ไม่ถึงฉันทาคติ เล่ม ๘

หมู่มาก เพื่อความไม่เกื้อกูล เพื่อทุกข์แก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ภิกษุผู้ถึงภยาคติเพราะวัตถุ ๑๘ อย่างนี้ย่อมบริหารตนให้ถูกขุดถูกกำจัด เป็นผู้ประกอบด้วยโทษอันวิญญูชนพึงตำหนิ และย่อมประสพสิ่งที่ไม่เป็นบุญเป็นอันมาก ภิกษุเมื่อถึงภยาคติ ย่อมถึงอย่างนี้

นิคมคาถา

{๑๑๐๒} ผู้ใดประพฤติล่วงธรรมเพราะชอบ เพราะชัง เพราะกลัว เพราะหลง ยศของผู้นั้นย่อมเสื่อม เหมือนดวงจันทร์ในวันข้างแรมฉะนั้น

๓. อคติอคมนะ

ว่าด้วยการไม่ถึงอคติ ๔

ฉันทาคติ

{๑๑๐๓} [๓๘๓] ถาม : อย่างไร จึงชื่อว่าไม่ถึงฉันทาคติ

ตอบ : ภิกษุเมื่อแสดงอธรรมว่าเป็นอธรรม ชื่อว่าไม่ถึงฉันทาคติ

เมื่อแสดงธรรมว่าเป็นธรรม ชื่อว่าไม่ถึงฉันทาคติ

เมื่อแสดงอวินัยว่าเป็นอวินัย ชื่อว่าไม่ถึงฉันทาคติ

เมื่อแสดงวินัยว่าเป็นวินัย ชื่อว่าไม่ถึงฉันทาคติ

เมื่อแสดงสิ่งที่พระตถาคตมิได้ตรัสไว้มิได้ภาษิตไว้ว่าพระตถาคตมิได้ตรัสมิได้ภาษิตไว้ ชื่อว่าไม่ถึงฉันทาคติเมื่อแสดงสิ่งที่พระตถาคตตรัสไว้ภาษิตไว้ว่าพระตถาคตตรัสไว้ภาษิตไว้ ชื่อว่าไม่ถึงฉันทาคติ

เมื่อแสดงสิ่งที่พระตถาคตมิได้ทรงประพฤติมาว่าพระตถาคตมิได้ทรงประพฤติมา ชื่อว่าไม่ถึงฉันทาคติเมื่อแสดงสิ่งที่พระตถาคตทรงประพฤติมาว่าพระตถาคตทรงประพฤติมา ชื่อว่าไม่ถึงฉันทาคติเมื่อแสดงสิ่งที่พระตถาคตมิได้ทรงบัญญัติไว้ว่าพระตถาคตมิได้ทรงบัญญัติไว้ ชื่อว่าไม่ถึงฉันทาคติเมื่อแสดงสิ่งที่พระตถาคตทรงบัญญัติไว้ว่าพระตถาคตทรงบัญญัติไว้ ชื่อว่าไม่ถึงฉันทาคติเมื่อแสดงอนาบัติว่าเป็นอนาบัติ ชื่อว่าไม่ถึงฉันทาคติ

เมื่อแสดงอาบัติว่าเป็นอาบัติ ชื่อว่าไม่ถึงฉันทาคติ

เมื่อแสดงอาบัติเบาว่าเป็นอาบัติเบา ชื่อว่าไม่ถึงฉันทาคติ

เมื่อแสดงอาบัติหนักว่าเป็นอาบัติหนัก ชื่อว่าไม่ถึงฉันทาคติ

เมื่อแสดงอาบัติมีส่วนเหลือว่าเป็นอาบัติมีส่วนเหลือ ชื่อว่าไม่ถึงฉันทาคติเมื่อแสดงอาบัติไม่มีส่วนเหลือว่าเป็นอาบัติไม่มีส่วนเหลือ ชื่อว่าไม่ถึงฉันทาคติเมื่อแสดงอาบัติชั่วหยาบว่าเป็นอาบัติชั่วหยาบ ชื่อว่าไม่ถึงฉันทาคติ

เมื่อแสดงอาบัติไม่ชั่วหยาบว่าเป็นอาบัติไม่ชั่วหยาบ ชื่อว่าไม่ถึงฉันทาคติอย่างนี้ จึงชื่อว่าไม่ถึงฉันทาคติ

