้ให้ด้วยอาการ ๕ ต้องอาบัติปาราชิก

ภิกษุถือเอาทรัพย์ที่ผู้อื่นไม่ได้ให้ด้วยอาการ ๕ ต้องอาบัติถุลลัจจัย

ภิกษุถือเอาทรัพย์ที่ผู้อื่นไม่ได้ให้ด้วยอาการ ๕ ต้องอาบัติทุกฏ

ภิกษุไม่ควรบริโภคอกัปปิยวัตถุ ๕ คือ

๑. ของที่เขาไม่ได้ให้ ๒. ของที่ไม่ทราบ

๓. ของที่เป็นอกัปปิยะ ๔. ของที่ยังไม่ได้รับประเคน

๕. ของที่ไม่ทำให้เป็นเดน

ภิกษุควรบริโภคกัปปิยวัตถุ ๕ คือ

๑. ของที่เขาให้ ๒. ของที่ทราบแล้ว

๓. ของที่เป็นกัปปิยะ ๔. ของที่รับประเคนแล้ว

๕. ของที่ทำให้เป็นเดน

การให้ที่ไม่จัดเป็นบุญ แต่โลกสมมติว่าเป็นบุญมี ๕ คือ

๑. ให้น้ำเมา ๒. ให้มหรสพ

๓. ให้สตรี ๔. ให้โคผู้

๕. ให้จิตรกรรม

สิ่งที่เกิดขึ้นแล้วบรรเทาได้ยากมี ๕ คือ

๑. ราคะเกิดแล้วบรรเทาได้ยาก

๒. โทสะเกิดแล้วบรรเทาได้ยาก

๓. โมหะเกิดแล้วบรรเทาได้ยาก

๔. ปฏิภาณคือการอยากจะพูดเกิดแล้วบรรเทาได้ยาก

๕. จิตที่คิดจะไปเกิดแล้วบรรเทาได้ยาก

การกวาดมีอานิสงส์ ๕ คือ

๑. จิตของตนผ่องใส ๒. จิตของผู้อื่นก็ผ่องใส

๓. เทวดาดีใจ

๔. สั่งสมกรรมที่เป็นไปเพื่อให้เกิดความผ่องใส

๕. หลังจากตายไป ย่อมเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์

การกวาดมีอานิสงส์แม้อื่นอีก ๕ คือ

๑. จิตของตนผ่องใส ๒. จิตของผู้อื่นก็ผ่องใส

๓. เทวดาดีใจ

๔. เป็นอันทำตามคำสั่งสอนของพระศาสดา

๕. ชุมชนภายหลังถือเป็นตัวอย่าง

ว่าด้วยองค์คุณของพระวินัยธร

{๙๘๐} พระวินัยธรผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ นับว่าเป็นผู้โง่เขลา คือ

๑. ไม่กำหนดที่สุดถ้อยคำของตน

๒. ไม่กำหนดที่สุดถ้อยคำของผู้อื่น

๓. ครั้นไม่กำหนดที่สุดถ้อยคำของตน ไม่กำหนดที่สุดถ้อยคำของผู้อื่นแล้วปรับอาบัติ

๔. ปรับอาบัติโดยไม่เป็นธรรม

๕. ปรับอาบัติโดยไม่ทำตามปฏิญญา

พระวินัยธรผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ นับว่าเป็นผู้ฉลาด คือ

๑. กำหนดที่สุดถ้อยคำของตน

๒. กำหนดที่สุดถ้อยคำของผู้อื่น

๓. ครั้นกำหนดที่สุดถ้อยคำของตน กำหนดที่สุดถ้อยคำของ ผู้อื่นแล้วปรับอาบัติ

๔. ปรับอาบัติโดยธรรม

๕. ปรับอาบัติตามปฏิญญา

พระวินัยธรผู้ประกอบด้วยองค์แม้อื่นอีก ๕ นับว่าเป็นผู้โง่เขลา คือ

๑. ไม่รู้อาบัติ ๒. ไม่รู้มูลของอาบัติ

๓. ไม่รู้เหตุเกิดของอาบัติ ๔. ไม่รู้การระงับอาบัติ

๕. ไม่รู้ทางระงับอาบัติ

พระวินัยธรผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ นับว่าเป็นผู้ฉลาด คือ

