๓. ทุฏฐัฏฐกสูตร เล่ม ๒๕

๓. ทุฎฐักฐกสูตร

[๗๘๔] ท่านทั้งหลายจงดูหมู่สัตว์ผู้ดิ้นรนอยู่ในเพราะวัตถุที่ยึดถือว่าเป็นของเรา ซึ่งเหมือนฝูงปลาดิ้นรนอยู่ในลำธารน้อยที่มีกระแสนํ้าขาดสิ้นลง นรชนเห็นโทษแม้นั้นแล้วไม่พึงก่อความเกี่ยวข้องในภพทั้งหลาย พึงประพฤติไม่ยึดถือว่าเป็นของเรา[๗๘๕] ธีรชนพึงกำจัดความพอใจในที่สุดทั้งสองเสีย กำหนดรู้ผัสสะแล้วเป็นผู้ไม่ยินดี ตนตำหนิกรรมใดไว้ ก็ไม่พึงทำกรรมนั้น ไม่ติดในสิ่งที่ได้เห็นแล้วและสิ่งที่ได้ยินแล้ว

[๗๘๖] มุนีกำหนดรู้สัญญาแล้ว ไม่เข้าไปติดในความยึดถือทั้งหลาย พึงข้ามโอฆะได้เป็นผู้ถอนลูกศรได้แล้วไม่ประมาทเที่ยวไปอยู่ ย่อมไม่หวังโลกนี้และโลกหน้า

๓. ทุฎฐักฐกสูตร

ว่าด้วยเดียรถีย์ว่าร้ายมุนี

(พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแก่พระอานนท์ว่า)

{๔๑๐} [๗๘๗] เดียรถีย์บางพวกมีใจชั่วจึงว่าร้าย แม้คนอื่นบางพวกก็เข้าใจว่าจริงจึงว่าร้ายตาม แต่มุนีย่อมไม่ใส่ใจถึงคำว่าร้ายที่เกิดแล้ว เพราะเหตุนั้น มุนีจึงไม่มีกิเลสดังตะปูตรึงใจในที่ไหน ๆ[๗๘๘] บุคคลผู้ถูกความพอใจชักนำไป ตั้งมั่นอยู่ในความชอบใจจะพึงล่วงทิฏฐิของตนได้อย่างไรเล่า แต่บุคคลผู้เมื่อจะทำตนให้สมบูรณ์รู้อย่างใดก็พึงพูดอย่างนั้น

[๗๘๙] ผู้ใดไม่มีใครถามก็กล่าวอวดศีลและวัตรของตนแก่คนเหล่าอื่น ผู้ฉลาดทั้งหลายเรียกผู้นั้นซึ่งกล่าวอวดตน ด้วยตนเองว่าผู้ไม่มีอริยธรรม

[๗๙๐] แต่ว่าภิกษุผู้สงบ ดับกิเลสในตนแล้ว ไม่อวดในศีลทั้งหลายว่าเราเป็นดังนี้ ผู้ฉลาดทั้งหลายเรียกภิกษุนั้นผู้ไม่มีกิเลสเป็นเหตุให้ฟูขึ้นในที่ไหน ๆ ในโลกว่าผู้มีอริยธรรม

[๗๙๑] เจ้าลัทธิใดมีธรรมคือทิฏฐิทั้งหลายที่กำหนดขึ้นเอง มีปัจจัยปรุงแต่ง ชูไว้เบื้องหน้า ไม่ขาวสะอาด เจ้าลัทธินั้นเห็นอานิสงส์ใดในตน จัดว่าเป็นผู้อาศัยอานิสงส์นั้นและอาศัยสันติที่กำเริบได้อันอาศัยอันเกิดขึ้น[๗๙๒] ความถือมั่นด้วยอำนาจทิฏฐิมิใช่จะล่วงพ้นได้ง่ายเลย การตัดสินใจถือมั่นในธรรมทั้งหลายก็มิใช่จะล่วงพ้นได้ง่าย เพราะฉะนั้น ในเพราะความถือมั่นเหล่านั้น นรชนจึงสลัดทิ้งธรรมบ้าง ยึดถือธรรมบ้าง[๗๙๓] ทิฏฐิที่กำหนดเอาเอง(เพื่อบังเกิด)ในภพใหญ่น้อยทั้งหลายย่อมไม่มีแก่บุคคลผู้มีปัญญาในที่ไหน ๆ ในโลก เพราะบุคคลผู้มีปัญญานั้นละมายาและมานะได้แล้ว จะพึงเข้าถึงด้วยกิเลสอะไรเล่า เพราะบุคคลนั้นเป็นผู้ไม่มีกิเลสเป็นเหตุให้เข้าถึง[๗๙๔] ก็บุคคลผู้ยังมีกิเลสเป็นเหตุให้เข้าถึงย่อมเข้าถึงคำกล่าวหาในธรรมทั้งหลาย ใครจะพึงกล่าวหาบุคคลผู้ไม่มีกิเลสเป็น

๔. สูทธัฏฐกสูตร

เหตุให้เข้าถึงด้วยกิเลสอะไรได้อย่างไรเล่า เพราะทิฏฐิที่ถือว่ามีอัตตาและทิฏฐิที่ถือว่าไม่มีอัตตาย่อมไม่มีแก่บุคคลผู้ไม่มีกิเลสเป็นเหตุให้เข้าถึงนั้น บุคคลผู้ไม่มีกิเลสเป็นเหตุให้เข้าถึงนั้นสลัดทิฏฐิทั้งปวงได้แล้วในโลกนี้นี้แหละ

๔. สูทธัฏฐกสูตร

ว่าด้วยทัสสนะในเรื่องความหมดจด

(พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแก่ภิกษุทั้งหลายว่า)

{๔๑๑} [๗๙๕] เราเห็นนรชนผู้หมดจดว่าเป็นผู้ไม่มีโรค (คือกิเลส) อย่างยิ่ง ความหมดจดย่อมมีแก่นรชนด้วยการเห็น บุคคลผู้รู้จริงอย่างนี้รู้ว่า ‘การเห็นนี้เป็นเยี่ยม’ ดังนี้ จึงเป็นผู้พิจารณาเห็นความหมดจด เพราะฉะนั้น ย่อมเชื่อว่าการเห็นนั้นเป็น(มรรค)ญาณ[๗๙๖] หากว่าความหมดจดย่อมมีแก่นรชนได้ด้วยการเห็น หรือว่านรชนนั้นย่อมละทุกข์ได้ด้วยญาณไซร้ นรชนนั้นผู้ยังมีอุปธิก็ย่อมหมดจดได้ด้วยมรรคอื่น เพราะทิฏฐินั่นแลย่อมบ่งชี้นรชนนั้นผู้กล่าวอย่างนั้นไว้[๗๙๗] พราหมณ์หาได้กล่าวถึงความหมดจดในรูปที่ได้เห็น ในเสียง ที่ได้ยิน ในศีลและวัตร หรือในอารมณ์ที่ได้รู้โดยมรรคอื่นไม่ พราหมณ์นั้นเป็นผู้ไม่ติดในบุญและบาปละอัตตาตัวตน ได้แล้วไม่ทำ (บุญและบาป) ในโลกนี้อีก