๑. ตาลปุฏเถรคาถา เล่ม ๒๖

๑๙. ปัญญาสนิบาต

๑. ตาลปุฏเถรคาถา

คาถาสุภาษิตของพระตาลปุฏเถระ

(ท่านพระตาลปุฏเถระหลังจากบรรลุอรหัตแล้ว เพื่อจะจำแนกแสดงอาการที่โยนิโสมนสิการเกิดขึ้นมุ่งข่มจิตตนก่อนแต่การบรรลุอรหัตโดย ประการต่าง ๆ ได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ไว้ ความว่า){๓๙๙}[๑๐๙๔] เมื่อไรหนอ เราจึงจะได้อยู่ตามลำพังแบบไม่มีเพื่อนที่ภูเขาและซอกเขา เมื่อไรหนอ เราจึงจะได้เห็นแจ้งภพ ทั้งปวงโดยความเป็นของไม่เที่ยง ความนึกคิดเช่นนี้ของเราจักสำเร็จผลได้เมื่อไรหนอ[๑๐๙๕] เมื่อไรหนอ เราจึงจะได้เป็นมุนีใช้สอยผ้าที่ตัดเป็นชิ้น นุ่งห่มผ้ากาสาวพัสตร์ ไม่มีความยึดมั่น ไม่มีความหวัง เป็นผู้ฆ่าราคะ โทสะ และโมหะได้แล้ว เที่ยวไปตาม ป่าใหญ่อย่างสบาย ความนึกคิดเช่นนี้ของเราจักสำเร็จ ผลได้เมื่อไรหนอ[๑๐๙๖] เมื่อไรหนอ เราจึงจะได้เห็นแจ้งร่างกายนี้ซึ่งเป็นของไม่เที่ยง เป็นรังแห่งโรคคือความตาย ถูกความตายและ ความเสื่อมโทรมบีบคั้นแล้ว เป็นผู้ปราศจากภัยอยู่ในป่าตามลำพัง ความนึกคิดเช่นนี้ของเราจักสำเร็จผลได้ เมื่อไรหนอ[๑๐๙๗] เมื่อไรหนอ เราจึงจะได้ถือดาบที่คมกริบคืออริยมรรคอันสำเร็จด้วยปัญญาแล้วตัดลดาชาติคือตัณหาอันเป็นตัว

ทำให้เกิดภัย นำความทุกข์มาให้ เป็นเหตุให้วนเวียนอยู่ ในอารมณ์หลายอย่างอยู่ ความนึกคิดเช่นนี้ของเรา จักสำเร็จผลได้เมื่อไรหนอ

[๑๐๙๘] เมื่อไรหนอ เราจึงจะได้ถือศัตราอันสำเร็จด้วยปัญญา มีเดชานุภาพสูงของพระฤๅษีคือพระพุทธเจ้า พระปัจเจกพุทธเจ้า และพระอริยสาวก แล้วหักรานกิเลสมาร พร้อมทั้งเสนาได้โดยพลันเหนืออาสนะที่มั่นคง ความนึกคิดเช่นนี้ของเราจักสำเร็จผลได้เมื่อไรหนอ[๑๐๙๙] เมื่อไรหนอ นักปราชญ์มีพระพุทธเจ้าเป็นต้น ผู้มีความหนักแน่นในธรรม ผู้คงที่ ผู้มีปกติเห็นตามความเป็นจริง ผู้มีอินทรีย์อันชนะแล้วจะพึงเห็นเราในสมาคมทั้งหลาย ว่าบำเพ็ญเพียร ความนึกคิดเช่นนี้ของเราจักสำเร็จผล ได้เมื่อไรหนอ[๑๑๐๐] เมื่อไรหนอ ความเกียจคร้าน ความหิวกระหาย ลม แดด แมลงและสัตว์เลื้อยคลานทั้งหลายจึงจะไม่ เบียดเบียนเราในซอกเขา ประโยชน์ส่วนตัวนี้ของเรา จักสำเร็จผลได้เมื่อไรหนอ

