โอปัมมสังสันทนา เล่ม ๓๗

๖. โอปัมมสังสันทนา

ว่าด้วยการสนทนาถึงบุคคลโดยอุปมาด้วยสภาวธรรม

{๒๖} [๒๘] ส. ท่านค้นหารูปได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ดุจค้นหาเวทนาได้โดยสัจกัฏฐ<*>ปรมัตถ์ รูปเป็นอย่างหนึ่ง เวทนาก็เป็นอย่างหนึ่งหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ท่านค้นหาบุคคลได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ดุจค้นหารูปได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. รูปเป็นอย่างหนึ่ง บุคคลก็เป็นอย่างหนึ่งหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น

ส. ท่านจงรับรู้นิคคหะดังต่อไปนี้หากว่าท่านค้นหารูปได้โดย สัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ดุจค้นหาเวทนาได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์รูปเป็นอย่างหนึ่ง เวทนาก็เป็นอย่างหนึ่ง ท่านค้นหาบุคคลได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ดุจค้นหารูป ได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ ด้วยเหตุนั้น ท่านก็ควรกล่าวว่า “รูปเป็นอย่างหนึ่ง บุคคลก็เป็นอย่างหนึ่ง” คำที่ท่านกล่าวขัดแย้งไว้ในตอนต้นนั้นว่า “ข้าพเจ้า ยอมรับว่าข้าพเจ้าค้นหารูปได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ดุจค้นหาเวทนาได้โดย สัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ รูปเป็นอย่างหนึ่งเวทนาก็เป็นอย่างหนึ่งข้าพเจ้า ค้นหาบุคคลได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ดุจค้นหารูปได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ แต่ ไม่ยอมรับว่ารูปเป็นอย่างหนึ่ง บุคคลก็เป็นอย่างหนึ่ง” ดังนี้จึงผิดอนึ่ง หากท่านไม่ยอมรับว่า “รูปเป็นอย่างหนึ่ง บุคคลก็เป็นอย่างหนึ่ง’ ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “ข้าพเจ้าค้นหารูปได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ดุจค้นหา เวทนาได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ รูปเป็นอย่างหนึ่งเวทนาก็เป็นอย่างหนึ่ง ข้าพเจ้าค้นหาบุคคลได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ดุจค้นหารูปได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์”

คำที่ท่านกล่าวขัดแย้งไว้ในตอนต้นนั้นว่า “ข้าพเจ้ายอมรับว่าข้าพเจ้า ค้นหารูปได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ดุจค้นหาเวทนาได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ รูปเป็นอย่างหนึ่ง เวทนาก็เป็นอย่างหนึ่ง ข้าพเจ้าค้นหาบุคคลได้โดย สัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ดุจค้นหารูปได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ แต่ไม่ยอมรับว่ารูปเป็น อย่างหนึ่ง บุคคลก็เป็นอย่างหนึ่ง” ดังนี้จึงผิด ...

{๒๗} [๒๙] ส. ท่านค้นหารูปได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ดุจค้นหาสัญญาได้ โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ ... ดุจค้นหาสังขารได้ ... ดุจค้นหาวิญญาณได้โดย สัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ รูปเป็นอย่างหนึ่ง วิญญาณก็เป็นอย่างหนึ่งหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ท่านค้นหาบุคคลได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ดุจค้นหารูปได้โดย สัจฉิกัฏฐปรมัตถ์หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. รูปเป็นอย่างหนึ่ง บุคคลก็เป็นอย่างหนึ่งหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น

