พระอภิธรรมปิฎก · วรรคที่ ๓
อัฏฐมกัสส อินทริยกถา เล่ม ๓๗
Text layerBuddha’s wordsItems ๗๗๙–๗๙๔ (Royal Thai)6/12 in วรรคที่ ๓4 editionsThis collection answers by quoting only — the text as each edition has it, never summarised, interpreted, or scored for reliability
พระอภิธรรมปิฎก กถาวัตถุ วรรคที่ ๓ อัฏฐมกัสส อินทริยกถา (Royal Thai Volume 37 · Mahachula Volume 37 · Mahamakut Volume 80 · Chaloem Phrakiat Volume 37)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙), vol. 37, pp. 396–402
(๒๖) ๖. อัฏฐมกัสสอินทริยกถา
ว่าด้วยอินทรียธรรมของบุคคลที่ ๘
{๗๗๙} [๓๗๑] สกวาทีถามว่า บุคคลที่ ๘ ไม่มีสัทธินทรีย์หรือ ?
ส. บุคคลที่ ๘ ไม่มีศรัทธาหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๗๘๐} ส. บุคคลที่ ๘ ไม่มีวิริยินทรีย์ ... ไม่มีสตินทรีย์ ... ไม่มีสมาธินทรีย์ ... ไม่มีปัญญินทรีย์หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. บุคคลที่ ๘ ไม่มีปัญญาหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๗๘๑} ส. บุคคลที่ ๘ มีศรัทธาหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. บุคคลที่ ๘ มีสัทธินทรีย์หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. บุคคลที่ ๘ มีวิริยะ ... มีสติ ... มีสมาธิ ... มีปัญญาหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. บุคคลที่ ๘ มีปัญญินทรีย์หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอันธกะ ซึ่งมีความเห็นว่าบุคคลที่ ๘ แม้จะได้อินทรียธรรม คือ ศรัทธา วิริยะ สติ สมาธิ และปัญญา ในขณะแห่งโสดาปัตติมรรค ก็ไม่เป็นอันได้ คือ ปฏิเสธไม่เรียกว่าอินทรีย์ (อภิ.ปญฺจ.อ. ๑๙๖)
{๗๘๒} ส. บุคคลที่ ๘ มีมโน มีมนินทรีย์หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. บุคคลที่ ๘ มีศรัทธา มีสัทธินทรีย์หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. บุคคลที่ ๘ มีมโน มีมนินทรีย์หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. บุคคลที่ ๘ มีปัญญา มีปัญญินทรีย์หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๗๘๓} ส. บุคคลที่ ๘ มีโสมนัส มีโสมนัสสินทรีย์ ... มีชีวิต มีชีวิตินทรีย์หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. บุคคลที่ ๘ มีศรัทธา มีสัทธินทรีย์หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. บุคคลที่ ๘ มีชีวิต มีชีวิตินทรีย์หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. บุคคลที่ ๘ มีวิริยะ ... มีปัญญา มีปัญญินทรีย์หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๗๘๔} ส. บุคคลที่ ๘ มีศรัทธา แต่ไม่มีสัทธินทรีย์หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. บุคคลที่ ๘ มีมโน แต่ไม่มีมนินทรีย์หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๗๘๕} ส. บุคคลที่ ๘ มีศรัทธา แต่ไม่มีสัทธินทรีย์หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. บุคคลที่ ๘ มีโสมนัส แต่ไม่มีโสมนัสสินทรีย์ ... มีชีวิต แต่ไม่มีชีวิตินทรีย์หรีอ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๗๘๖} ส. บุคคลที่ ๘ มีปัญญา