พระอภิธรรมปิฎก · วรรคที่ ๓
วิมุจจติกถา เล่ม ๓๗
Text layerBuddha’s wordsItems ๗๓๘–๗๕๓ (Royal Thai)3/12 in วรรคที่ ๓4 editionsThis collection answers by quoting only — the text as each edition has it, never summarised, interpreted, or scored for reliability
พระอภิธรรมปิฎก กถาวัตถุ วรรคที่ ๓ วิมุจจติกถา (Royal Thai Volume 37 · Mahachula Volume 37 · Mahamakut Volume 80 · Chaloem Phrakiat Volume 37)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙), vol. 37, pp. 382–387
ป. กำลังของพระตถาคตคือการรู้ตามความเป็นจริงในความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลายเป็นอริยะแต่ท่านไม่ยอมรับว่า “มีอัปปณิหิตะเป็นอารมณ์” หรือ ?
ส. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๗๓๗} ป. กำลังของพระตถาคตคือการรู้ตามความเป็นจริงในจุติและอุบัติของสัตว์ทั้งหลายเป็นอริยะ แต่ท่านไม่ยอมรับว่า “มีสุญญตะเป็นอารมณ์ ... มีอนิมิตตะเป็นอารมณ์ ... มีอัปปณิหิตะเป็นอารมณ์” หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. กำลังของพระตถาคตคือการรู้ตามความเป็นจริงในความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลายเป็นอริยะ แต่ท่านไม่ยอมรับว่า “มีอัปปณิหิตะเป็นอารมณ์” หรือ ?
ส. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
จบ อริยันติกถา
(๒๓) ๓. วิมุจจติกถา
ว่าด้วยเรื่องจิตหลุดพ้น
{๗๓๘} [๓๖๓] สกวาทีถามว่า จิตมีราคะหลุดพ้นได้หรือ
ส. จิตสหรคตด้วยราคะเกิดพร้อมกับราคะระคนด้วยราคะ สัมปยุตด้วยราคะ ปรากฏพร้อมกับราคะแปรปรวนไปตามราคะ เป็น
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอันธกะ ซึ่งมีความเห็นว่า จิตที่ปราศจากราคะแล้ว ก็ไม่มีประโยชน์ที่จะทำให้หลุดพ้น จิตที่มีราคะจึงจะหลุดพ้นจากราคะเหมือนผ้าที่เปรอะเปื้อน เมื่อถูกซัก ก็จะสะอาดจากสิ่งสกปรก (อภิ.ปญฺจ.อ. ๑๙๒)
อกุศล เป็นโลกิยะ เป็นอารมณ์ของอาสวะ เป็นอารมณ์ของสังโยชน์ เป็นอารมณ์ของคันถะ เป็นอารมณ์ของโอฆะ เป็นอารมณ์ของโยคะ เป็นอารมณ์ของนิวรณ์ เป็นอารมณ์ของปรามาสะ เป็นอารมณ์ของอุปาทาน เป็นอารมณ์ของสังกิเลส หลุดพ้นได้หรือป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๗๓๙} ส. จิตมีผัสสะหลุดพ้นได้ หลุดพ้นทั้งสองคือทั้งผัสสะและจิตหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. จิตมีราคะหลุดพ้นได้ หลุดพ้นทั้งสองคือทั้งราคะและจิตหรือ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๗๔๐} ส. จิตมีเวทนา ... จิตมีสัญญา ... จิตมีเจตนา ... จิตมีปัญญา หลุดพ้นได้ หลุดพ้นทั้งสองคือทั้งปัญญาและจิตหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. จิตมีราคะหลุดพ้นได้ หลุดพ้นทั้งสองคือทั้งราคะและจิตหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๗๔๑} ส. จิตมีผัสสะ มีราคะหลุดพ้นได้ หลุดพ้นทั้งสองคือทั้งผัสสะและจิตหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หลุดพ้นทั้งสองคือทั้งราคะและจิตหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๗๔๒} ส. จิตมีเวทนา มีราคะ ... จิตมีสัญญา มีราคะ ... จิตมีเจตนา มีราคะ ... จิตมีปัญญา มีราคะหลุดพ้นได้ หลุดพ้นทั้งสองคือทั้งปัญญาและจิตหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หลุดพ้นทั้งสองคือทั้งราคะและจิตหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๗๔๓} [๓๖๔] ส. จิตมีโทสะหลุดพ้นได้หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. จิตที่สหรคตด้วยโทสะ เกิดพร้อมกับโทสะ ระคนด้วยโทสะ สัมปยุตด้วยโทสะ ปรากฏพร้อมกับโทสะ แปรปรวนไปตามโทสะ เป็นอกุศล เป็นโลกิยะ เป็นอารมณ์ของอาสวะ ... เป็นอารมณ์ของสังกิเลส หลุดพ้นได้หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๗๔๔} ส. จิตมีผัสสะหลุดพ้นได้ หลุดพ้นทั้งสองคือทั้งผัสสะและจิตหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. จิตมีโทสะหลุดพ้นได้ หลุดพ้นทั้งสองคือทั้งโทสะและจิตหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๗๔๕} ส. จิตมีเวทนา ... จิตมีสัญญา ... จิตมีเจตนา ... จิตมีปัญญา หลุดพ้นได้ หลุดพ้นทั้งสองคือทั้งปัญญาและจิตหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. จิตมีโทสะหลุดพ้นได้ หลุดพ้นทั้งสองคือทั้งโทสะและจิตหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๗๔๖} ส. จิตมีผัสสะ มีโทสะหลุดพ้นได้ หลุดพ้นทั้งสองคือทั้งผัสสะและจิตหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. จิตมีโทสะหลุดพ้นได้ หลุดพ้นทั้งสองคือทั้งโทสะและจิตหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๗๔๗} ส. จิตมีเวทนา มีโทสะ ... จิตมีสัญญา มีโทสะ ...