๑. รู้อาบัติ ๒. รู้มูลของอาบัติ

๓. รู้เหตุเกิดของอาบัติ ๔. รู้การระงับอาบัติ

๕. รู้ทางระงับอาบัติ

พระวินัยธรผู้ประกอบด้วยองค์แม้อื่นอีก ๕ นับว่าเป็นผู้โง่เขลา คือ

๑. ไม่รู้อธิกรณ์ ๒. ไม่รู้มูลของอธิกรณ์

๓. ไม่รู้เหตุเกิดของอธิกรณ์ ๔. ไม่รู้การระงับอธิกรณ์

๕. ไม่รู้ข้อปฏิบัติให้ถึงการระงับอธิกรณ์

พระวินัยธรผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ นับว่าเป็นผู้ฉลาด คือ

๑. รู้อธิกรณ์ ๒. รู้มูลของอธิกรณ์

๓. รู้เหตุเกิดของอธิกรณ์ ๔. รู้การระงับอธิกรณ์

๕. รู้ข้อปฏิบัติให้ถึงการระงับอธิกรณ์

พระวินัยธรผู้ประกอบด้วยองค์แม้อื่นอีก ๕ นับว่าเป็นผู้โง่เขลา คือ

๑. ไม่รู้วัตถุ ๒. ไม่รู้เหตุเป็นเค้ามูล

๓. ไม่รู้บัญญัติ ๔. ไม่รู้อนุบัญญัติ

๕. ไม่รู้ทางแห่งถ้อยคำอันเข้าอนุสนธิกันได้

พระวินัยธรผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ นับว่าเป็นผู้ฉลาด คือ

๑. รู้วัตถุ ๒. รู้เหตุเป็นเค้ามูล

๓. รู้บัญญัติ ๔. รู้อนุบัญญัติ

๕. รู้ทางแห่งถ้อยคำอันเข้าอนุสนธิกันได้

พระวินัยธรผู้ประกอบด้วยองค์แม้อื่นอีก ๕ นับว่าเป็นผู้โง่เขลา คือ

๑. ไม่รู้ญัตติ ๒. ไม่รู้การตั้งญัตติ

๓. ไม่รู้ฉลาดในเบื้องต้น ๔. ไม่รู้ฉลาดในเบื้องปลาย

๕. ไม่รู้กาล

พระวินัยธรผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ นับว่าเป็นผู้ฉลาด คือ

๑. รู้ญัตติ ๒. รู้การตั้งญัตติ

๓. ฉลาดในเบื้องต้น ๔. ฉลาดในเบื้องปลาย

๕. รู้กาล

พระวินัยธรผู้ประกอบด้วยองค์แม้อื่นอีก ๕ นับว่าเป็นผู้โง่เขลา คือ

๑. ไม่รู้อาบัติและมิใช่อาบัติ

๒. ไม่รู้อาบัติเบาและอาบัติหนัก

๓. ไม่รู้อาบัติมีส่วนเหลือและอาบัติไม่มีส่วนเหลือ

๔. ไม่รู้อาบัติชั่วหยาบและอาบัติไมชั่วหยาบ

๕. ไม่กำหนด ไม่ใส่ใจ ไม่ใคร่ครวญถ้อยคำของอาจารย์ที่สืบต่อกันมาให้ดีพระวินัยธรผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ นับว่าเป็นผู้ฉลาด คือ

๑. รู้อาบัติและมิใช่อาบัติ

๒. รู้อาบัติเบาและอาบัติหนัก

๓. รู้อาบัติมีส่วนเหลือและอาบัติไม่มีส่วนเหลือ

๔. รู้อาบัติชั่วหยาบและอาบัติไม่ชั่วหยาบ

๕. กำหนด ใส่ใจ ใคร่ครวญถ้อยคำของอาจารย์ที่สืบต่อกันมาด้วยดี

พระวินัยธรผู้ประกอบด้วยองค์แม้อื่นอีก ๕ นับว่าเป็นผู้โง่เขลา คือ

๑. ไม่รู้อาบัติและมิใช่อาบัติ

๒. ไม่รู้อาบัติเบาและอาบัติหนัก

๓. ไม่รู้อาบัติมีส่วนเหลือและอาบัติไม่มีส่วนเหลือ

๔. ไม่รู้อาบัติชั่วหยาบและอาบัติไม่ชั่วหยาบ

๕. จำปาติโมกข์ทั้งสองไม่ได้โดยพิสดาร จำแนกไม่ถูกต้อง สวดไม่คล่องแคล่ว วินิจฉัยไม่ถูกต้องโดยสูตร โดยอนุพยัญชนะพระวินัยธรผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ นับว่าเป็นผู้ฉลาด คือ