[๑๑๐๑] เมื่อไรหนอ เราจึงจะเป็นผู้มีจิตมั่นคง มีสติ ได้บรรลุ ซึ่งอริยสัจ ๔ ที่เห็นได้แสนยาก ที่พระผู้มีพระภาคเจ้า ผู้ทรงแสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ตรัสรู้แล้ว ความนึกคิด เช่นนี้ของเราจักสำเร็จผลได้เมื่อไรหนอ[๑๑๐๒] เมื่อไรหนอ เราจึงจะประกอบด้วยความสงบระงับจากความเร่าร้อนใจในเพราะรูป เสียง กลิ่น รส โผฏฐัพพะ

และธรรมารมณ์ที่เรายังไม่รู้เท่าถึง พิจารณาเห็นด้วยปัญญา ความนึกคิดเช่นนี้ของเรา จักสำเร็จผลได้ เมื่อไรหนอ

[๑๑๐๓] เมื่อไรหนอ เราถูกเขาว่ากล่าวติเตียนด้วยถ้อยคำชั่วร้าย แล้วจักไม่เสียใจเพราะถ้อยคำชั่วร้ายนั้น อนึ่ง ถึงเขาจะสรรเสริญ ก็จักไม่ยินดีเพราะถ้อยคำเช่นนั้น ความนึกคิดเช่นนี้ของเราจักสำเร็จผลได้เมื่อไรหนอ[๑๑๐๔] เมื่อไรหนอ เราจึงจะพิจารณาเห็นสภาพภายในคือเบญจขันธ์ และรูปธรรมเหล่าอื่นที่ยังไม่รู้ทั่วถึง และสภาพภายนอกคือต้นไม้ หญ้า และเครือเถา ว่าเป็นสภาพ เสมอกันได้ ความนึกคิดเช่นนี้ของเราจักสำเร็จผลได้เมื่อไรหนอ[๑๑๐๕] เมื่อไรหนอ ฝนใกล้รุ่งจึงจะตกรดเราผู้นุ่งห่มผ้ากาสาว พัสตร์ปฏิบัติอยู่ในมรรคปฏิปทาที่นักปราชญ์มี พระพุทธเจ้าเป็นต้นดำเนินไปแล้วด้วยนํ้าใหม่ในป่า ความนึกคิดเช่นนี้ของเราจักสำเร็จผลได้เมื่อไรหนอ[๑๑๐๖] เมื่อไรหนอ เราจึงจะได้ฟังเลียงร้องแห่งนกยูงและ ทิชาชาติในป่าและซอกเขา ลุกขึ้นจากที่นอนแล้ว พิจารณาธรรมโดยความไม่เที่ยงเพื่อบรรลุอมตธรรม ความนึกคิดเช่นนี้ของเราจักสำเร็จผลได้เมื่อไรหนอ[๑๑๐๗] เมื่อไรหนอ เราจึงจะข้ามแม่น้ำคงคา ยมุนา สรัสสดี ที่ไหลไปกระทั่งถึงบาดาล เป็นปากน้ำใหญ่น่ากลัวนัก พ้นไปได้ด้วยฤทธิ์โดยไม่ติดขัด ความนึกคิดเช่นนี้ของเรา จักสำเร็จผลได้เมื่อไรหนอ

