๗. ทสรถชาดก เล่ม ๒๗

(พระราชกุมารโพธิสัตว์กราบทูลพระราชบิดาว่า)

{๑๕๖๐} [๑๖๐๗] ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นจอมเสนาขอได้โปรดรีบตรัสให้ทูล กระหม่อมแม่เสด็จขึ้นสู่ยานนี้เถิดทูลกระหม่อมแม่อย่าได้ ทรงทำอันตรายแก่หม่อมฉันผู้กำลังรีบด่วนเลย(พระเทวีทรงคร่ำครวญว่า)

{๑๕๖๑} [๑๖๐๘] ท่านทั้งหลายจงช่วยวิ่งเต้นด้วยเถิด ขอความเจริญจงมีแก่ท่าน เถิดรัมมนครจักว่างเปล่าเสียแล้วพระเจ้าสัพพทัตตะ ทรงอนุญาตให้พ่อยุธัญชัยบวชแล้วละ{๑๕๖๒} [๑๖๐๙] เจ้าชายผู้ประเสริฐกว่ามนุษย์ทั้งหลาย ยังทรงหนุ่มแน่น เปล่งปลั่งดังทองธรรมชาติ มีกำลังแข็งแรง มีผ้านุ่งห่มย้อมด้วยนํ้าฝาด ได้เสด็จออกผนวชแล้ว(พระบรมศาสดาตรัสว่า)

{๑๕๖๓} [๑๖๑๐] เจ้าชายทั้งสององค์คือยุธัญชัยกับยุธิฏฐิละทรงละทิ้งพระราช มารดาและพระราชบิดาแล้ว ทรงตัดเครื่องข้องแห่งมัจจุราช เสด็จออกผนวชแล้ว

๗. ทสรถชาดก (๔๖๑)

ว่าด้วยผู้มีปัญญาย่อมไม่เศร้าโศกถึงสิ่งที่เสียไปแล้ว

(พระรามบัณฑิตโพธิสัตว์ตรัสกะพระลักขณบัณฑิตและพระนางสีดาว่า)

{๑๕๖๔} [๑๖๑๑] มานี่แน่ะ เจ้าลักษณ์และแม่สีดา ทั้งสองจงมาลงน้ำ ภรตกุมาร นี้กล่าวอย่างนี้ว่าพระเจ้าทศรถสวรรคตเสียแล้ว

(พระภรตกุมารถามรามบัณฑิตโพธิสัตว์ว่า)

{๑๕๖๕} [๑๖๑๒] เจ้าพี่ราม ด้วยอานุภาพอะไร เจ้าพี่จึงไม่เศร้าโศกถึงสิ่งที่ควรจะเศร้าโศก ความทุกข์จึงมิได้แผ้วพานเจ้าพี่เพราะได้ทรงสดับ ว่าพระราชบิดาสวรรคตเล่า(พระรามบัณฑิตโพธิสัตว์ประกาศความไม่เที่ยงว่า)

{๑๕๖๖} [๑๖๑๓] คนเราไม่สามารถจะรักษาชีวิตที่คนพรํ่าเพ้อถึงกันมากไว้ได้ ผู้ มีปัญญารู้แจ้งจะทำตนให้เดือดร้อนไปเพื่ออะไรกัน

{๑๕๖๗} [๑๖๑๔] ทั้งเด็กทั้งผู้ใหญ่ ทั้งโง่ทั้งฉลาด ทั้งมั่งมีทั้งยากจน ล้วนบ่ายหน้าไปหามฤตยูกันทั้งนั้น

{๑๕๖๘} [๑๖๑๕] ผลไม้ที่สุกแล้ว มีภัยจากการที่ต้องหล่นอยู่ตลอดเวลา ฉันใด เหล่าสัตว์ที่เกิดมาแล้ว ก็มีภัยจากการที่จะต้องตายตลอดเวลา ฉันนั้น{๑๕๖๙} [๑๖๑๖] เวลาเช้ายังเห็นกันอยู่มากคน พอถึงเวลาเย็น กลับไม่เห็นบางคนเสียแล้วเวลาเย็นยังเห็นกันอยู่มากคน พอถึงเวลาเช้า กลับไม่เห็นบางคนเสียแล้ว{๑๕๗๐} [๑๖๑๗] ถ้าผู้ที่ครํ่าครวญหลงเบียดเบียนตนอยู่จะพึงได้รับประโยชน์ อะไรบ้างสักเล็กน้อยไซร้ บัณฑิตผู้มีปรีชาก็จะพึงทำเช่นนั้นบ้าง{๑๕๗๑} [๑๖๑๘] ผู้เบียดเบียนตนของตนอยู่ย่อมซูบผอม ผิวพรรณแปลกไป ผู้จากไปแล้วมิได้เลี้ยงตัวเองด้วยการร่ำไห้ของผู้นั้นเลยการ คร่ำครวญไร้ประโยชน์โดยแท้{๑๕๗๒} [๑๖๑๙] คนฉลาดพึงรีบดับไฟที่ไหม้เรือนด้วยน้ำ ฉันใด นรชนผู้เป็นนักปราชญ์ได้รับการศึกษามาดีมีปัญญาเฉลียวฉลาดก็พึง

รีบกำจัดความเศร้าโศกที่เกิดขึ้นโดยฉับพลันเหมือนลมพัด ปุยนุ่นปลิวไป ฉันนั้น

{๑๕๗๓} [๑๖๒๐] คนเราเมื่อจะตาย ก็ตายลำพังคนเดียว เมื่อจะเกิดในตระกูลก็เกิดลำพังคนเดียวส่วนการอยู่ร่วมกันของสรรพสัตว์ก็เป็นเพียงความเกี่ยวข้องกันเท่านั้น{๑๕๗๔} [๑๖๒๑] เพราะเหตุนั้นแล ความเศร้าโศกแม้จะมากมาย ก็ไม่ทำจิตใจของนักปราชญ์ผู้เป็นพหูสูต ผู้มองเห็นโลกนี้และโลกหน้า รู้ ทั่วถึงธรรมให้เร่าร้อนได้{๑๕๗๕} [๑๖๒๒] เราจักให้ยศและโภคสมบัติแก่ผู้ที่ควรจะได้ จักทะนุบำรุงภรรยา พวกญาติ และคนที่เหลือ นี้เป็นหน้าที่ของผู้รู้

(พระบรมศาสดาตรัสว่า)

{๑๕๗๖} [๑๖๒๓] พระเจ้ารามผู้มีพระศอดุจกลองทองมีพระพาหาใหญ่ ทรงครอบครองราชสมบัติอยู่ ๑๖,๐๐๐ ปี

๘. สังวรชาดก (๔๖๒)

ว่าด้วยเหตุที่ทำให้อยู่หนือผู้อื่น

(พระอุโบสถกุมารตรัสกะพระเจ้าสังวรมหาราชว่า)

{๑๕๗๗} [๑๖๒๔] ข้าแต่พระมหาราช พระราชาผู้ทรงเป็นจอมชนทรงทราบถึง พระศีลาจารวัตรของพระองค์ ทรงยกย่องพระกุมารเหล่านี้ แต่ มิได้สำคัญพระองค์ว่าควรจะบูชาด้วยชนบทอะไรเลย