ส. ท่านจงรับรู้นิคคหะดังต่อไปนี้ หากว่าท่านค้นหารูปได้โดย สัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ดุจค้นหาวิญญาณได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ รูปเป็นอย่างหนึ่ง วิญญาณก็เป็นอย่างหนึ่ง ท่านค้นหาบุคคลได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ดุจค้นหา รูปได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ ด้วยเหตุนั้น ท่านก็ควรกล่าวว่า “รูปเป็นอย่าง หนึ่ง บุคคลก็เป็นอย่างหนึ่ง” คำที่ท่านกล่าวขัดแย้งไว้ในตอนต้นนั้นว่า “ข้าพเจ้ายอมรับว่าข้าพเจ้าค้นหารูปได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ดุจค้นหาวิญญาณ ได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ รูปเป็นอย่างหนึ่ง วิญญาณก็เป็นอย่างหนึ่ง ข้าพเจ้า ค้นหาบุคคลได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ดุจค้นหารูปได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ แต่ ไม่ยอมรับว่ารูปเป็นอย่างหนึ่ง บุคคลก็เป็นอย่างหนึ่ง” ดังนี้จึงผิด

อนึ่ง หากท่านไม่ยอมรับว่า “รูปเป็นอย่างหนึ่ง บุคคลก็เป็นอย่างหนึ่ง” ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า“ข้าพเจ้าค้นหารูปได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ดุจค้นหา วิญญาณได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ รูปเป็นอย่างหนึ่ง วิญญาณก็เป็นอย่างหนึ่ง ข้าพเจ้าค้นหาบุคคลได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ดุจค้นหารูปได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์” คำที่ท่านกล่าวขัดแย้งไว้ในตอนต้นนั้นว่า “ข้าพเจ้ายอมรับว่าข้าพเจ้าค้นหา รูปได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ดุจค้นหาวิญญาณได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์รูป เป็นอย่างหนึ่งวิญญาณก็เป็นอย่างหนึ่งข้าพเจ้าค้นหาบุคคลได้โดย สัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ดุจค้นหารูปได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ แต่ไม่ยอมรับว่ารูปเป็น อย่างหนึ่ง บุคคลก็เป็นอย่างหนึ่ง” ดังนี้จึงผิด ...

{๒๘} [๓๐] ส. ท่านค้นหาเวทนาได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ดุจค้นหาสัญญาได้ ... ดุจค้นหาสังขารได้ ... ดุจค้นหาวิญญาณได้ ... ดุจค้นหารูปได้โดย สัจฉิกัฏฐปรมัตถ์หรือ ? ...

{๒๙} [๓๑] ส. ท่านค้นหาสัญญาได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ดุจค้นหาสังขารได้ ... ดุจค้นหาวิญญาณได้ ... ดุจค้นหารูปได้ ... ดุจค้นหาเวทนาได้โดย สัจฉิกัฏฐปรมัตถ์หรือ ? ...

{๓๐} [๓๒] ส. ท่านค้นหาสังขารได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ดุจค้นหาวิญญาณ ได้ ... ดุจค้นหารูปได้ ... ดุจค้นหาเวทนาได้ ... ดุจค้นหาสัญญาได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์หรือ ? ...

{๓๑} [๓๓] ส. ท่านค้นหาวิญญาณได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ดุจค้นหารูปได้ ... ดุจค้นหาเวทนาได้ ... ดุจค้นหาสัญญาได้ ... ดุจค้นหาสังขารได้โดย สัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ วิญญาณเป็นอย่างหนึ่ง สังขารก็เป็นอย่างหนึ่งหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ท่านค้นหาบุคคลได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ดุจค้นหาวิญญาณได้โดย สัจฉิกัฏฐปรมัตถ์หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. วิญญาณเป็นอย่างหนึ่ง บุคคลก็เป็นอย่างหนึ่งหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น

ส. ท่านจงรับรู้นิคคหะดังต่อไปนี้ หากว่าท่านค้นหาวิญญาณไดัโดย สัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ดุจค้นหาสังขารได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ วิญญาณเป็นอย่าง หนึ่ง สังขารก็เป็นอย่างหนึ่ง ท่านค้นหาบุคคลได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ดุจ ค้นหาวิญญาณได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ ด้วยเหตุนั้น ท่านก็ควรกล่าวว่า “วิญญาณเป็นอย่างหนึ่ง บุคคลก็เป็นอย่างหนึ่ง” คำที่ท่านกล่าวขัดแย้ง ไว้ในตอนต้นนั้นว่า “ข้าพเจ้ายอมรับว่าข้าพเจ้าค้นหาวิญญาณได้โดย สัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ดุจค้นหาสังขารได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ วิญญาณเป็นอย่าง หนึ่ง สังขารก็เป็นอย่างหนึ่ง ข้าพเจ้าค้นหาบุคคลได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ ดุจค้นหาวิญญาณได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์

