อุพพาหิกวรรคที่ ๙ เล่ม ๘

อุพพาหิกวรรคที่ ๙

ไม่สมมติด้วยอุพพาหิกา

[๑,๒๐๘] อุ. ภิกษุประกอบด้วยองค์เท่าไรหนอแล สงฆ์ไม่พึงสมมติด้วยอุพพาหิกา พระพุทธเจ้าข้า

พ. ดูก่อนอุบาลี ภิกษุประกอบด้วยองค์ ๕ สงฆ์ไม่พึงสมมติด้วยอุพพาหิกา องค์ ๕ อะไรบ้าง คือ :-

๑. เป็นผู้ไม่ฉลาดในอรรถ

๒. เป็นผู้ไม่ฉลาดในธรรม

๓. เป็นผู้ไม่ฉลาดในนิรุตติ

๔. เป็นผู้ไม่ฉลาดในพยัญชนะ

๕. เป็นผู้ไม่ฉลาดในคำต้นและคำหลัง

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แล สงฆ์ไม่พึงสมมติด้วยอุพพาหิกา.

สมมติด้วยอุพพาหิกา

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุประกอบด้วยองค์ ๕ สงฆ์พึงสมมติด้วยอุพพาหิกาองค์ ๕ อะไรบ้าง คือ :-

๑. เป็นผู้ฉลาดในอรรถ

๒. เป็นผู้ฉลาดในธรรม

๓. เป็นผู้ฉลาดในนิรุตติ

๔. เป็นผู้ฉลาดในพยัญชนะ

๕. เป็นผู้ฉลาดในคำต้นและคำหลัง

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แล สงฆ์พึงสมมติด้วยอุพพาหิกา

ไม่สมมติด้วยอุพพาหิกาอีกนัยหนึ่ง

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุประกอบด้วยองค์แม้อื่นอีก ๕ สงฆ์ไม่พึงสมมติด้วยอุพพาหิกา องค์ ๕ อะไรบ้าง คือ :-

๑. เป็นผู้มักโกรธ ถูกความโกรธครอบงำ

๒. เป็นผู้ลบหลู่ ถูกความลบหลู่ครอบงำ

๓. เป็นผู้ตีเสมอ ถูกความตีเสมอครอบงำ

๔. เป็นผู้มีปกติริษยา ถูกความริษยาครอบงำ

๕. เป็นผู้ถือแต่ความเห็นของตน ถืออย่างแน่นแฟ้นปลดได้ยากดูก่อนอุบาลี ภิกษุประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แล สงฆ์ไม่พึงสมมติด้วยอุพพาหิกา

สมมติด้วยอุพพหิกา

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุประกอบด้วยองค์ ๕ สงฆ์พึงสมมติด้วยอุพพาหิกาองค์ ๕ อะไรบ้าง คือ :-

๑. ไม่เป็นผู้มักโกรธ ไม่ถูกความโกรธครอบงำ

๒. ไม่เป็นผู้ลบหลู่ ไม่ถูกความลบหลู่ครอบงำ

๓. ไม่เป็นผู้ตีเสมอ ไม่ถูกความตีเสมอครอบงำ

๔. ไม่เป็นผู้มีปกติริษยา ไม่ถูกความริษยาครอบงำ๕. ไม่เป็นผู้ถือแต่ความเห็นของตน ไม่ถืออย่างแน่นแฟ้นปลดได้ง่าย

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แล สงฆ์พึงสมมติด้วยอุพพาหิกา

ไม่สมมติด้วยอุพพาหิกาอีกนัยหนึ่ง

ก่อนอุบาลี ภิกษุประกอบด้วยองค์แม้อื่นอีก ๕ สงฆ์ไม่พึงสมมติด้วยอุพพาหิกา องค์ ๕ อะไรบ้าง คือ :-

๑. โกรธ

๒. พยาบาท

๓. เบียดเบียน

๔. ยั่วให้โกรธ

๕. ไม่อดทน ไม่รับอนุสาสนีโดยเคารพ

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แล สงฆ์ไม่พึงสมมติด้วยอุพพาหิกา

สมมติด้วยอุพพาหิกา

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุประกอบด้วยองค์ ๕ สงฆ์พึงสมมติด้วยอุพพาหิกาองค์ ๕ อะไรบ้าง คือ :-

๑. ไม่โกรธ

๒. ไม่พยาบาท

๓. ไม่เบียดเบียน

๔. ไม่ยั่วให้โกรธ

๕. เป็นผู้อดทน มีปกติรับอนุสาสนีโดยเคารพ

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แล สงฆ์พึงสมมติด้วยอุพพาหิกา

ไม่สมมติด้วยอุพพาหิกาอีกนัยหนึ่ง

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุประกอบด้วยองค์ แม้อื่นอีก ๕ สงฆ์ไม่พึงสมมติด้วยอุพพาหิกา องค์ ๕ อะไรบ้าง คือ:

๑. เป็นผู้ล่อให้หลง ให้ระลึกไม่ได้

๒. เป็นผู้พูดไม่ให้ทำโอกาส

๓. ไม่เป็นผู้โจทตามอาบัติในธรรมและวินัยที่สมควร

๔. ไม่เป็นผู้ปรับตามอาบัติในธรรมและวินัยที่สมควร

๕. ไม่ชี้แจงตามความเห็น

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แล สงฆ์ไม่พึงสมมติด้วยอุพพาหิกา

สมมติด้วยอุพพหิกา

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุประกอบด้วยองค์ ๕ สงฆ์พึงสมมติด้วยอุพพาหิกาองค์ ๕ อะไรบ้าง คือ :-

๑. เป็นผู้เตือนให้ระลึก ไม่ใช่ล่อให้หลง

๒. เป็นผู้พูดให้ทำโอกาส

๓. เป็นผู้โจทตามอาบัติในธรรมและวินัยที่สมควร

๔. เป็นผู้ปรับตามอาบัติในธรรมและวินัยที่สมควร

๕. ชี้แจงตามความเห็น

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แล สงฆ์พึงสมมติด้วยอุพพาหิกา

ไม่สมมติด้วยอุพพาหิกาอีกนัยหนึ่ง

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุประกอบด้วยองค์ แม้อื่นอีก ๕ สงฆ์ไม่พึงสมมติด้วยอุพพาหิกา องค์ ๕ อะไรบ้าง คือ :-

๑. ถึงฉันทาคติ

๒. ถึงโทสาคติ

๓. ถึงโมหาคติ

๔. ถึงภยาคติ

๕. เป็นอลัชชี

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แล สงฆ์ไม่พึงสมมติด้วยอุพพาหิกา

สมมติด้วยอุพพาหิกา

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุประกอบด้วยองค์ ๕ สงฆ์พึงสมมติด้วยอุพพาหิกาองค์ ๕ อะไรบ้าง คือ

๑. ไม่ถึงฉันทาคติ

๒. ไม่ถึงโทสาคติ

๓. ไม่ถึงโมหาคติ

๔. ไม่ถึงภยาคติ

๕. เป็นลัชชี

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แล สงฆ์พึงสมมติด้วยอุพพาหิกา

ไม่สมมติด้วยอุพพพาหิกาอีกนัยหนึ่ง

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุประกอบด้วยองค์ แม้อื่นอีก ๕ สงฆ์ไม่พึงสมมติด้วยอุพพาหิกา องค์ ๕ อะไรบ้าง คือ :-

๑. ถึงฉันทาคติ

๒. ถึงโทสาคติ

๓. ถึงโมหาคติ

๔. ถึงภยาคติ

๕. ถึงฉลาดในวินัย

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แล สงฆ์ไม่พึงสมมติด้วยอุพพาหิกา

สมมติด้วยอุพพหิกา

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุประกอบด้วยองค์ ๕ สงฆ์พึงสมมติด้วยอุพพาหิกาองค์ ๕ อะไรบ้าง คือ :-

๑. ไม่ถึงฉันทาคติ

๒. ไม่ถึงโทสาคติ

๓. ไม่ถึงโมหาคติ

๔. ไม่ถึงภยาคติ

๕. ฉลาดในวินัย

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แล สงฆ์พึงสมมติด้วยอุพพาหิกา.

องค์ของภิกษุผู้โง่แท้

[๑,๒๐๙] อุ. ภิกษุประกอบด้วยองค์เท่าไรหนอแล ถึงความนับว่าเป็นผู้โง่แท้ พระพุทธเจ้าข้า

พ. ดูก่อนอุบาลี ภิกษุประกอบด้วยองค์ ๕ ถึงความนับว่าเป็นผู้โง่แท้ องค์ ๕ อะไรบ้าง คือ :-

๑. ไม่รู้สุตตะ

๒. ไม่รู้สุตตานุโลม

๓. ไม่รู้วินัย

๔. ไม่รู้วินยานุโลม

๕. ไม่ฉลาดในฐานะและอฐานะ

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แล ถึงความนับว่าเป็นผู้โง่แท้

องค์ของภิกษุผู้ฉลาดแท้

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แล ถึงความนับว่าเป็นผู้ฉลาดแท้ องค์ ๕ อะไรบ้าง คือ

๑. รู้สุตตะ

๒. รู้สุตตานุโลม

๓. รู้วินัย

๔. รู้วินยานุโลม

๕. ฉลาดในฐานะและอฐานะ

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แล ถึงความนับว่าเป็นผู้ฉลาดแท้

องค์ของภิกษุผู้โง่แท้อีกนัยหนึ่ง

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุประกอบด้วยองค์ ๕ แม้อื่นอีก ถึงความนับว่าเป็นผู้โง่แท้ องค์ ๕ อะไรบ้าง คือ :-

๑. ไม่รู้ธรรม

๒. ไม่รู้ธรรมานุโลม

๓. ไม่รู้วินัย

๔. ไม่รู้วินยานุโลม

๕. ไม่ฉลาดในคำต้นและคำหลัง

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แล ถึงความนับว่าเป็นผู้โง่แท้

องค์ของภิกษุผู้ฉลาดแท้

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุประกอบด้วยองค์ ๕ ถึงความนับว่าเป็นผู้ฉลาดแท้องค์ ๕ อะไรบ้าง คือ :-

