๑. อภิชชมานเปตวัตถุ เล่ม ๒๖

๑ อภิชฺชมาเน วาริมฺหิ คงฺคาย อิธ คจฺฉสิ

นคฺโค ปุพฺพฑฺฒเปโตว มาลาธารี อลงฺกโต

กุหึ คมิสฺสสิ เปโต ๖ กตฺถ วาโส ภวิสฺสตีติ ฯ

จุนฺทฏฺฐิลํ ๑ คมิสฺสามิ เปโต โส อิติ ภาสติ ๒

อนฺตเร วาสภคามํ พาราณสิยา ๓ ว สนฺติเก ฯ

ตญฺจ ทิสฺวา มหามตฺโต โกลิโย อิติ วิสฺสุโต

สตฺตุภตฺตญฺจ เปตสฺส ปีตกญฺจ ยุคํ อทา ฯ

นาวาย ติฏฺฐมานาย กปฺปกสฺส อทาปยิ

กปฺปกสฺส ปทินฺนมฺหิ ฐาเน เปตสฺส ทิสฺสถ ฯ

ตโต สุวตฺถวสโน มาลาธารี อลงฺกโต

ฐาเน ฐิตสฺส เปตสฺส ทกฺขิณา อุปกปฺปถ

ตสฺมา ทชฺเชถ เปตานํ อนุกมฺปาย ปุนปฺปุนนฺติ ฯ

สาหุนฺนวาสิโน ๔ เอเก อญฺเญ เกสนิวาสิโน ๕

เปตา ภตฺตาย คจฺฉนฺติ ปกฺกมนฺติ ทิโส ทิสํ ฯ

ทูเรเปเก ๖ ปธาวิตฺวา อลทฺธา จ นิวตฺตเร

ฉาตา ปมุจฺฉิตา คนฺตฺวา ๗ ภูมิยํ ปฏิสุมฺภิตา

เกจิ ตตฺถ จ ปติตา ๘ ภูมิยํ ปฏิสุมฺภิตา

ปุพฺเพ อกตกลฺยาณา อคฺคิทฑฺฒาว อาตเป ฯ

มยํ ๙ ปุพฺเพ ปาปธมฺมา ฆรณี กุลมาตโร

สนฺเตสุ เทยฺยธมฺเมสุ ทีปํ นากมฺห อตฺตโน ฯ

ปหูตํ อนฺนปานํ หิ อปิสฺสุ ๑ อวกิรียติ

สมคฺคเต ๒ ปพฺพชิเต น จ กิญฺจิ อทมฺหเส ฯ

อกมฺมกามา อลสา สาธุกามา มหคฺฆสา

อาโลปปิณฺฑทาตาโร ปฏิคฺคเห ปริภาสิตา ๓ ฯ

เต ฆรา ตา ว ทาสิโย ตาเนวาภรณานิ โน

เต อญฺเญ ปริจาเรนฺติ ๔ มยํ ทุกฺขสฺส ภาคิโน

เวณึ วา อวญฺญา โหนฺติ รถการี จ ทุพฺภิกา

จณฺฑาลี กปณา โหนฺติ กปฺปกา ๖ จ ปุนปฺปุนํ ฯ

ยานิ ยานิ นิหีนานิ กุลานิ กปณานิ จ

เตสุ เตเสฺวว ชายนฺติ เอสา มจฺฉริโน คติ ฯ

ปุพฺเพ จ กตกลฺยาณา ทายกา วีตมจฺฉรา

สคฺคนฺเต ปริปูเรนฺติ โอภาเสนฺติ จ นนฺทนํ ฯ

เวชยนฺเต จ ปาสาเท รมิตฺวา กามกามิโน

อุจฺจากุเลสุ ชายนฺติ สโภเคสุ ตโต จุตา ฯ

กูฏาคาเร จ ปาสาเท ปลฺลงฺเก โคณกตฺถเต ๗

วีชิตงฺคา โมรหตฺเถหิ กุเล ชาตา ยสสฺสิโน ฯ

องฺคโต องฺคํ ๘ คจฺฉนฺติ มาลาธารี อลงฺกตา

ชาติโย ๙ อุปติฏฺฐนฺติ สายํ ปาตํ สุเขสิโน ฯ