๑. รู้อาบัติและมิใช่อาบัติ

๒. รู้อาบัติเบาและอาบัติหนัก

๓. รู้อาบัติมีส่วนเหลือและอาบัติไม่มีส่วนเหลือ

๔. รู้อาบัติชั่วหยาบและอาบัติไม่ชั่วหยาบ

๕. จำปาติโมกข์ทั้งสองได้ดีโดยพิสดาร จำแนกได้ดี สวดได้คล่องแคล่วดี วินิจฉัยได้ถูกต้องโดยสูตร โดยอนุพยัญชนะพระวินัยธรผู้ประกอบด้วยองค์แม้อื่นอีก ๕ นับว่าเป็นผู้โง่เขลา คือ

๑. ไม่รู้อาบัติและมิใช่อาบัติ

๒. ไม่รู้อาบัติเบาและอาบัติหนัก

๓. ไม่รู้อาบัติมีส่วนเหลือและอาบัติไม่มีส่วนเหลือ

๔. ไม่รู้อาบัติชั่วหยาบและอาบัติไม่ชั่วหยาบ

๕. ไม่ฉลาดในการวินิจฉัยอธิกรณ์

พระวินัยธรผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ นับว่าเป็นผู้ฉลาด คือ

๑. รู้อาบัติและมิใช่อาบัติ

๒. รู้อาบัติเบาและอาบัติหนัก

๓. รู้อาบัติมีส่วนเหลือและอาบัติไม่มีส่วนเหลือ

๔. รู้อาบัติชั่วหยาบและอาบัติไม่ชั่วหยาบ

๕. ฉลาดในการวินิจฉัยอธิกรณ์

ว่าด้วยภิกษุอยู่ป่าเป็นต้น

{๙๘๑} ภิกษุผู้ถืออยู่ป่าเป็นต้นมี ๕ คือ

๑. เพราะเป็นผู้โง่เขลา เพราะเป็นผู้งมงายจึงอยู่ป่า

๒. เป็นผู้มีความอยากเลวทราม ถูกความอยากครอบงำ จึงอยู่ป่า

๓. เพราะวิกลจริต เพราะมีจิตฟุ้งซ่าน จึงอยู่ป่า

๔. เพราะเข้าใจว่าพระพุทธเจ้าและพระสาวกของพระพุทธเจ้า สรรเสริญ จึงอยู่ป่า๕. เพราะอาศัยความมักน้อย สันโดษ ขัดเกลา ความเงียบสงัด และเพราะเห็นว่าการอยู่ป่าเป็นข้อปฏิบัติที่มีประโยชน์ จึงอยู่ป่าภิกษุผู้ถือเที่ยวบิณฑบาตเป็นวัตรมี ๕ ...

ภิกษุผู้ถือผ้าบังสุกุลเป็นวัตรมี ๕ ...

ภิกษุผู้ถืออยู่โคนไม้เป็นวัตรมี ๕ ...

ภิกษุผู้ถืออยู่ป่าช้าเป็นวัตรมี ๕ ...

ภิกษุผู้ถืออยู่กลางแจ้งเป็นวัตรมี ๕ ...

ภิกษุผู้ถือผ้าสามผืนเป็นวัตรมี ๕ ...

ภิกษุผู้ถือเที่ยวบิณฑบาตตามลำดับตรอกเป็นวัตรมี ๕ ...

ภิกษุผู้ถือการนั่งเป็นวัตรมี ๕ ...

ภิกษุผู้ถืออยู่ในเสนาสนะตามที่จัดไว้เป็นวัตรมี ๕ ...

ภิกษุผู้ถือนั่งฉัน ณ อาสนะแห่งเดียวเป็นวัตรมี ๕ ...