๑. รู้ธรรม

๒. รู้ธรรมานุโลม

๓. รู้วินัย

๔. รู้วินยานุโลม

๕. ฉลาดในคำต้นและคำหลัง

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แล ถึงความนับว่าเป็นผู้ฉลาดแท้

องค์ของภิกษุผู้โง่แท้อีกนัยหนึ่ง

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุประกอบด้วยองค์ ๕ แม้อื่นอีก ถึงความนับว่าเป็นผู้โง่แท้ องค์ ๕ อะไรบ้าง คือ :-

๑. ไม่รู้วัตถุ

๒. ไม่รู้นิทาน

๓. ไม่รู้บัญญัติ

๔. ไม่รู้บทอันตกหล่นภายหลัง

๕. ไม่รู้ทางถ้อยคำอันเข้าสนธิกันได้

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แล ถึงความนับว่าเป็นผู้โง่แท้

องค์ของภิกษุผู้ฉลาดแท้

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุประกอบด้วยองค์ ๕ ถึงความนับว่าเป็นผู้ฉลาดแท้องค์ ๕ อะไรบ้าง คือ :-

๑. รู้วัตถุ

๒. รู้นิทาน

๓. รู้บัญญัติ

๔. รู้บทอันตกหล่นภายหลัง

๕. รู้ทางถ้อยคำอันเข้าสนธิกันได้

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แล ถึงความนับว่าเป็นผู้ฉลาดแท้

องค์ของภิกษุผู้โง่แท้อีกนัยหนึ่ง

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุประกอบด้วยองค์ ๕ แม้อื่นอีก ถึงความนับว่าเป็นผู้โง่แท้ องค์ ๕ อะไรบ้าง คือ :-

๑. ไม่รู้อาบัติ

๒. ไม่รู้สมุฏฐานอาบัติ

๓. ไม่รู้ประโยคอาบัติ

๔. ไม่รู้ความระงับอาบัติ

๕. ไม่ฉลาดในการวินิจฉัยอาบัติ

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แล ถึงความนับว่าเป็นผู้โง่แท้

องค์ของภิกษุผู้ฉลาดแท้

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุประกอบด้วยองค์ ๕ ถึงความนับว่าเป็นผู้ฉลาดแท้องค์ ๕ อะไรบ้าง คือ :-

๑. รู้อาบัติ

๒. รู้สมุฏฐานอาบัติ

๓. รู้ประโยคอาบัติ

๔. รู้การระงับอาบัติ

๕. ฉลาดในการวินิจฉัยอาบัติ

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แล ถึงความนับว่าเป็นผู้ฉลาดแท้

องค์ของภิกษุผู้โง่แท้อีกนัยหนึ่ง

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุประกอบด้วยองค์ ๕ แม้อื่นอีก ถึงความนับว่าเป็นผู้โง่แท้ องค์ ๕ อะไรบ้าง คือ :-

๑. ไม่รู้อธิกรณ์

๒. ไม่รู้สมุฏฐานอธิกรณ์

๓. ไม่รู้ประโยคอธิกรณ์

๔. ไม่ผู้ความระงับอธิกรณ์

๕. ไม่ฉลาดในการวินิจฉัยอธิกรณ์

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แล ถึงความนับว่าเป็นผู้โง่แท้

องค์ของภิกษุผู้ฉลาดแท้

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ ถึงความนับว่า เป็นผู้ฉลาดแท้ องค์ ๕ อะไรบ้าง คือ :-

๑. รู้อธิกรณ์

๒. รู้สมุฏฐานอธิกรณ์

๓. รู้ประโยคอธิกรณ์

๔. รู้ความระงับอธิกรณ์

๕. ฉลาดในการวินิจฉัยอธิกรณ์

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แล ถึงความนับว่าเป็นผู้ฉลาดแท้.

อุพพาหิกาวรรคที่ ๙ จบ

หัวข้อประจำวรรค

[๑,๒๑๐] ไม่ฉลาดในอรรถ ๑ มักโกรธ ๑ ยั่วให้โกรธ ๑ ล่อให้หลง๑ ถึงฉันทาคติ ๑ ไม่ฉลาด ๑ ไม่ฉลาดอีก ๑ สุตตะ ๑ ธรรม ๑ วัตถุ ๑ อาบัติ๑ อธิกรณ์ ฝ่ายละ ๒ ๆ ท่านประกาศแล้วทั้งหมด ขอท่านทั้งหลายจงรู้ฝ่ายดำและฝ่ายขาวเทอญ.

อธิกรณวูปสมวรรคที่ ๑๐

องค์ของภิกษุผู้ไม่ควรระงับอธิกรณ์

[๑,๒๑๑] อุ. ภิกษุประกอบด้วยองค์เท่าไรหนอแล ไม่ควรระงับอธิกรณ์ พระพุทธเจ้าข้า

พ. ดูก่อนอุบาลี ภิกษุประกอบด้วยองค์ ๕ ไม่ควรระงับอธิกรณ์องค์ ๕ อะไรบ้าง คือ :-