นยิทํ อกตปุญฺญานํ กตปุญฺญานเมวิทํ

อโสกํ นนฺทนํ รมฺมํ ติทสานํ มหาวนํ

สุขํ อกตปุญฺญานํ อิธ นตฺถิ ปรตฺถ จ

สุขญฺจ กตปุญฺญานํ อิธ เจว ปรตฺถ จ ฯ

เตสํ สหพฺยกามานํ กตฺตพฺพํ กุสลํ พหุํ

กตปุญฺญา หิ โมทนฺติ สคฺเค โภคสมงฺคิโนติ ฯ

อภิชฺชมานเปตวตฺถุ ปฐมํ ฯ

๑ ม. อุรุเวฬา ฯ ๒ ยุ. อภาเวตฺวา ฯ ๓ ม. โมจกํ มาตา มตฺตา จ นนฺทา ฯ

๔ ม. ตุนฺนวาโย จ อุตฺตรสุตฺตกณฺณอุพฺพรีติ ฯ ๕ อิทํ อุทฺทานํ น ทิสฺสติ ฯ

๖ ม. เปต ฯ

๑ ยุ. จุนฺทตฺถิยํ ฯ ๒ ยุ. ภาสสิ ฯ ๓ ม. พาราณสึ จ ... ฯ ๔ ม. สาตุนฺน ... ฯ

๕ ม. ... วาสินา ฯ ๖ ม. ยุ. ทูเร เอเก ฯ ๗ ม. ยุ. ภนฺตา ฯ ๘ ม. เต จ ตตฺถ

๘ ม. เต จ ตตฺถ ปปติตา ฯ ๙ ยุ. มยมฺปิ ฯ

๑ ยุ. อปิสุ ฯ ๒ ยุ. สมาคเต ฯ ๓ ม. ยุ. ปริภาสิมฺหเส ฯ ๔ ยุ. ปริหาเรนฺติ ฯ

๕ ม. เวณี ฯ ๖ ยุ. นฺหามินี ฯ ๗ ยุ. โคณสณฺฐิเต ฯ ๘ ยุ. องฺกโต องฺกํ ฯ

๙ ม. ภาติโย ฯ

ดูกรเปรต ท่านเป็นผู้เปลือยกาย มีร่างกายเป็นเปรตกึ่งหนึ่งทัดทรงดอกไม้ ตกแต่งร่างกาย เดินไปในน้ำอันไม่ขาดสายในแม่น้ำคงคานี้

ท่านจักไปไหน ที่อยู่ของท่านอยู่ที่ไหน?

เพื่อจะแสดงเนื้อความที่เปรตนั้น และโกสิยมหาอำมาตย์กล่าวแล้ว พระสังคีติกาจารย์จึงกล่าวคาถาความว่า

เปรตนั้นกล่าวว่า ข้าพเจ้าจักไปยังบ้านจุนทัฏฐิละ อันอยู่ในระหว่างแห่งวาสภคามกับเมืองพาราณสี แต่บ้านนั้นอยู่ใกล้เมืองพาราณสี ก็มหาอำมาตย์อันปรากฏชื่อว่าโกลิยะเห็นเปรตนั้นแล้ว ได้ให้ข้าวสัตตูและคู่ผ้าสีเหลืองแก่เปรตนั้น เมื่อเรือหยุดเดิน ได้ให้ข้าวสัตตูและคู่ผ้าแก่อุบาสกเมื่อคู่ผ้าอันโกลิยะอำมาตย์ให้ช่างกัลบกแล้ว ผ้านุ่งผ้าห่มก็ปรากฏแก่เปรตทันที ภายหลัง เปรตนั้นนุ่งห่มผ้าดีแล้ว ทัดทรงดอกไม้ตบแต่งร่างกายด้วยอาภรณ์ ทักษิณาย่อมเข้าไปสำเร็จแก่เปรตนั้น ผู้อยู่แล้วในที่นั้น เพราะฉะนั้น บัณฑิตผู้มีปัญญา พึงให้ทักษิณาบ่อยๆ เพื่ออนุเคราะห์แก่เปรตทั้งหลาย เปรตเหล่าอื่น