จิตมีเจตนา มีโทสะ ... จิตมีปัญญา มีโทสะหลุดพ้นได้ หลุดพ้นทั้งสองคือทั้งปัญญาและจิตหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หลุดพ้นทั้งสองคือทั้งโทสะและจิตหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๗๔๘} [๓๖๕] ส. จิตมีโมหะหลุดพ้นได้หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. จิตที่สหรคตด้วยโมหะ เกิดพร้อมกับโมหะ ระคนด้วยโมหะ สัมปยุตด้วยโมหะ ปรากฏพร้อมกับโมหะ แปรปรวนไปตามโมหะ เป็นอกุศล เป็นโลกิยะ เป็นอารมณ์ของอาสวะ ... เป็นอารมณ์ของสังกิเลส หลุดพ้นได้หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๗๔๙} ส. จิตมีผัสสะหลุดพ้นได้ หลุดพ้นทั้งสองคือทั้งผัสสะและจิตหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. จิตมีโมหะหลุดพ้นได้ หลุดพ้นทั้งสองคือทั้งโมหะและจิตหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๗๕๐} ส. จิตมีเวทนา ... จิตมีสัญญา ... จิตมีเจตนา ... จิตมีปัญญา หลุดพ้นได้ หลุดพ้นทั้งสองคือทั้งปัญญาและจิตหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. จิตมีโมหะหลุดพ้นได้ หลุดพ้นทั้งสองคือทั้งโมหะและจิตหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๗๕๑} ส. จิตมีผัสสะ มีโมหะหลุดพ้นได้ หลุดพ้นทั้งสองคือทั้งผัสสะและจิตหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หลุดพ้นทั้งสองคือทั้งโมหะและจิตหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๗๕๒} ส. จิตมีเวทนา มีโมหะ ... จิตมีสัญญา มีโมหะ ... จิตมีเจตนา มีโมหะ ... จิตมีปัญญา มีโมหะหลุดพ้นได้ หลุดพ้นทั้งสองคือทั้งปัญญาและจิตหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หลุดพ้นทั้งสองคือทั้งโมหะและจิตหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๗๕๓} ส. จิตมีราคะ มีโทสะ มีโมหะหลุดพ้นได้หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. จิตที่ปราศจากราคะ ปราศจากโทสะ ปราศจากโมหะ หมดกิเลสหลุดพ้นหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ถ้าอย่างนั้น ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “จิตมีราคะ มีโทสะ มีโมหะ ก็หลุดพ้นได้”
จบ วิมุจจติกถา
(๒๔) ๔. วิมุจจมานกถา
ว่าด้วยเรื่องจิตกำลังหลุดพ้น
{๗๕๔} [๓๖๖] สกวาทีถามว่า จิตที่หลุดพ้นแล้วชื่อว่ากำลังหลุดพ้นหรือ ?
ส. ส่วนหนึ่งหลุดพ้นแล้ว อีกส่วนหนึ่งยังไม่หลุดพ้นหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๗๕๕} ส. ส่วนหนึ่งหลุดพ้นแล้ว อีกส่วนหนึ่งยังไม่หลุดพ้นหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ส่วนหนึ่งเป็นพระโสดาบัน อีกส่วนหนึ่งไม่เป็นพระโสดาบัน ส่วนหนึ่งเป็นผู้ถึง ได้เฉพาะ บรรลุ ทำให้แจ้ง เข้าถึงอยู่ ถูกต้องโสดาปัตติผลด้วยกายอยู่ อีกส่วนหนึ่งไม่ถูกต้องโสดาปัตติผลด้วยกายอยู่ ส่วนหนึ่งเป็นพระโสดาบันผู้สัตตักขัตตุปรมะ ผู้โกลังโกละ ผู้เอกพีชี ประกอบด้วยความเสื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระพุทธเจ้า ... ในพระธรรม ... ในพระสงฆ์ ... ประกอบด้วยอริยกันตศีล อีกส่วนหนึ่งไม่ประกอบด้วยอริยกันตศีลหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๗๕๖} ส. ส่วนหนึ่งหลุดพ้นแล้ว อีกส่วนหนึ่งยังไม่หลุดพ้นหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ส่วนหนึ่งเป็นพระสกทาคามี อีกส่วนหนึ่งไม่เป็นพระสกทาคามี ส่วนหนึ่งเป็นผู้ถึง ได้เฉพาะ บรรลุ ทำให้แจ้ง เข้าถึงอยู่ ถูกต้องสกทาคามิผลด้วยกายอยู่ อีกส่วนหนึ่งไม่ถูกต้องสกทาคามิผลด้วยกายอยู่หรือ ?
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอันธกะ ซึ่งมีความเห็นว่าจิตที่หลุดพ้นด้วยความหลุดพ้น เพราะอำนาจฌานข่มไว้ (วิกขัมภนวิมุตติ) ชื่อว่ากำลังหลุดพ้นด้วยความหลุดพ้นจากกิเลสอย่างเด็ดขาด (สมุจเฉทวิมุตติ) ในขณะแห่งมรรค (อภิ.ปญฺจ.อ. ๑๘๙)
End of วิมุจจติกถา