แต่ไม่ยอมรับว่าวิญญาณเป็น อย่างหนึ่ง บุคคลก็เป็นอย่างหนึ่ง” ดังนี้จึงผิดอนึ่ง หากท่านไม่ยอมรับว่า “วิญญาณเป็นอย่างหนึ่ง บุคคลก็เป็น อย่างหนึ่ง” ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “ข้าพเจ้าค้นหาวิญญาณได้โดย สัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ดุจค้นหาสังขารได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ วิญญาณเป็นอย่าง หนึ่ง สังขารก็เป็นอย่างหนึ่ง ข้าพเจ้าค้นหาบุคคลได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ ดุจค้นหาวิญญาณได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์” คำที่ท่านกล่าวขัดแย้งไว้ในตอน ต้นนั้นว่า “ข้าพเจ้ายอมรับว่าข้าพเจ้าค้นหาวิญญาณได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ ดุจค้นหาสังขารได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ วิญญาณเป็นอย่างหนึ่ง สังขารก็ เป็นอย่างหนึ่ง ข้าพเจ้าค้นหาบุคคลได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ดุจค้นหา วิญญาณได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ แต่ไม่ยอมรับว่าวิญญาณเป็นอย่างหนึ่ง บุคคลก็เป็นอย่างหนึ่ง” ดังนี้จึงผิด ...

{๓๒} [๓๔] ส. ท่านค้นหาจักขายตนะได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ดุจค้นหาโสตายตนะได้ ... ดุจค้นหาธัมมายตนะได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ ... ค้นหา{๓๓}โสตายตนะได้ ... ค้นหาธัมมายตนะได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ดุจค้นหา จักขายตนะได้ ... ดุจค้นหามนายตนะได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ ...

{๓๔} [๓๕] ส. ท่านค้นหาจักขุธาตุได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ดุจค้นหาโสตธาตุได้ ... ดุจค้นหาธัมมธาตุได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ ... {๓๕}ค้นหาโสตธาตุได้ ... ค้นหา ธัมมธาตุได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ดุจค้นหาจักขุธาตุได้ ... ดุจค้นหามโนวิญญาณ ธาตุได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ ...

{๓๖} [๓๖] ส. ท่านค้นหาจักขุนทรีย์ได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ดุจค้นหาโสตินทรีย์ได้ ... ดุจค้นหาอัญญาวินทรีย์ได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ ... {๓๗}ค้นหาโสตินทรีย์ได้ ... ค้นหาอัญญาตาวินทรีย์ได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ดุจค้นหา จักขุนทรีย์ได้ ... ดุจค้นหาอััญญินทรีย์ได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ อัญญาตาวินทรีย์เป็นอย่างหนึ่ง อัญญินทรีย์ก็เป็นอย่างหนึ่งหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ท่านค้นหาบุคคลได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ดุจค้นหาอัญญาตาวินทรีย์ ได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. อัญญาตาวินทรีย์เป็นอย่างหนึ่ง บุคคลก็เป็นอย่างหนึ่งหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น

ส. ท่านจงรับรู้นิคคหะดังต่อไปนี้ หากว่าท่านค้นหาอัญญาตาวินทรีย์ ได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ดุจค้นหาอัญญินทรีย์ได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ อัญญาตาวินทรีย์เป็นอย่างหนึ่ง อัญญินทรีย์ก็เป็นอย่างหนึ่ง ท่านค้นหา บุคคลได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ดุจค้นหาอัญญาตาวินทรีย์ได้โดยสัจฉิสัฏฐปรมัตถ์