ภิกษุผู้ถือการห้ามภัตที่เขานำมาถวายเมื่อภายหลังเป็นวัตรมี ๕

ภิกษุผู้ถือการฉันเฉพาะในบาตรเป็นวัตรมี ๕ คือ

๑. เพราะเป็นผู้โง่เขลา เป็นผู้งมงาย จึงถือการฉันเฉพาะในบาตร

๒. เป็นผู้มีความอยากเลวทราม ถูกความอยากครอบงำ จึงถือการฉันเฉพาะในบาตร๓. เพราะวิกลจริต เพราะมีจิตฟุ้งซ่าน จึงถือการฉันเฉพาะในบาตร

๔. เพราะเข้าใจว่าพระพุทธเจ้าและพระสาวกของพระพุทธเจ้าสรรเสริญ จึงถือการฉันเฉพาะในบาตร๕. เพราะอาศัยความมักน้อย สันโดษ ขัดเกลา ความเงียบสงัด และเพราะเห็นว่าการฉันเฉพาะในบาตรเป็นข้อปฏิบัติมีประโยชน์ จึงถือการฉันเฉพาะในบาตร

ว่าด้วยองค์ของภิกษุผู้ต้องถือนิสสัย

{๙๘๒} ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ จะอยู่โดยไม่ถือนิสสัยไม่ได้ คือ

๑. ไม่รู้อุโบสถ ๒. ไม่รู้อุโบสถกรรม

๓. ไม่รู้ปาติโมกข์ ๔. ไม่รู้ปาติโมกขุทเทส

๕. มีพรรษาต่ำกว่า ๕

ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ อยู่โดยไม่ต้องถือนิสสัยได้ คือ

๑. รู้อุโบสถ ๒. รู้อุโบสถกรรม

๓. รู้ปาติโมกข์ ๔. รู้ปาติโมกขุทเทส

๕. มีพรรษา ๕ หรือมีพรรษาเกิน ๕

ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์แม้อื่นอีก ๕ จะอยู่โดยไม่ถือนิสัยไม่ได้ คือ

๑. ไม่รู้ปวารณา ๒. ไม่รู้ปวารณากรรม

๓. ไม่รู้ปาติโมกข์ ๔. ไม่รู้ปาติโมกขุทเทส

๕. มีพรรษาต่ำกว่า ๕

ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ อยู่โดยไม่ถือนิสสัยได้ คือ

๑. รู้ปวารณา ๒. รู้ปวารณากรรม

๓. รู้ปาติโมกข์ ๔. รู้ปาติโมกขุทเทส

๕. มีพรรษา ๕ หรือมีพรรษาเกิน ๕

ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์แม้อื่นอีก ๕ จะอยู่โดยไม่ถือนิสสัยไม่ได้ คือ

๑. ไม่รู้อาบัติและมิใช่อาบัติ

๒. ไม่รู้อาบัติเบาและอาบัติหนัก

๓. ไม่รู้อาบัติมีส่วนเหลือและอาบัติไม่มีส่วนเหลือ

๔. ไม่รู้อาบัติชั่วหยาบและอาบัติไม่ชั่วหยาบ

๕. มีพรรษาต่ำกว่า ๕

ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ อยู่โดยไม่ต้องถือนิสสัยได้ คือ

๑. รู้อาบัติและมิใช่อาบัติ

๒. รู้อาบัติเบาและอาบัติหนัก

๓. รู้อาบัติมีส่วนเหลือและอาบัติไม่มีส่วนเหลือ

๔. รู้อาบัติชั่วหยาบและอาบัติไม่ชั่วหยาบ

๕. มีพรรษา ๕ หรือมีพรรษาเกิน ๕

ภิกษุณีผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ จะอยู่โดยไม่ถือนิสสัยไม่ได้ คือ

๑. ไม่รู้อุโบสถ ๒. ไม่รู้อุโบสถกรรม

๓. ไม่รู้ปาติโมกข์ ๔. ไม่รู้ปาติโมกขุทเทส

๕. มีพรรษาต่ำกว่า ๕

ภิกษุณีผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ อยู่โดยไม่ต้องถือนิสสัยได้ คือ

๑. รู้อุโบสถ ๒. รู้อุโบสถกรรม

๓. รู้ปาติโมกข์ ๔. รู้ปาติโมกขุทเทส

๕. มีพรรษาต่ำกว่า ๕ หรือมีพรรษาเกิน ๕

ภิกษุณีผู้ประกอบด้วยองค์แม้อื่นอีก ๕ จะอยู่โดยไม่ถือนิสสัยไม่ได้ คือ

๑. ไม่รู้ปวารณา ๒. ไม่รู้ปวารณากรรม

๓. ไม่รู้ปาติโมกข์ ๔. ไม่รู้ปาติโมกขุทเทส

๕. มีพรรษาต่ำกว่า ๕

ภิกษุณีผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ อยู่โดยไม่ต้องถือนิสสัยได้ คือ