[๑๑๐๘] เมื่อไรหนอ เราจึงจะงดเว้นสุภนิมิตทั้งปวง เป็นผู้ขวนขวายอยู่ในฌาน ทำลายความพอใจในกามคุณทั้ง หลายเสียได้ เหมือนช้างทำลายเสาตะลุงและโซ่เหล็ก แล้วเข้าป่าเที่ยวไปตามลำพังฉะนั้น ความนึกคิดเช่นนี้ ของเราจักสำเร็จผลได้เมื่อไรหนอ[๑๑๐๙] เมื่อไรหนอ เราจึงจะละความพอใจในกามคุณบรรลุถึง คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่แล้ว เกิดความยินดีได้ เหมือนลูกหนี้ผู้ขัดสนเมื่อถูกเจ้าหนี้ เร่งรัดเอาสามารถแสวงหาทรัพย์มาชำระหนี้ได้ก็เกิด ความยินดีฉะนั้น ความนึกคิดเช่นนี้ของเราจักสำเร็จผล ได้เมื่อไรหนอ[๑๑๑๐] จิตเอย เราถูกท่านขอร้องมาหลายปีแล้วว่าท่านไม่สมควรอยู่ครองเรือนเลย บัดนี้เราก็ได้บวชสมประสงค์ แล้ว เหตุไฉนท่านจึงให้เราทอดทิ้งสมถะและวิปัสสนาแล้วชักชวนไปในความเกียจคร้านเล่า

[๑๑๑๑] จิตเอย เราถูกท่านขอร้องมาแล้วมิใช่หรือว่า ‘ฝูงนกยูง มีขนปีกอันแพรวพราวส่งเสียงประสานกับเสียงธาร นํ้าตกในซอกเขา จักยังท่านผู้เพ่งฌานอยู่ในป่าให้เพลิดเพลิน,

[๑๑๑๒] เรายอมสละญาติและมิตรที่รักใคร่ในตระกูล สลัดความยินดีในการเล่นและกามคุณในโลกได้หมดแล้ว ได้เข้าถึงป่าและบรรพชาเพศนี้แล้ว จิตเอย ท่านช่างไม่ยินดีต่อเราผู้ดำเนินตามเสียเลย

[๑๑๑๓] เมื่อเราพิจารณาเห็นว่า ‘จิตนี้เป็นของเรา ไม่ใช่ของผู้อื่น จะประโยชน์อะไรด้วยการร้องไห้ร่ำพิไรในเวลาทำสงครามกับกิเลสมาร เพราะจิตนี้และสังขารธรรมอย่างอื่นทั้งหมดเป็นธรรมชาติหวั่นไหว, ดังนี้ จึงได้ออกบวช แสวงหาอมตบท[๑๑๑๔] พระสัมมาสัมพุทธเจ้าผู้ประเสริฐกว่าสัตว์ทั้งหลาย ผู้เป็นจอมท้าวสักกเทวราช เป็นจอมสารถีฝึกนระ ตรัสสุภาษิตไว้ว่า ‘จิตนี้กวัดแกว่งเช่นวานร ห้ามได้แสนยาก เพราะยังไม่ปราศจากความกำหนัด,[๑๑๑๕] แท้จริง กามทั้งหลายซึ่งพวกปุถุชนไม่รู้เท่าทันพัวพันอยู่ ล้วนแต่เป็นของงดงาม มีรสอร่อย น่ารื่นรมย์ใจ เขาเหล่านั้นเป็นผู้แสวงหาภพใหม่ ชื่อว่าปรารถนาทุกข์โดยส่วนเดียว เป็นผู้ทำตัวเหินห่างจากประโยชน์สุข ถูกจิต นำไปสู่นรกโดยแท้[๑๑๑๖] จิตเอย แต่ก่อนท่านเคยแนะนำเราว่า‘ท่านจงเป็นผู้แวดล้อมด้วยเสือเหสืองและเสือโคร่งอยู่ในป่าที่นกยูง และนกกระเรียนส่งเสียงร้องก้อง จงละความห่วงใยในร่างกายเสีย อย่าให้พลาดเวลาไปเลย,[๑๑๑๗] จิตเอย แต่ก่อนท่านเคยแนะนำเราว่า‘ท่านจงเจริญ ฌาน อินทรีย์ พละ โพชฌงค์ และสมาธิภาวนา จงได้สัมผัสวิชชา ๓ ในพระพุทธศาสนา,

[๑๑๑๘] จิตเอย แต่ก่อนท่านเคยแนะนำเราว่า‘ท่านจงเจริญ มรรคอันประกอบด้วยองค์ ๘ เพื่อบรรลุพระนิพพานอัน