ด้วยเหตุนั้น ท่านก็ควรยอมรับว่า “อัญญาตาวินทรีย์เป็นอย่างหนึ่ง บุคคลก็เป็นอย่างหนึ่ง” คำที่ท่านกล่าวขัดแย้งไว้ในตอนต้นนั้นว่า “ข้าพเจ้า ยอมรับว่า ข้าพเจ้าค้นหาอัญญาตาวินทรีย์ได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ดุจค้นหา อัญญินทรีย์ได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ อัญญาตาวินทรีย์เป็นอย่างหนึ่ง อัญญินทรีย์ก็เป็นอย่างหนึ่ง ข้าพเจ้าค้นหาบุคคลได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ ดุจค้นหาอัญญาตาวินทรีย์ได้โดยสัจฉิธัฏฐปรมัตถ์ แต่ไม่ยอมรับว่า อัญญาตาวินทรีย์เป็นอย่างหนึ่ง บุคคลก็เป็นอย่างหนึ่ง” ดังนี้จึงผิด

อนึ่ง หากท่านไม่ยอมรับว่า “อัญญาตาวินทรีย์เป็นอย่างหนึ่ง บุคคล ก็เป็นอย่างหนึ่ง” ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “ข้าพเจ้าค้นหาอัญญาตาวินทรีย์ ได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ดุจค้นหาอัญญินทรีย์ได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ อัญญาตาวินทรีย์เป็นอย่างหนึ่ง อัญญินทรีย์ก็เป็นอย่างหนึ่ง ข้าพเจ้าค้นหา บุคคลได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ดุจค้นหาอัญญาตาวินทรีย์ได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์” คำที่ท่านกล่าวขัดแย้งไว้ในตอนต้นนั้นว่า “ข้าพเจ้ายอมรับว่าข้าพเจ้าค้นหา อัญญาตาวินทรีย์ได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ดุจค้นหาอัญญินทรีย์ได้โดย สัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ อัญญาตาวินทรีย์เป็นอย่างหนึ่ง อัญญินทรีย์ก็เป็นอย่าง หนึ่ง ข้าพเจ้าค้นหาบุคคลได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ดุจค้นหาอัญญาตาวินทรีย์ ได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ แต่ไม่ยอมรับว่าอัญญาตาวินทรีย์ได้เป็นอย่างหนึ่ง บุคคลก็เป็นอย่างหนึ่ง” ดังนี้จึงผิด ...

{๓๘} [๓๗] ป. ท่านค้นหารูปได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ดุจค้นหาเวทนาได้ โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ รูปเป็นอย่างหนึ่ง เวทนาก็เป็นอย่างหนึ่งหรือ ?

ส. ถูกแล้ว

ป. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า “บุคคลผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ เกื้อกูลแก่ตนมีอยู่” และท่านก็ค้นหารูปได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์หรือ ?

ส. ถูกแล้ว

ป. รูปเป็นอย่างหนึ่ง บุคคลก็เป็นอย่างหนึ่งหรือ ?

ส. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น

ป. ท่านจงรับรู้ปฏิกรรมดังต่อไปนี้ หากว่าท่านค้นหารูปได้โดย สัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ดุจค้นหาเวทนาได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ รูปเป็นอย่างหนึ่ง เวทนาก็เป็นอย่างหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า “บุคคลผู้ปฏิบัติ เพื่อประโยชน์เกื้อกูลแก่ตนมีอยู่” และท่านค้นหารูปได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ ด้วยเหตุนั้น ท่านก็ควรยอมรับว่า “รูปเป็นอย่างหนึ่ง บุคคลก็เป็นอย่างหนึ่ง” คำที่ท่านกล่าวขัดแย้งไว้ในตอนต้นนั้นว่า “ข้าพเจ้ายอมรับว่าข้าพเจ้าค้นหา รูปได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ดุจค้นหาเวทนาได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ รูป เป็นอย่างหนึ่ง เวทนาก็เป็นอย่างหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า ‘บุคคลผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์เกื้อกูลแก่ตนมีอยู่’