แต่ไม่มีปัญญินทรีย์หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. บุคคลที่ ๘ มีมโน แต่ไม่มีมนินทรีย์ ... มีโสมนัส แต่ไม่มีโสมนัสสินทรีย์ ... มีชีวิต แต่ไม่มีชีวิตินทรีย์หรีอ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๗๘๗} ส. บุคคลที่ ๘ ไม่มีสัทธินทรีย์หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. บุคคลที่ ๘ เป็นผู้ไม่มีศรัทธาหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. บุคคลที่ ๘ ไม่มีวิริยินทรีย์หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. บุคคลที่ ๘ เป็นผู้เกียจคร้าน ละความเพียรหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. บุคคลที่ ๘ ไม่มีสตินทรีย์หรีอ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. บุคคลที่ ๘ เป็นผู้หลงลืมสติ ไม่มีสัมปชัญญะหรือ
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. บุคคลที่ ๘ ไม่มีสมาธินทรีย์หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. บุคคลที่ ๘ เป็นผู้ไม่มีสมาธิ มีจิตพล่านไปหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๗๘๘} ส. บุคคลที่ ๘ ไม่มีปัญญินทรีย์หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. บุคคลที่ ๘ เป็นผู้มีปัญญาทราม พูดพล่ามหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๗๘๙} ส. บุคคลที่ ๘ มีศรัทธา และศรัทธานั้นเป็นนิยยานิกธรรม (ธรรมเป็นเหตุนำออกจากวัฏฏทุกข์) หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าบุคคลที่ ๘ มีศรัทธา และศรัทธานั้นเป็นนิยยานิกธรรม ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “บุคคลที่ ๘ ไม่มีสัทธินทรีย์”ส. บุคคลที่ ๘ มีวิริยะ และวิริยะนั้นเป็นนิยยานิกธรรม ... มีสติและสตินั้นเป็นนิยยานิกธรรม ... มีสมาธิ และสมาธินั้นเป็นนิยยานิกธรรม ... มีปัญญา และปัญญานั้นเป็นนิยยานิกธรรมหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าบุคคลที่ ๘ มีปัญญา และปัญญานั้นเป็นนิยยานิกธรรม ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “บุคคลที่ ๘ ไม่มีปัญญินทรีย์”{๗๙๐} [๓๗๒] ส. บุคคลผู้ปฏิบัติเพื่อทำให้แจ้งสกทาคามิผล มีศรัทธา มีสัทธินทรีย์หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. บุคคลที่ ๘ มีศรัทธา มีสัทธินทรีย์หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. บุคคลผู้ปฏิบัติเพื่อทำให้แจ้งสกทาคามิผล มีปัญญา มีปัญญินทรีย์หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. บุคคลที่ ๘ มีปัญญา มีปัญญินทรีย์หรีอ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๗๙๑} ส. บุคคลผู้ปฏิบัติเพื่อทำให้แจ้งอนาคามิผล ... บุคคลผู้ปฏิบัติเพื่อทำให้แจ้งอรหัตตผล มีศรัทธา มีสัทธินทรีย์ ... มีปัญญา มีปัญญินทรีย์หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. บุคคลที่ ๘ มีปัญญา มีปัญญินทรีย์หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๗๙๒} ส. บุคคลที่ ๘ มีศรัทธา แต่ไม่มีสัทธินทรีย์หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. บุคคลผู้ปฏิบัติเพื่อทำให้แจ้งสกทาคามิผล มีศรัทธา