เป็นทางนำสัตว์ออกจากโลก ให้ถึงความสิ้นทุกข์ทั้งปวง เป็นเครื่องชำระล้างกิเลสทั้งปวง,

[๑๑๑๙] จิตเอย แต่ก่อนท่านเคยแนะนำเราว่า‘ท่านจงพิจารณาเห็นเบญจขันธ์โดยอุบายอันแยบคายว่าเป็นทุกข์ จงละเหตุอันก่อให้เกิดทุกข์ จงทำที่สุดแห่งทุกข์ให้ได้ในอัตภาพนี้เถิด,

[๑๑๒๐] จิตเอย แต่ก่อนท่านเคยแนะนำเราว่า‘ท่านจงพิจารณาเบญจขันธ์โดยอุบายอันแยบคายว่าเป็นของไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นของว่างเปล่า ไม่มีตัวตน เป็นของวิบัติ และเป็นผู้ฆ่า ท่านจงดับมโนวิจารแห่งใจเสีย โดยแยบคายเถิด,[๑๑๒๑] จิตเอย แต่ก่อนท่านเคยแนะนำเราว่า‘ท่านจงปลงผม และหนวดแล้วถือเพศสมณะ มีรูปลักษณะที่แปลก ได้ แต่คำสาปแช่ง ถือบาตรเที่ยวขอเขาไปตามตระกูลทั้งหลาย จงประกอบตนอยู่ในคำสั่งสอนของพระศาสดา ผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่เกิด,[๑๑๒๒] จิตเอย แต่ก่อนท่านเคยแนะนำเราว่า ‘ท่านจงสำรวม ระวังตนเที่ยวบิณฑบาตไปตามลำดับตรอก อย่ามีใจเกี่ยวข้องในตระกูลและกามารมณ์ทั้งหลาย จงเป็นเหมือนดวงจันทร์ในวันเพ็ญที่เว้นจากโทษฉะนั้น,[๑๑๒๓] จิตเอย แต่ก่อนท่านเคยแนะนำเราว่า ‘ท่านจงยินดีในธุดงคคุณ ๕ คือ ถือการอยู่ในป่าเป็นวัตร ถือการเที่ยว บิณฑบาตเป็นวัตรถือการอยู่ป่าช้าเป็นวัตร ถือการ

นุ่งห่มผ้าบังสุกุลเป็นวัตร ถือการไม่นอนเป็นวัตร ตลอดกาลทุกเมื่อเถิด,

[๑๑๒๕] บุคคลผู้ต้องการผลไม้ปลูกต้นไม้ไว้แล้วเก็บผลไม่ได้ ก็ประสงค์จะโค่นต้นไม้นั้นเสีย ฉันใด จิตเอย ท่านมาทำ เราผู้ที่ท่านแนะนำไว้ที่ปากทางแห่งสงสารอันไม่แน่นอน ให้มีอุปมาเหมือนคนปลูกต้นไม้นั้น[๑๑๒๕] ดูก่อนจิตผู้หารูปมิได้ ไปได้ไกล เที่ยวไปแต่ผู้เดียว บัดนี้ เราจักไม่ทำตามคำของท่านแล้ว เพราะว่ากามทั้งหลาย ล้วนเป็นทุกข์ มีผลเผ็ดร้อน เป็นภัยใหญ่หลวง เราจัก มีใจมุ่งพระนิพพานเท่านั้นจาริกไป[๑๑๒๖] เราไม่ได้ออกบวชเพราะหมดบุญ เพราะไม่มีความละอาย เพราะเหตุทำตามอำนาจจิต เพราะเหตุทำผิดต่อทางราชการ หรือเพราะเหตุแห่งอาชีพ จิตเอย ท่านได้รับปากกับเราไว้ว่า จักอยู่ในอำนาจของเรา มิใช่หรือ[๑๑๒๗] จิตเอย ท่านแนะนำเราในครั้งนั้นว่า ‘ความเป็นผู้มักน้อย การละความลบหลู่คุณท่าน และความสงบระงบทุกข์ เป็นธรรมที่สัตบุรุษทั้งหลายสรรเสริญ, แต่บัดนี้ ท่านกลับ มามักมากอย่างที่เคยประพฤติมาแล้ว[๑๑๒๘] เราไม่อาจกลับไปหาตัณหา ราคะ ความรักความชัง รูปอันสวยงาม สุขเวทนา และเบญจกามคุณที่น่าชอบใจที่ เราคายทิ้งแล้วได้อีก

