อาปัตติสมุฏฐานคาถา เล่ม ๘

๓.อาปัตติสมุฏฐานคาถา

ว่าด้วยคาถาถาม-ตอบสมุฏฐานแห่งอาบัติ

{๘๗๓} [๒๘๓] สมุฎฐานเกิดทางกายอันพระพุทธเจ้าผู้ทรงเห็นพระนิพพาน ทรงเกื้อกูลแก่สัตว์โลก ทรงเห็นวิเวก ตรัสบอกแล้ว อาบัติเกิดขึ้นจากสมุฏฐานนั้นมีเท่าไร ข้าพเจ้าขอถาม ข้าแต่ท่านผู้ฉลาดในวิภังค์ ขอท่านบอกข้อนั้นสมุฏฐานเกิดทางกายอันพระพุทธเจ้าผู้ทรงเห็น พระนิพพาน ทรงเกื้อกูลแก่สัตว์โลก ทรงเห็นวิเวก ตรัสบอกแล้ว อาบัติเกิดขึ้นจากสมุฏฐานนั้นมี ๕ ข้าแต่ท่านผู้ฉลาดในวิภังค์ ข้าพเจ้าขอบอกข้อนั้นแก่ท่านสมุฏฐานเกิดทางวาจาอันพระพุทธเจ้าผู้ทรงเห็น พระนิพพาน ทรงเกื้อกูลแก่สัตว์โลก ทรงเห็นวิเวก ตรัสบอกแล้วอาบัติเกิดขึ้นจากสมุฏฐานนั้นมีเท่าไร ข้าพเจ้าขอถาม ข้าแต่ท่านผู้ฉลาดในวิภังค์ ขอท่านบอกข้อนั้นสมุฏฐานเกิดทางวาจาอันพระพุทธเข้าผู้ทรงเห็น พระนิพพาน ทรงเกื้อกูลแก่สัตว์โลก ทรงเห็นวิเวก ตรัสบอกแล้ว อาบัติเกิดขึ้นจากสมุฏฐานนั้นมี ๔ ข้าแต่ ท่านผู้ฉลาดในวิภังค์ ข้าพเจ้าขอบอกข้อนั้นแก่ท่านสมุฏฐานเกิดทางกาย เกิดทางวาจาอันพระพุทธเจ้า ผู้ทรงเห็นพระนิพพาน ทรงเกื้อกูลแก่สัตว์โลก ทรงเห็นวิเวก ตรัสบอกแล้ว อาบัติเกิดขึ้นจากสมุฏฐาน นั้นมีเท่าไร ข้าพเจ้าขอถาม ข้าแต่ท่านผู้ฉลาดในวิภังค์ ขอท่านบอกข้อนั้น

สมุฏฐานเกิดทางกาย เกิดทางวาจา อันพระพุทธเจ้า ผู้ทรงเห็นพระนิพพาน ทรงเกื้อกูลแก่สัตว์โลก ทรงเห็นวิเวก ตรัสบอกแล้ว อาบัติเกิดขึ้นจากสมุฏฐานนั้นมี ๕ ข้าแต่ท่านผู้ฉลาดในวิภังค์ ข้าพเจ้าขอบอกข้อนั้นแก่ท่านสมุฏฐานเกิดทางกาย เกิดทางจิตอันพระพุทธเจ้า ผู้ทรงเห็นพระนิพพาน ทรงเกื้อกูลแก่สัตว์โลก ทรงเห็นวิเวก ตรัสบอกแล้ว อาบัติเกิดขึ้นจากสมุฏฐานนั้นมีเท่าไร ข้าพเจ้าขอถาม ข้าแต่ท่านผู้ฉลาดในวิภังค์ ขอท่านบอกข้อนั้นสมุฏฐานเกิดทางกาย เกิดทางจิตอันพระพุทธเจ้า ผู้ทรงเห็นพระนิพพาน ทรงเกื้อกูลแก่สัตว์โลก ทรงเห็นวิเวก ตรัสบอกแล้ว อาบัติเกิดขึ้นจากสมุฏฐานนั้นมี ๖

ข้าแต่ท่านผู้ฉลาดในวิภังค์ ข้าพเจ้าขอบอกข้อนั้นแก่ท่านสมุฏฐานเกิดทางวาจา เกิดทางจิตอันพระพุทธเจ้า ผู้ทรงเห็นพระนิพพาน ทรงเกื้อกูลแก่สัตว์โลก ทรงเห็นวิเวก ตรัสบอกแล้ว อาบัติเกิดขึ้นจากสมุฏฐาน นั้นมีเท่าไร ข้าพเจ้าขอถาม ข้าแต่ท่านผู้ฉลาดในวิภังค์ ขอท่านบอกข้อนั้นสมุฏฐานเกิดทางวาจา เกิดทางจิตอันพระพุทธเจ้า ผู้ทรงเห็นพระนิพพาน ทรงเกื้อกูลแก่สัตว์โลก ทรงเห็นวิเวก ตรัสบอกแล้ว อาบัติเกิดขึ้นจากสมุฏฐานนั้นมี ๖ ข้าแต่ท่านผู้ฉลาดในวิภังค์ ข้าพเจ้าขอบอกข้อนั้นแก่ท่าน

สมุฏฐานเกิดทางกาย เกิดทางวาจา เกิดทางจิต อันพระพุทธเจ้าผู้ทรงเห็นพระนิพพาน ทรงเกื้อกูลแก่สัตว์โลก ทรงเห็นวิเวก ตรัสบอกแล้ว อาบัติเกิดขึ้นจากสมุฏฐานนั้นมีเท่าไร ข้าพเจ้าขอถาม ข้าแต่ท่านผู้ฉลาดในวิภังค์ ขอท่านบอกข้อนั้นสมุฏฐานเกิดทางกาย เกิดทางวาจา เกิดทางจิต อันพระพุทธเจ้าผู้ทรงเห็นพระนิพพาน ทรงเกื้อกูลแก่สัตว์โลก ทรงเห็นวิเวก ตรัสบอกแล้ว อาบัติเกิดขึ้น จากสมุฏฐานนั้นมี ๖ ข้าแต่ท่านผู้ฉลาดในวิภังค์ ข้าพเจ้าขอบอกข้อนั้นแก่ท่าน

จบ อาปัตติสมุฏฐานคาถาที่ ๓

๔. วิปัตติปัจจยวาร

วาระว่าด้วยเพราะปัจจัยคือวิบัติ

{๘๗๔} [๒๘๔] ถาม : เพราะปัจจัยคือศีลวิบัติ ต้องอาบัติเท่าไร

ตอบ : เพราะปัจจัยคือศีลวิบัติ ต้องอาบัติ ๔ ตัว คือ

๑. ภิกษุณีรู้อยู่ ปิดอาบัติปาราชิกไว้ ต้องอาบัติปาราชิก

๒. สงสัย ปิดไว้ ต้องอาบัติถุลลัจจัย

๓. ภิกษุปิดอาบัติสังฆาทิเสส ต้องอาบัติปาจิตตีย์

๔. ปิดอาบัติชั่วหยาบของตน ต้องอาบัติทุกกฏ เพราะปัจจัยคือศีลวิบัติ ต้องอาบัติ ๔ ตัวเหล่านี้

ถาม : อาบัติเหล่านั้นจัดเป็นวิบัติอะไร บรรดาวิบัติ ๔ ... ระงับด้วยสมถะเท่าไร บรรดาสมถะ ๗