แต่ไม่มีสัทธินทรีย์หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. บุคคลที่ ๘ มีปัญญา แต่ไม่มีปัญญินทรีย์หรีอ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. บุคคลผู้ปฏิบัติเพื่อทำให้แจ้งสกทาคามิผล มีปัญญา แต่ไม่มีปัญญินทรีย์หรีอ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๗๙๓} ส. บุคคลที่ ๘ มีศรัทธา แต่ไม่มีสัทธินทรีย์ ... มีปัญญา แต่ไม่มีปัญญินทรีย์หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. บุคคลผู้ปฏิบัติเพื่อทำให้แจ้งอนาคามิผล ... บุคคลผู้ปฏิบัติเพื่อทำให้แจ้งอรหัตตผล มีปัญญา แต่ไม่มีปัญญินทรีย์หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๗๙๔} ส. บุคคลที่ ๘ ไม่มีอินทรีย์ ๕ หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อินทรีย์มี ๕ ประการนี้ ๕ ประการคืออะไรบ้าง คือ สัทธินทรีย์ วิริยินทรีย์ สตินทรีย์ สมาธินทรีย์ ปัญญินทรีย์ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อินทรีย์มี ๕ ประการนี้แล
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นอรหันต์เพราะอินทรีย์ ๕ ประการนี้แลเต็มบริบูรณ์ เป็นผู้ปฏิบัติเพื่อทำอรหัตตผลให้แจ้งเพราะอินทรีย์ ๕ ยังอ่อนกว่าอินทรีย์ของอรหันต์ เป็นอนาคามีเพราะอินทรีย์ ๕ ยังอ่อนกว่าอินทรีย์ของผู้ปฏิบัติเพื่อทำอรหัตตผลให้แจ้ง เป็นผู้ปฏิบัติเพื่อทำอนาคามิผลให้แจ้งเพราะอินทรีย์ ๕ ยังอ่อนกว่าอินทรีย์ของอนาคามี เป็นสกทาคามีเพราะอินทรีย์ ๕ ยังอ่อนกว่าอินทรีย์ของผู้ปฏิบัติเพื่อทำอนาคามิผลให้แจ้ง เป็นผู้ปฏิบัติเพื่อทำสกทาคามิผลให้แจ้งเพราะอินทรีย์ ๕ ยังอ่อนกว่าอินทรีย์ของสกทาคามี เป็นโสดาบันเพราะอินทรีย์ ๕ ยังอ่อนกว่าอินทรีย์ของผู้ปฏิบัติเพื่อทำสกทาคามิผลให้แจ้ง เป็นผู้ปฏิบัติเพื่อทำโสดาปัตติผลให้แจ้งเพราะอินทรีย์ ๕ ยังอ่อนกว่าอินทรีย์ของโสดาบัน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อินทรีย์ ๕ ประการนี้ไม่มีแก่ผู้ใดเลยโดยประการทั้งปวง เราเรียกผู้นั้นว่าเป็นคนภายนอกอยู่ในฝ่ายปุถุชน” ดังนี้ มีพระสูตรอยู่จริง มิใช่หรือ ?
- ๑พึงดูเทียบใน สํ.ม. (แปล) ๑๙/๔๘๘/๓๑๖
ป. ถูกแล้ว
ส. บุคคลที่ ๘ เป็นคนภายนอก อยู่ในฝ่ายปุถุชนหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ถ้าอย่างนั้น บุคคลที่ ๘ ก็มีอินทรีย์ ๕
จบ อัฏฐมกัสสอินทริยกถา
(๒๗) ๗. ทิพพจักขุกถา
ว่าด้วยเรื่องทิพพจักขุเป็นอย่างเดียวกับมังสจักขุ
{๗๙๕} [๓๗๓] สกวาทีถามว่า มังสจักขุอันธรรมอุปถัมภ์แล้วเป็นทิพพจักขุหรือ ?
ส. มังสจักขุก็คือทิพพจักขุ ทิพพจักขุก็คือมังสจักขุหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๗๙๖} ส. มังสจักขุอันธรรมอุปถัมภ์แล้วเป็นทิพพจักขุหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. มังสจักขุเป็นเช่นใด ทิพพจักขุก็เป็นเช่นนั้น ทิพพจักขุเป็นเช่นใด มังสจักขุก็เป็นเช่นนั้นหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
- ๑ธรรม ในที่นี้หมายถึงจตุตถฌาน
- ๒ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอันธกะและสมิติยะ ซึ่งมีความเห็นว่า มังสจักขุ (ตาเนื้อ) ของผู้เข้าจตุตถฌานนั่นแหละชื่อว่าทิพพจักขุ คือตาทิพย์ (อภิ.ปญฺจ.อ. ๑๙๖)
End of อัฏฐมกัสส อินทริยกถา