๑๓. มหาวิยูหสูตร เล่ม ๒๕

[๘๙๙] พวกเดียรถีย์ย่อมกล่าวว่าความหมดจดมีได้เฉพาะในธรรม (ของตน) นี้เท่านั้น ไม่กล่าวความหมดจดว่ามีในธรรมทั้งหลายอื่นเลย พวกเดียรถีย์โดยมากยืดมั่นอยู่อย่างนี้จึงกล่าวยืนยันในธรรมอันเป็นแนวทางของตนนั้น

[๙๐๐] อนึ่ง เจ้าลัทธิผู้กล่าวยืนยันในธรรมอันเป็นแนวทางของตน ก็จะเห็นใครอื่นว่าเป็นคนโง่ในเพราะทิฏฐินั้น เจ้าลัทธินั้นเมื่อกล่าวถึงบุคคลอื่นว่าเป็นคนโง่ ไม่เป็นผู้หมดจดก็จะพึงนำมาซึ่งการทุ่มเถียงกันด้วยตัวเองทีเดียว

[๙๐๑] เจ้าลัทธินั้นมั่นอยู่ในข้อตัดสินใจคือทิฏฐิแล้วกำหนดเอาเองย่อมถึงความวิวาทกันในโลกในภายหน้า สัตว์โลกละทิฏฐิทั้งปวงได้แล้วย่อมไม่ก่อการทุ่มเถียงกันในโลก

๑๓. มหาวิยูหสูตร

ว่าด้วยการยึดมั่นในลัทธิของตน สูตรใหญ่

{๔๒๐} [๙๐๒] (พระพุทธเนรมิตทูลถามว่า)

สมณพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่งผู้ถือมั่นอยู่ในทิฏฐิกล่าวว่า ‘สิ่งนี้เท่านั้นจริง’ สมณพราหมณ์เหล่านั้นทั้งหมดนั่นแลจะได้รับการนินทาหรือจะได้ความสรรเสริญในเพราะทิฏฐินั้น

[๙๐๓] (พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า)

ก็ผลนั้นเล็กน้อย ไม่เพียงพอที่จะสงบกิเลสได้ ข้าพระองค์กล่าวผลแห่งความวิวาท(ว่ามี) ๒ อย่าง (คือ นินทากับ

๑๓. มหาวิยูหสูตร

สรรเสริญ) บุคคลเห็นโทษแม้นั้นแล้ว เห็นอวิวาทภูมิว่าเป็นแดนเกษมอยู่ ไม่พึงวิวาทกันเลย

[๙๐๔] สมมติ(คือทิฏฐิ)เหล่าใดเหล่าหนึ่งนี้เกิดแต่ปุถุชน บุคคลผู้มีความรู้ย่อมไม่เข้าถึงสมมติทั้งปวงเหล่านั้น บุคคลผู้ไม่มีกิเลสเป็นเหตุเข้าถึงนั้นไม่ทำความชอบใจในรูปที่ได้เห็น ในเสียงที่ได้ยินอยู่ จะพึงเข้าถึงกิเลสเป็นเหตุเข้าถึงอะไรอีกเล่า

[๙๐๕] สมณพราหมณ์ผู้สำคัญว่าศีลยอดเยี่ยมย่อมกล่าวถึงความหมดจดว่ามีได้ด้วยความสำรวม จึงสมาทานพรตแล้วยึดมั่นอยู่ด้วยคิดว่า ‘เราจะศึกษาอยู่ในทิฏฐินี้ และความหมดจดแห่งพรตนั้นเท่านั้น’ สมณพราหมณ์ผู้อวดอ้างตนว่าเป็นคนฉลาดเหล่านั้นจึงถูกนำเข้าไปสู่ภพ

[๙๐๖] ถ้าบุคคลนั้นเคลื่อนจากศีลและพรต พลาดกรรม(คืออภิสังขาร)แล้วย่อมหวั่นไหว ย่อมเพ้อถึงและปรารถนาถึงความหมดจดอยู่ เหมือนคนผู้ออกจากเรือนอยู่ร่วมกับพวกคนเดินทางพลัดจากพวกฉะนั้น[๙๐๗] อริยสาวกพึงละศีลและพรตทั้งปวง ละกรรมนั้นทั้งที่มีโทษและหาโทษมิได้เสีย อย่าปรารถนาความหมดจดและความไม่หมดจด เว้นเสียแล้วไม่ยึดถือทิฏฐิที่มีเที่ยวไป