บางพวกนุ่งผ้าขี้ริ้วขาดรุ่งริ่งบางพวกนุ่งผม หลีกไปสู่ทิศน้อยใหญ่เพื่อหาอาหาร บางพวกวิ่งไปแม้ในที่ไกลไม่ได้แล้วกลับมา บางพวกสลบแล้วเพราะความหิวกระหายนอนกลิ้งไปบนพื้นดิน บางพวกล้มลงที่แผ่นดินในที่ตนวิ่งไปนั้นร้องไห้ร่ำไรว่า เมื่อก่อน เราทั้งหลายไม่ได้ทำกุศลไว้จึงได้ถูกไฟคือความหิวและความกระหายเผาอยู่ ดุจถูกไฟเผาแล้วในที่ร้อน เมื่อก่อน พวกเรามีธรรมอันลามก เป็นหญิงแม่เรือนมารดาทารกในตระกูล เมื่อไทยธรรมทั้งหลายมีอยู่ไม่กระทำพึงแก่ตน เออ ก็ข้าวและน้ำมีมาก แต่เราไม่กระทำการแจกจ่ายให้ทาน และไม่ได้ให้อะไรในบรรพชิตทั้งหลายผู้ปฏิบัติชอบ อยากทำแต่กรรมที่คนดีไม่พึงทำ

เป็นคนเกียจคร้านใคร่แต่ความสำราญและของที่อร่อย กินมาก ให้แต่เพียงโภชนะก้อนหนึ่งด่าตัดพ้อปฏิคาหกผู้รับอาหาร เรือน พวกทาสีทาสาและผ้าอาภรณ์ของเราเหล่านั้น ไม่สำเร็จประโยชน์แก่พวกเรา กลายเป็นของคนอื่นไปหมด เรามีแต่ส่วนแห่งทุกข์ เราจุติจากเปรตนี้แล้ว จักไปเกิดในตระกูลอันต่ำช้าเลวทราม คือ ตระกูลจักสาน ตระกูลช่างรถ ตระกูลนายพรานตระกูลคนจัณฑาล ตระกูลคนกำพร้า ตระกูลช่างกัลบก นี้เป็นคติแห่งความตระหนี่ ส่วนทายกทั้งหลายผู้มีกุศลอันทำไว้แล้วในชาติก่อนปราศจากความตระหนี่ ย่อมยังสวรรค์ให้บริบูรณ์ และย่อมยังนันทนวันให้สว่างไสวรื่นรมย์แล้วในเวชยันตปราสาทสำเร็จความปรารถนา ครั้นจุติจากเทวโลกแล้ว

ย่อมเกิดในตระกูลสูง มีโภคะมาก คือ ในตระกูลแห่งบุคคลมีเรือนยอดและปราสาทราชมนเทียรมีบัลลังก์อันลาดแล้วด้วยผ้าโกเชาว์ มีเหล่าบุรุษและสตรีถือพัดอันประดับแล้วด้วยแววหางนกยูงคอยพัดอยู่ ในเวลาเป็นทารกก็ทัดทรงดอกไม้ ตบแต่งร่างกาย หมู่ญาติและพี่เลี้ยงนางนมผลัดกันอุ้ม ไม่ต้องลงสู่พื้นดิน อันชนทั้งหลายผู้ปรารถนาความสุขเข้าไปบำรุงอยู่ทั้งเช้าและเย็นตลอดชาติ สวนใหญ่แห่งเทวดาชาวไตรทศเทพชื่อว่านันทนวัน อันเป็นสถานไม่เศร้าโศกน่ารื่นรมย์นี้ย่อมไม่มีแก่ชนทั้งหลายผู้ไม่ได้ทำบุญไว้ ย่อมมีแต่เฉพาะเหล่าชนผู้มีบุญอันทำไว้แล้วเท่านั้น ความสุขในโลกนี้และในปรโลกย่อมไม่มีแก่เหล่าชนผู้ไม่ทำบุญ ความสุขในโลกนี้และโลกหน้า ย่อมมีเฉพาะแก่เหล่าชนผู้ทำบุญไว้ ผู้ปรารถนาความเป็นสหายแห่งเทวดาชาวไตรทศเทพ พึงทำบุญกุศลไว้ให้มาก เพราะว่าบุคคลผู้ทำบุญไว้แล้วย่อมบันเทิงใจอยู่ในสวรรค์เพรียบพร้อมไปด้วยโภคสมบัติ.

จบ อภิชชมานเปตวัตถุที่ ๑