และข้าพเจ้าก็ค้นหารูปได้ โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ แต่ไม่ยอมรับว่ารูปเป็นอย่างหนึ่ง บุคคลก็เป็นอย่าง หนึ่ง” ดังนี้จึงผิดอนึ่ง หากท่านไม่ยอมรับว่า “รูปเป็นอย่างหนึ่ง บุคคลก็เป็นอย่างหนึ่ง” ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “ข้าพเจ้าค้นหารูปได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ดุจค้นหา เวทนาได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ รูปเป็นอย่างหนึ่ง เวทนาก็เป็นอย่างหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า ‘บุคคลผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์เกื้อกู่ลแก่ตน มีอยู่’ และข้าพเจ้าก็ค้นหารูปได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์” คำที่ท่านกล่าวขัดแย้ง ไว้ในตอนต้นนั้นว่า”ข้าพเจ้ายอมรับว่าข้าพเจ้าค้นหารูปได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ ดุจค้นหาเวทนาได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ รูปเป็นอย่างหนึ่ง เวทนาก็เป็นอย่างหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า ‘บุคคลผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์เกื้อกูลแก่ตน มีอยู่’ และท่านค้นหารูปได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ แต่ไม่ยอมรับว่ารูปเป็น อย่างหนึ่ง บุคคลก็เป็นอย่างหนึ่ง” ดังนี้จึงผิด ...

{๓๙} [๓๘] ป. ท่านค้นหารูปได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ดุจค้นหาสัญญาได้ ... ดุจค้นหาสังขารได้ ... ดุจค้นหาวิญญาณได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ ...

{๔๐} [๓๙] ป. ท่านค้นหาเวทนาได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ดุจค้นหาสัญญาได้ ... ดุจุค้นหาสังขารได้ ... ดุจค้นหาสัญญาได้ ... ดุจดุจค้นหารูปได้โดย สัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ ...

{๔๑} [๔๐] ป. ท่านค้นหาสัญญาได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ดุจค้นหาสังขารได้ ... ดุจค้นหาวิญญาณได้ ... ดุจค้นหารูปได้ ... ดุจค้นหาเวทนาได้โดย สัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ ...

{๔๒} [๔๑] ป. ท่านค้นหาสังขารได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ดุจค้นหาวิญญาณได้ ... ดุจค้นหารูปได้ ... ดุจค้นหาเวทนาได้ ... ดุจค้นหาสัญญาได้โดย สัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ ...

{๔๓} [๔๒] ป. ท่านค้นหาวิญญาณได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ดุจค้นหารูปได้ ... ดุจค้นหาเวทนาได้ ... ดุจค้นหาสัญญา ... ดุจค้นหาสังขารได้โดย สัจฉกัฏฐปรมัตถ์ ...

{๔๔} [๔๓] ป. ท่านค้นหาจักขายตนะได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ดุจค้นหาโสตายตนะได้ ... ดุจค้นหาธัมมายตนะได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ ... {๔๕}ท่านค้นหาโสตายตนะได้ ... ท่านค้นหาธัมมายตนะได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ดุจค้นหาจักขายตนะได้ ... ดุจค้นหามนายตนะได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ ...

{๔๖} [๔๔] ป. ท่านค้นหาจักขุธาตุได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ดุจค้นหาโสตธาตุ ได้ ... ดุจค้นหาธัมมธาตุได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ ... ท่านค้นหาโสตธาตุได้โดย สัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ ... ท่านค้นหาธัมมธาตุได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ดุจค้นหา จักขุธาตุได้ ... ดุจค้นหามโนวิญญาณธาตุได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ ...

{๔๘} [๔๕] ป. ท่านค้นหาจักขุนทรีย์ได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ดุจค้นหา โสตินทรีย์ได้ ... ดุจค้นหาอัญญาตาวินทรีย์ได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ ... {๔๙}ท่าน ค้นหาโสตินทรีย์ได้ ... ท่านค้นหาอัญญาตาวินทรีย์ได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ ดุจค้นหาจักขุนทรีย์ได้ ...ดุจค้นหาอัญญินทรีย์ได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ อัญญาตาวินทรีย์เป็นอย่างหนึ่ง อัญญินทรีย์ก็เป็นอย่างหนึ่งหรือ ?