[๙๐๘] มีสมณพราหมณ์บางพวกอาศัยตบะที่น่าเกลียดชัง อาศัยรูปที่ได้เห็น เสียงที่ได้ยิน หรืออารมณ์ที่ได้รู้นั้น เป็นผู้แล่นเลยขึ้นไป(ด้วยอกิริยทิฏฐิ) ยังไม่ปราศจากตัณหาในภพน้อยภพใหญ่ แต่ชอบพร่ำพูดถึงความหมดจดอยู่

[๙๐๙] ความอยากได้ย่อมมีแก่ผู้ปรารถนาอยู่ และความหวั่นไหวย่อมมีในเพราะวัตถุทั้งหลายที่กำหนดแล้ว ภิกษุใดในธรรมวินัยนี้ไม่มีความตายและความเกิด ภิกษุนั้นจะพึงหวั่นไหวด้วยเหตุอะไร จะพึงอยากได้ในอะไร[๙๑๐] (พระพุทธเนรมิตทูลถามว่า)

ธรรมใดสมณพราหมณ์พวกหนึ่งกล่าวว่ายอดเยี่ยม แต่สมณพราหมณ์พวกอื่นกลับกล่าวธรรมนั้นนั้นแหละว่าเลว บรรดาวาทะของสมณพราหมณ์เหล่านี้ วาทะไหนจะจริงหนอ เพราะสมณพราหมณ์เหล่านี้ทั้งหมดต่างก็อ้างตนว่าเป็นผู้ฉลาดเหมือนกัน[๙๑๑] (พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า)

ก็สมณพราหมณ์บางพวกกล่าวธรรมของตนว่าบริบูรณ์แต่กล่าวธรรมของผู้อื่นว่าเลว สมณพราหมณ์เหล่านั้นยึดถือทิฏฐิแม้อย่างนี้แล้วก็วิวาทกัน สมณพราหมณ์เหล่านั้นต่างก็กล่าวถึงทิฏฐิของตน ๆ ว่าจริง

๑๓. มหาวิยูหสูตร

[๙๑๒] หากว่าบุคคลจะพึงเป็นคนเลวเพราะการติเตียนของผู้อื่นไซร้ ก็จะไม่มีใครเป็นผู้วิเศษในธรรมทั้งหลายเลย เพราะว่าคนส่วนมากต่างกล่าวยืนยันในธรรมอันเป็นแนวทางของตน กล่าวถึงธรรมของผู้อื่นว่าเป็นธรรมเลว

[๙๑๓] ก็การบูชาธรรมของตนเป็นของจริงเหมือนอย่างที่สรรเสริญธรรมอันเป็นแนวทางของตน วาทะทั้งปวงก็จะพึงเป็นของจริง เพราะความหมดจดของพวกสมณพราหมณ์เหล่านั้นเป็นของเฉพาะตัวเท่านั้น

[๙๑๔] ญาณที่บุคคลอื่นพึงแนะนำย่อมไม่มีแก่พราหมณ์ (พระอรหันต์) การถึงความปลงใจในธรรมทั้งหลายแล้วถือมั่นก็ไม่มี เพราะเหตุนั้น พราหมณ์จึงเป็นผู้ล่วงพ้นได้แล้วซึ่งความวิวาททั้งหลาย พราหมณ์ย่อมไม่เห็นธรรมอื่นโดยความเป็นธรรมที่ประเสริฐเลย[๙๑๕] สมณพราหมณ์พวกหนึ่งย่อมเชื่อความหมดจดด้วยทิฏฐิว่า ‘เรารู้ เราเห็น สิ่งที่เรารู้เราเห็นนั้นเป็นของจริง’ หากว่าสมณพราหมณ์ผู้หนึ่งได้เห็นจริงแล้วไซร้ จะมีประโยชน์อะไรแก่ตนด้วยการเห็นนั้นเล่า เพราะพวกสมณพราหมณ์เหล่านั้นล่วงเลยไปแล้ว ย่อมกล่าวความหมดจดด้วยธรรมอย่างอื่น