๑. รู้ปวารณา ๒. รู้ปวารณากรรม

๓. รู้ปาติโมกข์ ๔. รู้ปาติโมกขุทเทส

๕. มีพรรษา ๕ หรือมีพรรษาเกิน ๕

ภิกษุณีผู้ประกอบด้วยองค์แม้อื่นอีก ๕ จะอยู่โดยไม่ถือนิสสัยไม่ได้ คือ

๑. ไม่รู้อาบัติและมิใช่อาบัติ

๒. ไม่รู้อาบัติเบาและอาบัติหนัก

๓. ไม่รู้อาบัติมีส่วนเหลือและอาบัติไม่มีส่วนเหลือ

๔. ไม่รู้อาบัติชั่วหยาบและอาบัติไม่ชั่วหยาบ

๕. มีพรรษาต่ำกว่า ๕

ภิกษุณีผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ อยู่โดยไม่ต้องถือนิสสัยได้ คือ

๑. รู้อาบัติและมิใช่อาบัติ

๒. รู้อาบัติเบาและอาบัติหนัก

๓. รู้อาบัติมีส่วนเหลือและอาบัติไม่มีส่วนเหลือ

๔. รู้อาบัติชั่วหยาบและอาบัติไม่ชั่วหยาบ

๕. มีพรรษา ๕ หรือมีพรรษาเกิน ๕

โทษในกรรมที่ไม่น่าเลื่อมใสเป็นต้น

{๙๘๓} กรรมที่ไม่น่าเลื่อมใสมีโทษ ๕ คือ

๑. ตนเองก็ติเตียนตน

๒. ผู้รู้ทั้งหลายใคร่ครวญแล้วก็ติเตียน

๓. ชื่อเสียงอันเลวย่อมขจรไป

๔. หลงใหลทำกาละ

๕. หลังจากตายไป ย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก

กรรมที่น่าเลื่อมใสมีคุณ ๕ คือ

๑. ตนเองก็ไม่ติเตียนตน

๒. ผู้รู้ทั้งหลายใคร่ครวญแล้วก็สรรเสริญ

๓. ชื่อเสียงอันดีย่อมขจรไป

๔. ไม่หลงใหลทำกาละ

๕. หลังจากตายไป ย่อมเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์

กรรมที่ไม่น่าเลื่อมใสมีโทษแม้อื่นอีก ๕ คือ

๑. ผู้ที่ยังไม่เลื่อมใสย่อมไม่เลื่อมใส

๒. คนบางพวกที่เลื่อมใสแล้วย่อมกลายเป็นอื่นไป

๓. ไม่เป็นอันทำคำสอนของพระศาสดา

๔. หมู่ชนภายหลังย่อมไม่ถือเป็นตัวอย่าง

๕. จิตของเขาไม่ผ่องใส

กรรรมที่น่าเลื่อมใสมีคุณ ๕ คือ

๑. ผู้ที่ยังไม่เลื่อมใสย่อมเลื่อมใส

๒. ผู้ที่เลื่อมใสแล้วย่อมเลื่อมใสยิ่งขึ้นไป

๓. เป็นอันทำคำสอนของพระศาสดา

๔. หมู่ชนภายลังย่อมถือเป็นตัวอย่าง

๕. จิตของเขาย่อมผ่องใส

ภิกษุผู้เข้าไปสู่ตระกูลมีโทษ ๕ คือ

๑. ต้องอาบัติเพราะไม่บอกลาเที่ยวไป

๒. ต้องอาบัติเพราะนั่งในที่ลับ

๓. ต้องอาบัติเพราะนั่งในอาสนะที่มุงบัง

๔. แสดงธรรมแก่มาตุคามเกิน ๕-๖ คำ ต้องอาบัติ

๕. เป็นผู้มากด้วยความดำริในกามอยู่

ภิกษุผู้เข้าไปสู่ตระกูล คลุกคลีอยู่ในตระกูลเกินขอบเขต มีโทษ ๕ คือ

๑. เห็นมาตุคามเนือง ๆ

๒. เมื่อมีการเห็น ก็มีการเกี่ยวข้อง

๓. เมื่อมีการเกี่ยวข้อง ก็มีความคุ้นเคย

๔. เมื่อมีความคุ้นเคย ก็มีจิตกำหนัด

๕. เมื่อมีจิตกำหนัด ก็หวังข้อนี้ได้ คือ เธอจักไม่ยินดีประพฤติพรหมจรรย์ หรือจักต้องอาบัติที่เศร้าหมองอย่างใดอย่างหนึ่ง หรือจักบอกลาสิกขาเวียนมาเป็นคฤหัสถ์