ส. ถูกแล้ว

ป. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า “บุคคลผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ เกื้อกูลแก่ตนมีอยู่” และท่านก็ค้นหาอัญญาตาวินทรีย์ได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ หรือ ?

ส. ถูกแล้ว

ป. อัญญาตาวินทรีย์เป็นอย่างหนึ่ง บุคคลก็เป็นอย่างหนึ่งหรือ ?

ส. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น

ป. ท่านจงรับรู้ปฏิกรรมดังต่อไปนี้ หากว่าท่านค้นหาอัญญาตาวินทรีย์ ได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ดุจค้นหาอัญญินทรีย์ได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ อัญญาตาวินทรีย์เป็นอย่างหนึ่ง อัญญินทรีย์ก็เป็นอย่างหนึ่ง พระผู้มีพระ ภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า “บุคคลผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์เกื้อกูลแก่ตนมีอยู่” และ ท่านก็ค้นหาอัญญาตาวินทรีย์ได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ ด้วยเหตุนั้น ท่านก็ ควรยอมรับว่า “อัญญาตาวินทรีย์เป็นอย่างหนึ่ง บุคคลก็เป็นอย่างหนึ่ง” คำที่ท่านกล่าวขัดแย้งไว้ในตอนต้นนั้นว่า “ข้าพเจ้ายอมรับว่า ข้าพเจ้าค้น หาอัญญาตาวินทรีย์ได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ดุจค้นหาอัญญินทรีย์ได้โดย สัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ อัญญาตาวินทรีย์เป็นอย่างหนึ่ง อัญญินทรีย์ก็เป็นอย่าง หนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า ‘บุคคลผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์เกื้อกูล แก่ตนมีอยู่’และข้าพเจ้าก็ค้นหาอัญญาตาวินทรีย์ได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ แต่ไม่ยอมรับว่าอัญญาตาวินทรีย์เป็นอย่างหนึ่งบุคคลก็เป็นอย่างหนึ่ง” ดังนี้จึงผิด

อนึ่ง หากท่านไม่ยอมรับว่า “อัญญาตาวินทรีย์เป็นอย่างหนึ่ง บุคคล เป็นอย่างหนึ่ง” ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “ข้าพเจ้าค้นหาอัญญาตาวินทรีย์ ได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ดุจค้นหาอัญญินทรีย์ได้โดยสัจฉิกฏฐปรมัตถ์ อัญญาตาวินทรีย์เป็นอย่างหนึ่ง อัญญินทรีย์ก็เป็นอย่างหนึ่ง พระผู้มี พระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า ‘บุคคลผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์เกื้อกูลแก่ตนมีอยู่’ และข้าพเจ้าก็ค้นหาอัญญาตาวินทรีย์ได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์” คำที่ท่าน กล่าวขัดแย้งไว้ในตอนต้นนั้นว่า “ข้าพเจ้ายอมรับว่าข้าพเจ้าค้นหา อัญญาตาวินทรีย์ได้โดยสัจฉิสัฏฐปรมัตถ์ดุจค้นหาอัญญินทรีย์ได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ อัญญาตาวินทรีย์เป็นอย่างหนึ่ง อัญญินทรีย์ก็เป็นอย่างหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่าบุคคลผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์เกื้อกูลแก่ตนมีอยู่’ และข้าพเจ้าก็ค้นหาอัญญาตาวินทรีย์ได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ แต่ไม่ยอมรับ ว่าอัญญาตาวินทรีย์เป็นอย่างหนึ่ง บุคคลก็เป็นอย่างหนึ่ง” ดังนี้จึงผิด ...

จบ โอปัมมสังสันทนา

๗. จตุกกนยสังสันทนา

ว่าด้วยการสนทนาถึงบุคคลกับสภาวธรรมโดย ๔ นัย

{๕๐} [๔๖] ส. ท่านค้นหาบุคคลได้โดยสัจฉิกัฎฐปรมัตถ์หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. รูปเป็นบุคคลหรือ

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น