[๑๑๒๙] จิตเอย เราได้ปฏิบัติตามคำของท่านมาแล้วในทุกภพ ทุกกำเนิด ทุกคติ และทุกวิญญาณฐิติ ในหลายชาติมา นี้ท่านไม่เคยถูกเราโกรธเคืองเลย เพราะความที่ท่านผู้เกิดอยู่ภายในเป็นผู้อกตัญญู จึงทำให้เราต้องเร่ร่อนไป ในกองทุกข์ที่ท่านสร้างขึ้นมาเสียช้านาน[๑๑๓๐] จิตเอย ท่านทำเราให้เป็นพราหมณ์ก็มี เป็นพระราชามหากษัตริย์ก็มี เพราะอำนาจของท่าน บางคราวเราเป็นแพศย์ เป็นศูทร เป็นเทพเจ้าก็มี เพราะอำนาจของท่าน

[๑๑๓๑] เพราะท่านเป็นเหตุ มีท่านเป็นมูลฐาน เราจึงเป็นอสูร บางคราวเป็นสัตว์นรก บางคราวเป็นสัตว์ดิรัจฉาน บางคราวเป็นเปรต เพราะอำนาจของท่าน

[๑๑๓๒] ท่านได้ประทุษร้ายเรามาบ่อย ๆ มิใช้หรือ ท่านแสดงการเล่นเล็ก ๆ น้อย ๆ หลอกลวงเราผู้เป็นดังคนบ้าอยู่เนือง ๆ ดูก่อนจิต เราทำผิดอะไรต่อท่านหรือ

[๑๑๓๓] แต่ก่อนจิตนี้เคยจาริกไปในอารมณ์ต่าง ๆ ตามความปรารถนา ตามความต้องการ ตามความสบาย วันนี้เราจักปราบจิตนั้นโดยอุบายอันชอบ เหมือนควาญช้าง ปราบช้างที่ตกมันไว้ด้วยขอฉะนั้น[๑๑๓๔] พระศาสดาของเราได้ทรงบัญญัติตั้งโลกนี้ไว้โดยความเป็นของไม่เที่ยง ไม่ยั่งยืน ไม่เป็นแก่นสาร ดูก่อนจิต ท่านจงพา เราบ่ายหน้าไปในศาสนาของพระชินสีห์ จงพาเราข้ามจากห้วงใหญ่ที่ข้ามได้แสนยาก

[๑๑๓๕] จิตเอย เรือนคืออัตภาพของท่านนี้ไม่เป็นเหมือนเมื่อก่อนเสียแล้ว เพราะเราไม่สามารถที่จะเป็นไปตาม อำนาจของท่านอีกต่อไป เราได้บวชในศาสนาของพระพุทธเจ้าผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่แล้ว สมณะทั้งหลาย ผู้ทรงความพินาศ ไม่ใช่คนเช่นเรา[๑๑๓๖] ภูเขา มหาสมุทร แม่น้ำ แผ่นดิน ทิศใหญ่ ๔ ทิศเฉียง ๔ ทิศเบื้องบน ทิศเบื้องต่ำ และภพ ๓ ล้วนเป็นสภาพไม่เที่ยง มีแต่ถูกเบียดเบียนอยู่เสมอ ดูก่อนจิต ท่านจะไปที่ไหนเล่าจึงจะมีความสุขรื่นรมย์[๑๑๓๗] จิตเอย หลังจากที่เราดำรงอยู่ในภาวะที่มั่นคงแล้ว ท่านจักทำอะไรเราได้ เราไม่เป็นไปตามอำนาจของท่านแล้ว บุคคลไม่ควรถูกต้องถุงหนังซึ่งมีสองปาก (คือ ร่างกาย) ซึ่งเต็มไปด้วยของไม่สะอาดไหลออกจากช่องทั้ง ๙ น่าติเตียน[๑๑๓๘] ท่านเข้าไปยังเรือนคือถํ้าในเงื้อมเขาและยอดเขาที่สวยงามอันเป็นที่อาศัยอยู่แห่งสัตว์ป่ามีหมูและกวางเป็นต้น และ ในป่าที่ฝนตกใหม่ ๆ ก็จักได้ความรื่นรมย์ใจ ณ ที่นั้น

