๑. มหากัจจายนเถรคาถา เล่ม ๒๖

๘. อัฏฐกนิบาต

๑. มหากัจจายนเถรคาถา

คาถาสุภาษิตของพระมหากัจจายนเถระ

นัยว่า ทานพระมหากัจจายนเถระได้ภาษิตคาถาไว้ ๘ คาถาอย่างนี้ว่า

{๓๖๖}[๔๙๔] ภิกษุไม่พึงทำการก่อสร้างที่ใหญ่โต พึงหลีกเร้นผู้คน ไม่พึงขวนขวายเพื่อให้ปัจจัยเกิดขึ้น ภิกษุผู้ขวนขวายเพื่อ ให้ปัจจัยเกิดขึ้น มัวติดในรสอยู่นั้น ย่อมทอดทิ้งประโยชน์ที่จะนำความสุขมาให้เสีย[๔๙๕] การกราบไหว้และการบูชาในตระกูลทั้งหลายนั้น พระอริยเจ้าทั้งหลายกล่าวว่าเป็นเปือกตม เป็นลูกศรอันละเอียดที่ถอนได้ยาก เพราะสักการะเป็นสิ่งที่คนชั่วละได้ยาก[๔๙๖] ภิกษุไม่พึงแนะนำคนอื่นให้ทำกรรมอันเป็นบาป และไม่พึงซ่องเสพกรรมนั้นด้วยตนเอง เพราะสัตว์มีกรรมเป็นเผ่าพันธุ์

[๔๙๗] บุคคลจะเป็นโจรเพราะคำของคนอื่นก็หาไม่ จะเป็นมุนี เพราะคำของคนอื่นก็หาไม่ บุคคลย่อมรู้ตัวเองดีว่าเป็นอย่างไร แม้เทพทั้งหลายก็รู้ว่าบุคคลนั้นเป็นอย่างนั้น

[๔๙๘] ก็คนอื่นนอกจากบัณฑิตย่อมไม่รู้สึกตัวว่า ‘พวกเรากำลัง ย่อยยับกันอยู่ในโลกนี้ ในคนสองพวกนั้น คนเหล่าใด มารู้สึกตัวว่า ‘พวกเรากำลังพากันไปใกล้มัจจุราช, จากนั้นความทะเลาะวิวาทกันย่อมระงับไปได้[๔๙๙] บุคคลผู้มีปัญญาถึงจะสิ้นทรัพย์ ก็ยังเป็นอยู่อย่างไม่มีโทษได้ ส่วนบุคคลผู้ไม่มีปัญญาถึงจะมีทรัพย์ก็เป็นอยู่ อย่างนั้นไม่ได้เพราะไม่มีปัญญา

[๕๐๐] บุคคลย่อมได้ยินเสียงทุกอย่างด้วยหู ย่อมเห็นสิ่งทั้งปวงด้วยตา แต่สิ่งที่ได้เห็นหรือสิ่งที่ได้ยินมา นักปราชญ์ไม่ควรทิ้งหรือเก็บเอาไว้ทั้งหมด

[๕๐๑] ผู้มีปัญญาถึงมีตาดี ก็พึงทำเป็นเหมือนคนตาบอดเสียบ้าง ถึงมีหูดี ก็พึงทำเป็นเหมือนคนหูหนวกเสียบ้าง ถึงมีปัญญาดี ก็พึงทำเป็นเหมือนคนใบ้เสียบ้าง ถึงเป็นคนแข็งแรง ก็พึงทำเป็นเหมือนคนทุรพลเสียบ้าง แต่เมื่อประโยชน์เกิดขึ้น ถึงจะนอนใกล้ตายอยู่ ก็พึงทำประโยชน์นั้น

๒. สิริมิตตเถรคาถา

คาถาสุภาษิตของพระสิริมิตตเถระ

นัยว่า ท่านสิริมิตตเถระได้ภาษิตคาถาไว้ ๘ คาถาอย่างนี้ว่า

{๓๖๗}[๕๐๒] ภิกษุใดไม่มักโกรธ ไม่ผูกโกรธไว้ ไม่มีมายา ไม่ส่อเสียด ภิกษุผู้เป็นเช่นนั้นนั่นแล ละโลกไปแล้วย่อมไม่เศร้าโศกในโลกหน้า ด้วยข้อปฏิบัติตามที่กล่าวมาแล้วอย่างนี้