[๙๑๖] นรชนเมื่อเห็นก็จักเห็นเฉพาะนามรูป ครั้นเห็นแล้วก็จักรู้เฉพาะนามรูปเหล่านั้นเท่านั้น(โดยความเป็นของเที่ยงเป็นต้น) นรชนย่อมเห็นนามรูปได้มากบ้างน้อยบ้างก็จริงถึงอย่างนั้น ผู้ฉลาดทั้งหลายก็ไม่กล่าวว่าความหมดจดจะมีได้ด้วยการเห็นนามรูปนั้นเลย[๙๑๗] นรชนผู้กล่าวด้วยความถือมั่น ชูทิฏฐิที่ตนกำหนดไว้ข้างหน้า ไม่เป็นผู้ที่ใคร ๆ จะพึงแนะนำได้ง่ายเลย นรชนนั้นเป็นผู้กล่าวถึงศาสดาที่ตนอาศัยแล้วว่างดงามในเพราะทิฏฐินั้น เป็นผู้มีวาทะว่าหมดจด จึงได้เห็นว่าเป็นของแท้ในทิฎฐินั้น[๙๑๘] พราหมณ์(พระอรหันต์)ทราบแล้วย่อมไม่เข้าถึงซึ่งความกำหนด ไม่เป็นผู้แล่นไปด้วยทิฏฐิ ทั้งไม่ก่อข้อผูกพันคือตัณหาและทิฏฐิด้วยญาณ

พราหมณ์นั้นรู้สมมติคือทิฏฐิทั้งหลายที่ปุถุชนให้เกิดแล้วย่อมวางเฉย ส่วนสมณพราหมณ์เหล่าอื่นย่อมถือมั่น[๙๑๙] มุนีสละแล้วซึ่งกิเลสเครื่องร้อยรัดทั้งหลายในโลกนี้ เมื่อชนทั้งหลายเกิดวิวาทกัน ก็ไม่เข้าไปเป็นพวกด้วยมุนีนั้น เมื่อชนทั้งหลายไม่สงบ กลับเป็นผู้สงบ วางเฉยไม่ถือมั่น ส่วนสมณพราหมณ์เหล่าอื่นย่อมถือมั่น[๙๒๐] มุนีละอาสวะเก่า ไม่ก่ออาสวะใหม่ ไม่ดำเนินไปตามความพอใจ ทั้งไม่เป็นผู้กล่าวด้วยความถือมั่น มุนีนั้นจัดเป็นธีรชน พ้นได้แล้วจากทิฏฐิทั้งหลาย ตำหนิตนเองไม่ได้ ย่อมไม่ติดอยู่ในโลก

๑๔.ตุวฏกสูตร

[๙๒๑] มุนีนั้นกำจัดเสนา(คือกิเลส)ได้แล้วในธรรมทั้งปวง คือในรูปที่ได้เห็น ในเสียงที่ได้ยิน ในอารมณ์ที่ได้รู้ มุนีนั้นเป็นผู้ปลงภาระลงได้แล้ว พ้นได้แล้ว ไม่มีความกำหนด ไม่เข้าไปยินดี ไม่มีความปรารถนา

๑๔.ตุวฏกสูตร

ว่าด้วยภิกษุผู้กำจัดบาปธรรมได้เร็วพลัน

{๔๒๑} [๙๒๒] (พระพุทธเนรมิตมูลถามว่า)

ข้าพระองค์ขอทูลถามพระองค์ผู้ทรงเป็นผ่าพันธุ์พระอาทิตย์ผู้ทรงวิเวก มีสันติบท ผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ว่า ภิกษุเห็นอย่างไรจึงไม่ถือมั่นอะไร ๆ ในโลกดับไป

[๙๒๓] (พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า)

ภิกษุพึงกำจัดรากเหง้าของส่วนแห่งธรรมที่ทำให้เนิ่นช้าและอัสมิมานะทั้งปวงเสียด้วยปัญญา ก็ตัณหาอย่างใดอย่างหนึ่งที่มีในภายใน ภิกษุพึงเป็นผู้มีสติศึกษาในกาลทุกเมื่อ เพื่อกำจัดตัณหาเหล่านั้น

[๙๒๔] ภิกษุพึงรู้ถึงคุณธรรมอย่างใดอย่างหนึ่งที่อยู่ภายในหรืออยู่ภายนอก ไม่พึงทำความดื้อรั้นเพราะคุณธรรมนั้น เพราะการทำความดื้อรั้นนั้นอันสัตบุรุษทั้งหลายไม่กล่าวว่าเป็นความดับกิเลส