[๑๑๓๙] ฝูงนกยูงมีขนคอสีเขียว มีหงอนและปีกงาม ลำแพน หางมีแวววิจิตรนัก ส่งสำเนียงก้องกังวานไพเราะจับใจ จักยังท่านผู้บำเพ็ญฌานอยู่ในป่าให้ร่าเริงได้

[๑๑๔๐] เมื่อฝนตก หญ้างอกยาวประมาณ ๔ นิ้ว เมื่อป่าไม้ผลิงามคล้ายก้อนเมฆ ท่านทำตัวให้เสมอด้วยต้นไม้แล้ว นอนอยู่เหนือหญ้าระหว่างภูเขานั้น หญ้านั้นก็จะอ่อนนุ่มดังสำลี

[๑๑๔๑] ส่วนเราจักทำตัวให้เหมือนอิสรชน จักยินดีด้วยปัจจัย ตามที่ได้มา จักทำจิตของตนให้ควรแก่การงานเหมือน คนที่ไม่เกียจคร้านอื่น เหมือนถุงใส่แมวที่มัดไว้ดีแล้ว ฉะนั้น

[๑๑๔๒] เราจักฺทำตัวให้เหมือนอิสรชน จักยินดีด้วยปัจจัยตามที่ได้มา จักนำท่านมาสู่อำนาจของเราด้วยความเพียร เหมือน ควาญช้างผู้ฉลาดนำช้างที่ตกมันไปสู่อำนาจของตนด้วย ขอฉะนั้น

[๑๑๔๓] เราย่อมสามารถที่จะดำเนินไปตามหนทางอันเกษมสุข ซึ่งบุคคลผู้ตามรักษาจิตได้ซ่องเสพกันมาแล้วทุกเมื่อ ด้วย ตัวท่านผู้เที่ยงตรงผู้ฝึกฝนดีแล้ว ผู้มั่นคง เหมือนสารถีผู้ฝึกม้าสามารถจะไปยังภูมิประเทศที่ปลอดภัยได้ ด้วยม้าที่วิ่งตรงทางฉะนั้น[๑๑๔๔] เราจักผูกท่านไว้ในอารมณ์คือกัมมัฏฐานด้วยกำลังภาวนา เหมือนควาญช้างมัดช้างไว้ที่เสาตะลุงด้วยเชือกที่เหนียว ฉะนั้น ท่านถูกเราคุ้มครองดีแล้ว อบรมดีแล้วด้วยสติ จักเป็นผู้อันตัณหา มานะ ทิฏฐิอาศัยไม่ได้อีกแล้วในภพ ทั้งปวง[๑๑๔๕] ท่านจงตัดทางดำเนินที่ผิดเสียด้วยปัญญา ข่มตัวเองให้ ดำเนินไปในทางที่ถูกด้วยความเพียร เห็นแจ้งทั้งความเกิดขึ้นและความเสื่อมไปแล้วจักได้เป็นทายาทของ พระพุทธเจ้าผู้ทรงเป็นอัครวาทีบุคคล