ว่าด้วยพืชและผลไม้

{๙๘๕} พืชมี ๕ ชนิด คือ

๑. พืชเกิดจากเหง้า ๒. พืชเกิดจากต้น

๓. พืชเกิดจากข้อ ๔. พืชเกิดจากยอด

๕. พืชเกิดจากเมล็ด

ผลไม้ที่ควรบริโภคด้วยวิธีอันควรแก่สมณะมี ๕ คือ

๑. จี้ด้วยไฟ ๒. กรีดด้วยศัสตรา

๓. จิกด้วยเล็บ ๔. ไม่มีเมล็ด

๕. เขาปล้อนเมล็ดออกแล้ว

ว่าด้วยวิสุทธิ ๕

วิสุทธิมี ๕ คือ ภิกษุแสดงนิทานแล้ว นอกนั้นพึงสวดด้วยสุตบท นี้เป็นวิสุทธิข้อที่ ๑

แสดงนิทาน แสดงปาราชิก ๔ แล้ว นอกนั้นพึงสวดด้วยสุตบท นี้เป็นวิสุทธิข้อที่ ๒แสดงนิทาน แสดงปาราชิก ๔ แสดงสังฆาทิเสส ๑๓ แล้ว นอกนั้นพึงสวดด้วยสุตบท นี้เป็นวิสุทธิข้อที่ ๓แสดงนิทาน แสดงปาราชิก ๔ แสดงสังฆาทิเสส ๑๓ แสดงอนิยต ๒ แล้ว นอกนั้นพึงสวดด้วยสุตบท นี้เป็นวิสุทธิข้อที่ ๔สวดโดยพิสดารอย่างเดียว นี้เป็นวิสุทธิข้อที่ ๕