โทสาคติ

{๑๑๐๔} [๓๘๔] ถาม : อย่างไร จึงชื่อว่าไม่ถึงโทสาคติ

ตอบ : ภิกษุเมื่อแสดงอธรรมว่าเป็นอธรรม ชื่อว่าไม่ถึงโทสาคติ

เมื่อแสดงธรรมว่าเป็นธรรม ชื่อว่าไม่ถึงโทสาคติ

เมื่อแสดงอาบัติชั่วหยาบว่าเป็นอาบัติชั่วหยาบ ชื่อว่าไม่ถึงโทสาคติ

เมื่อแสดงอาบัติไม่ชั่วหยาบว่าเป็นอาบัติไม่ชั่วหยาบ ชื่อว่าไม่ถึงโทสาคติอย่างนี้ จึงชื่อว่าไม่ถึงโทสาคติ

โมหาคติ

{๑๑๐๕} [๓๘๕] ถาม : อย่างไร จึงชื่อว่าไม่ถึงโมหาคติ

ตอบ : ภิกษุเมื่อแสดงอธรรมว่าเป็นอธรรม ชื่อว่าไม่ถึงโมหาคติ

เมื่อแสดงธรรมว่าเป็นเป็นธรรม ชื่อว่าไม่ถึงโมหาคติ

เมื่อแสดงอาบัติชั่วหยาบว่าเป็นอาบัติชั่วหยาบ ชื่อว่าไม่ถึงโมหาคติ

เมื่อแสดงอาบัติไม่ชั่วหยาบว่าเป็นอาบัติไม่ชั่วหยาบ ชื่อว่าไม่ถึงโมหาคติอย่างนี้ จึงชื่อว่าไม่ถึงโมหาคติ

ภยาคติ

{๑๑๐๖} [๓๘๖] ถาม : อย่างไร จึงชื่อว่าไม่ถึงภยาคติ

ตอบ : ภิกษุเมื่อแสดงอธรรมว่าเป็นอธรรม ชื่อว่าไม่ถึงภยาคติ

เมื่อแสดงธรรมว่าเป็นธรรม ชื่อว่าไม่ถึงภยาคติ

เมื่อแสดงอาบัติชั่วหยาบว่าเป็นอาบัติชั่วหยาบ ชื่อว่าไม่ถึงภยาคติ

เมื่อแสดงอาบัติไม่ชั่วหยาบว่าเป็นอาบัติไม่ชั่วหยาบ ชื่อว่าไม่ถึงภยาคติอย่างนี้ จึงชื่อว่าไม่ถึงภยาคติ

นิคมถาคา

{๑๑๐๗} ผู้ใดไม่ประพฤติล่วงธรรม เพราะชอบ เพราะชัง เพราะกลัว เพราะหลง ยศของผู้นั้นย่อมเต็มเปี่ยม เหมือนดวงจันทร์ในวันข้างขึ้นฉะนั้น

๔. สัญญาปนียาทิ

ว่าด้วยเรื่องการชี้แจงเป็นต้น

ว่าด้วยชี้แจง

{๑๑๐๘} [๓๘๗] ถาม : อย่างไร จึงชื่อว่าชี้แจงในสถานะควรชี้แจงตอบ : ภิกษุเมื่อแสดงอธรรมว่าเป็นอธรรม ชื่อว่าชี้แจงในสถานะควรชี้แจงเมื่อแสดงธรรมว่าเป็นธรรม ชื่อว่าชี้แจงในสถานะควรชี้แจง

เมื่อแสดงอาบัติชั่วหยาบว่าเป็นอาบัติชั่วหยาบ ชื่อว่าชี้แจงในสถานะควรชี้แจงเมื่อแสดงอาบัติไม่ชั่วหยาบว่าเป็นอาบัติไม่ชั่วหยาบ ชื่อว่าชี้แจงในสถานะควรชี้แจงอย่างนี้ จึงชื่อว่าชี้แจงในสถานะควรชี้แจง

ว่าด้วยพินิจ

{๑๑๐๙} [๓๘๘] ถาม : อย่างไร ชื่อว่าพินิจในสถานะควรพินิจ

ตอบ : ภิกษุเมื่อแสดงอธรรมว่าเป็นอธรรม ชื่อว่าพินิจในสถานะควรพินิจ