[๑๑๔๖] จิตเอย ท่านพาเราหมุนไปรอบ ๆ ตามอำนาจของความเข้าใจผิด ๔ ประการ เหมือนจับเด็กชาวบ้าน วิ่งวนไปฉะนั้น ท่านควรจะคบหาพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ผู้ตัดเครื่องเกาะเกี่ยวและเครื่องผูกเสียได้ ผู้ทรงเป็นพระมหามุนีที่ประกอบด้วยพระมหากรุณาธิคุณมิใช่หรือ[๑๑๔๗] มฤคชาติย่อมมีเสรีรื่นรมย์อยู่ในป่าที่งามวิจิตร ฉันใด ท่านเข้าไปยังภูเขาที่ร่มรื่น มีดอกไม้สะพรั่งยามหน้าฝน จักรื่นรมย์อยู่ที่ภูเขาที่ไม่เกลื่อนกล่นด้วยผู้คนอย่างเสรีได้ ฉันนั้น จิตเอย เมื่อท่านไม่ยินดีอยู่ที่ภูเขานั้น ท่านก็จักต้องเสื่อมโดยไม่ต้องสงสัย[๑๑๔๘] จิตเอย ชนเหล่าใดไม่ว่าหญิงหรือชายประพฤติไปตาม ความพอใจของท่าน เสวยความสุขแบบชาวบ้านอยู่ ชนเหล่านั้นจัดว่าเป็นผู้โง่เขลา ตกอยู่ในอำนาจของมาร เป็นผู้เพลิดเพลินอยู่ในภพน้อยใหญ่ และจัดว่าเป็นเสวกของท่าน

จบ ปัญญาสนิบาต

พระตาลปุฏเถระผู้หมดจดรูปเดียวได้ภาษิตคาถาไว้ ในปัญญาสนิบาตนี้ รวมเป็นคาถาได้ ๕๕ คาถา ฉะนี้แล

๒๐. สัฏฐินิบาต

๑. มหาโมคคัลลานเถรคาถา

คาถาสุภาษิตของพระมหาโมคคัลลานเถร

{๔๐๐}(ท่านพระมหาโมคคัลลานเถระเมื่อได้รับเอตทัคคะในด้านผู้มีฤทธิ์ อาศัย

เหตุนั้น จึงได้ภาษิตคาถา ๔ คาถาเบื้องต้น ความว่า)

[๑๑๔๙] ภิกษุผู้ถือการอยู่ป่าเป็นวัตร ถือการเที่ยวบิณฑบาตเป็นวัตร ยินดีเฉพาะอาหารที่มีอยู่ในบาตรจากการบิณฑบาต มีจิตตั้งมั่นด้วยดีในภายใน พึงทำลายเสนามัจจุราชได้[๑๑๕๐] ภิกษุผู้ถือการอยู่ป่าเป็นวัตร ถือการเที่ยวบิณฑบาตเป็นวัตร ยินดีเฉพาะอาหารที่มีอยู่ในบาตรจากการบิณฑบาต พึงกำจัดเสนามัจจุราชได้เหมือนช้างทำลายเรือนไม้อ้อ ฉะนั้น[๑๑๕๑] ภิกษุผู้ถือการอยู่โคนไม้เป็นวัตร มีความพากเพียรเป็นนิจ ยินดีเฉพาะอาหารที่มีอยู่ในบาตรจากการบิณฑบาต มีจิตตั้งมั่นด้วยดีในภายใน พึงทำลายเสนามัจจุราชได้[๑๑๕๒] ภิกษุผู้ถือการอยู่โคนไม้เป็นวัตร มีความพากเพียรเป็นนิจ ยินดีเฉพาะอาหารที่มีอยู่ในบาตรจากการบิณฑบาต พึง กำจัดเสนามัจจุราชได้ เหมือนช้างทำลายเรือนไม้อ้อ ฉะนั้น

(ท่านพระมหาโมคคัลลานเถระได้กล่าวสอนหญิงแพศยาซึ่งเข้ามา เล้าโลมท่านด้วยคาถาเหล่านี้ ความว่า)