วิสุทธิแม้อื่นอีก ๕ คือ

๑. สุตตุทเทส ๒. ปาริสุทธิอุโบสถ

๓. อธิษฐานอุโบสถ ๔. สามัคคีอุโบสถ

๕. ปวารณา

ว่าด้วยอานิสงส์การทรงวินัยเป็นต้น

{๙๘๖} การทรงวินัยมีอานิสงส์ ๕ คือ

๑. กองศีลของตนเป็นอันคุ้มครองรักษาดีแล้ว

๒. ผู้ที่ถูกความรังเกียจครอบงำย่อมหวนระลึกได้

๓. กล้าพูดในท่ามกลางสงฆ์

๔. ข่มด้วยดีซึ่งข้าศึกโดยสหธรรม

๕. เป็นผู้ปฏิบัติเพื่อความตั้งมั่นแห่งพระสัทธรรม

การงดปาติโมกข์ไม่เป็นธรรมมี ๕

การงดปาติโมกข์เป็นธรรมมี ๕

จบ ปัณจกวาร หมวด ๕

หัวข้อประจำหมวด

{๙๘๗} อาบัติ ๑ กองอาบัติ ๑ วินีตวัตถุ ๑ อนันตริยกรรม ๑ บุคคล ๑ อาบัติมีอันตัดเป็นวินัยกรรม ๑ ต้องอาบัติ ๑ ปัจจัย ๑ไม่เข้ากรรม ๑ เข้ากรรม ๑ กิจควร ๑ ภิกษุถูกระแวง ๑ น้ำมัน ๑ เปลวมัน ๑ ความเสื่อม ๑ ความเจริญ ๑ ความระงับ ๑ บุคคลไม่ควรให้ อุปสมบท ๑ผ้าบังสุกุลที่ตกที่ป่าช้า ๑ ผ้าบังสุกุลที่โคกัด ๑ การลัก ๑ โจร ๑ สิ่งของไม่ควรจ่าย ๑ สิ่งของไม่ควรแบ่ง ๑ อาบัติเกิดทางกาย ๑ เกิดทางกายและวาจา ๑เป็นเทสนาคามินี ๑ สงฆ์ ๑ ปาติโมกขุทเทส ๑ ปัจจันติมชนบท ๑ อานิสงส์กฐิน ๑ กรรม ๑ อาบัติเป็นยาวตติยกา ๑ ปาราชิก ๑ ถุลลัจจัย ๑ ทุกกฏ ๑ของเป็นอกัปปิยะ ๑ ของเป็นกัปปิยะ ๑ สิ่งที่ให้แล้ว ไม่เป็นบุญ ๑ สิ่งที่บรรเทาได้ยาก ๑ การกวาด ๑ การกวาดอย่างอื่นอีก ๑ ถ้อยคำ ๑ อาบัติ ๑อธิกรณ์ ๑ วัตถุ ๑ ญัตติ ๑ อาบัติและมิใช่อาบัติ ๑ ปาติโมกข์ทั้งสอง ๑ อาบัติเบาและอาบัติเป็นที่แปด ๑ จงทราบฝ่ายดำและฝ่ายขาวดังข้างต้นนี้อยู่ป่า ๑ ถือเที่ยวบิณฑบาต ๑ ใช้ผ้าบังสุกุล ๑ อยู่โคนไม้ ๑ อยู่ป่าช้า ๑ อยู่ที่แจ้ง ๑ ทรงผ้า ๓ ผืน ๑ ถือเที่ยวบิณฑบาตตามลำดับตรอก ๑ ถือการนั่ง ๑

ถืออยู่ในเสนาสนะตามที่จัดไว้ ๑ ถือนั่งฉันที่อาสนะเดียว ๑ ถือการห้ามภัตที่ถวายทีหลัง ๑ ถือฉันข้าวในบาตร ๑ อุโบสถ ๑ ปรารณา ๑ อาบัติและมิใช่อาบัติ ๑

บทฝ่ายดำและฝ่ายขาวดังข้างต้นนี้ สำหรับภิกษุณีก็เหมือนกัน กรรมที่ไม่น่าเลื่อมใส ๑ กรรมที่น่าเลื่อมใส ๑ กรรมที่ไม่น่าเลื่อมใสและน่าเลื่อมใสอื่นอีก ๒ อย่าง ๑

ภิกษุเข้าไปสู่ตระกูล ๑ ภิกษุคลุกคลีอยู่เกินขอบ เขต ๑ พืช ๑ ผลไม้ควรแก่สมณะ ๑ วิสุทธิ ๑ วิสุทธิแม้อื่นอีก ๑ อานิสงส์การทรงพระวินัย ๑ การงดปาติโมกข์ ไม่เป็นธรรม ๑ การงดปาติโมกข์เป็นธรรม ๑ เป็นอันจบหมวด ๕ ล้วนที่กล่าวแล้ว

๖. ฉักกวาร หมวด ๖

ว่าด้วยความไม่เคารพเป็นต้น

{๙๘๘} [๓๒๖] ความไม่เคารพมี ๖ ความเคารพมี ๖ วินีตวัตถุมี ๖ สามีจิกรรมมี ๖ สมุฏฐานแห่งอาบัติมี ๖ อาบัติมีอันตัดเป็นวินัยกรรมมี ๖ ภิกษุต้องอาบัติด้วยอาการ ๖ การทรงวินัยมีอานิสงส์ ๖ สิกขาบทที่ว่าด้วยอย่างยิ่งมี ๖ ภิกษุอยู่ปราศจากไตรจีวร ๖ ราตรี จีวรมี ๖ ชนิด นํ้าย้อมมี ๖ ชนิด อาบัติเกิดทางกายกับจิต มิใช่ทางวาจามี ๖ อาบัติเกิดทางวาจากับจิต มิใช่ทางกายมี ๖ อาบัติเกิดทางกายวาจากับจิตมี ๖ กรรมมี ๖ มูลแห่งวิวาทมี ๖ มูลแห่งการโจทมี ๖ สาราณียธรรมมี ๖ ผ้าอาบนํ้าฝนยาว ๖ คืบพระสุคต จีวรพระสุคตกว้าง ๖ คืบพระสุคต นิสสัยระงับจากพระอาจารย์มี ๖ อนุบัญญัติในการอาบนํ้ามี ๖ ภิกษุถือเอาจีวรที่ทำค้างไว้แล้วหลีกไป เก็บเอาจีวรที่ทำค้างแล้วหลีกไป