๘. อาทิตตชาดก เล่ม ๒๗

อาทิตฺตสฺมึ อคารสฺมึ ยํ นีหรติ ภาชนํ

ตํ ตสฺส โหติ อตฺถาย โน จ ยํ ตตฺถ ฑยฺหติ.

เมื่อเรือนถูกไฟไหม้ ภาชนะใดที่นำออกได้

ภาชนะนั้นก็เป็นประโยชน์แก่เขา

ส่วนภาชนะที่ถูกไฟไหม้ในเรือนนั้นก็ไม่เป็นประโยชน์เลย

เอวมาทีปิโต โลโก ชราย มรเณน จ

นีหเรเถว ทาเนน ทินฺนํ โหติ สุนีภตํ. (๑)

สัตวโลกถูกชราและมรณะแผดเผาอยู่อย่างนี้

ทรัพย์ที่มหาบพิตรทรงนำออกให้ทานเป็นอันทรงนำออกดีแล้ว

(พระปัจเจกพุทธเจ้าที่เหลืออีก ๖ องค์ กล่าวอนุโมทนาว่า)

โย ธมฺมลทฺธสฺส ททาติ ทานํ

อุฏฺฐานวีริยาธิคตสฺส ชนฺตุ

อติกฺกมฺม โส เวตรณึ ยมสฺส

ทิพฺพานิ ฐานานิ อุเปติ มจฺโจ.

ชนใดให้ทานแก่ท่านผู้ได้ธรรม

บรรลุธรรมด้วยความขยันหมั่นเพียร

ชนนั้นย่อมพ้นจากนรกเวตรณีของพญายม

แล้วเข้าถึงทิพยสถาน

ทานญฺจ ยุทฺธญฺจ สมานมาหุ

อปฺปาปิ สนฺตา พหุเก ชินนฺติ

อปฺปมฺปิ เจ สทฺทหาโน ททาติ

เตเนว โส โหติ สุขี ปรตฺถ.

ทานและการรบ นักปราชญ์กล่าวว่า เสมอกัน

คือ คนแม้มีจำนวนน้อยก็ย่อมชนะคนจำนวนมากได้

ถึงทรัพย์มีจำนวนน้อย หากมีศรัทธาก็ให้ทานได้

เพราะทรัพย์มีจำนวนน้อยนั่นแหละ เขาย่อมมีความสุขในโลกหน้า

วิเจยฺย ทานํ สุคตปฺปสตฺถํ

เย ทกฺขิเณยฺยา อิธ ชีวโลเก

เอเตสุ ทินฺนานิ มหปฺผลานิ

พีชานิ วุตฺตานิ ยถา สุเขตฺเต.

พระสุคตทรงสรรเสริญการเลือกให้

ท่านเหล่าใดควรแก่ทักษิณามีอยู่ในมนุษยโลกนี้

ทานที่บุคคลถวายในท่านเหล่านี้ย่อมมีผลมาก

เหมือนพืชที่หว่านลงในนาที่ดี

โย ปาณภูตานิ อเหุยํ จรํ

ปรูปวาทา น กโรติ ปาปํ

ภีรุํ ปสํสนฺติ น ตตฺถ สูรํ

ภยา หิ สนฺโต น กโรนฺติ ปาปํ.

ผู้ใดไม่เที่ยวเบียดเบียนหมู่สัตว์

ไม่ทำความชั่ว เพราะกลัวคนอื่นติเตียน

บัณฑิตทั้งหลายย่อมสรรเสริญผู้นั้นซึ่งกลัวการถูกติเตียน

ไม่สรรเสริญผู้กล้าในการถูกติเตียน

เพราะกลัวต่อการถูกติเตียน สัตบุรุษทั้งหลายจึงไม่ทำความชั่ว

หีเนน พฺรหฺมจริเยน ขตฺติเย อุปปชฺชติ

มชฺฌิเมน จ เทวตฺตํ อุตฺตเมน วิสุชฺฌติ.

บุคคลเกิดเป็นกษัตริย์ด้วยพรหมจรรย์ชั้นต่ำ

เกิดเป็นเทวดาด้วยพรหมจรรย์ชั้นกลาง

และย่อมบริสุทธิ์ด้วยพรหมจรรย์ชั้นสูงสุด

อทฺธา หิ ทานํ พหุธา ปสตฺถํ

ทานา จ โข ธมฺมปทํว เสยฺโย

ปุพฺเพว หิ ปุพฺพตเรว สนฺโต

นิพฺพานเมวชฺฌคมุํ สปญฺญาติ.

อาทิตฺตชาตกํ อฏฺฐมํ.

ทานท่านสรรเสริญไว้หลายประการก็จริง

แต่ธรรมเท่านั้นประเสริฐกว่าทาน

เพราะแต่ก่อนมา สัตบุรุษทั้งหลายผู้มีปัญญาเท่านั้น

ได้บรรลุนิพพาน

อาทิตตชาดกที่ ๘ จบ